Stachys sylvatica

Verklaring Wetenschappelijke naam

Stachys: is afkomstig van het Stachus (Grieks) en betekent "aar", vanwege de bloeiwijze. Botanische gesproken is het echter een schijnaar.

Sylvatica komt van Silva (Latijn) en betekent "bos". Dit benadrukt weer de voorkeur voor de groeiplaats (in de schaduw, bijvoorbeeld onder bomen).

Algemeen

Zoals elke Andoorn heeft de Bosandoorn een vierkante stengel. Het enige onderscheid wat je op het oog kan maken, vergeleken Akkerandoorn (Stachys arvensis) en Betonie (Stachys officinalis) en Moerasandoorn (Stachys palustris)  zijn de wat kleinere en donker paars/rode bloemen. Verder is het een kwestie van voorkomen (de Akkerandoorn en de Betonie staan op de Rode lijst) en natuurlijk een goede flora. Hij bloeit vanaf Juni tot in Augustus.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Namen in andere talen

  • English: Hedge Woundwort, Whitespot
  • Français: Épiaire des bois
  • Deutsch: Wald-Ziest
  • Espanõl: Ortiga hedionda
  • Italiano: Betonica dei boschi
  • Svenska: Stinksyska
  • Norsk: Skogsvinerot
  • Dansk: Skov-Galtetand

Verklaring Buitenlandse namen

Er zijn twee Engelse namen:

  1. Hedge Woundwort: Hedge betekent "haag/heg". Als in Nederland een plant graag in de schaduw groeit krijgt hij vaak de naam "bos" mee. In Dit geval geldt dit ook voor "heg". Wound betekent "wond" en wort "Wort wordt over het algemeen in het Engels gebruikt voor een plant die geneeskrachtige werkingen heeft of waardevol is als voedsel." Het totale woord zegt dus dat deze plant nuttig was om wonden te genezen.
  2. Whitespot: Dit betekent natuurlijk "witte plek". Hiermee wordt de witte markering op de kroonbladen bedoeld.

 De Franse naam is Épiaire des bois. Dit betekent "andoorn van het bos".

De Duitse naam is Wald-ziest: Wald betekent "bos", zoals ook in Nederland. Doelend op het feit dat Bosandoorn graag in schaduw groeit. Het woord Ziest is afgeleid van het Sorbisch (zie op deze Wikipagina de volledige uitleg bij de alinea Etymologie), het archetype (de bron) is "čisćik". Maar wat dit nu weer betekent is mij onbekend.

De Italiaanse naam is Stregona dei boschi. Stregona betekent "tovenares". Waarom is mij onbekend. Dei boschi betekent "van het bos". Dit is de Italiaanse benaming voor het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam. Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. De hier genoemde naam kan ook nog varianten hebben.

De Zweedse namen is Stinksyska: Dit woord bestaat uit twee delen. Stink betekent natuurlijk "stink". Het woord Syska is waarschijnlijk afgeleid van het Duitse Ziest. Een heel ander woord maar Ziest was voor veel Zweden kennelijk moeilijk uit te spreken. Syska is tegenwoordig het Zweedse woord voor een Stachys soort.

De Noorse naam is Skogsvinerot: Skogs betekent "bos". Het woord Vinerot is mij nog onbekend.

De Deense naam is Skov-Galtetand:  Dit woord bestaat uit twee delen. Skov betekent "bos".Galte betekent "beer/zwijn" en Tand betekent gewoon "tand". De enige (niet veel geziene) verklaring die ik weet dat als de meeldraden zijn volgroeid deze rechts en links van de bloem hangen, als een soort slagtanden van een zwijn/beer.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Licht tot matig beschaduwde plaatsen op droge tot vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke, humeuze, zwak zure tot kalkhoudende grond (op leem, slibhoudend of lemig zand, zavel, klei, löss en mergel). Vaak op verstoorde plaatsen.

Groeiplaats
Bossen (loofbossen en parkbossen), heggen, bosranden, struwelen, langs holle wegen, bermen, akkers (akkerranden), tuinen, langs spoorwegen (spoordijken), bij buitenplaatsen, uiterwaarden en waterkanten (hogere delen van beekoeverwallen en langs sloten en rivieren).

Verspreiding

Nederland
Algemeen, maar zeldzaam in het noordelijk zeekleigebied, in laagveengebieden, in Flevoland en op enkele Waddeneilanden.

Vlaanderen
Algemeen, maar zeldzaam in het kustgebied en in delen van de Kempen.

Wallonië
Algemeen, maar zeldzaam in de Hoge Ardennen.

Wereld
Centraal-Azië, de Kaukasus en Europa, behalve in enige noordelijke en zuidelijke randgebieden. Ingeburgerd in Noord-Amerika en Nieuw-Zeeland.

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Stachys sylvatica

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's