Blaartrekkende boterbloem

Algemeen

Als je Boterbloem in Google intypt blijkt dat er heel veel soorten zijn . 

  • Akkerboterbloem (Ranunculus arvensis)
  • Behaarde boterbloem (Ranunculus pardoes)
  • Blaartrekkende boterbloem (Ranunculus secretaris)
  • Bosboterbloem (Ranunculus polyanthemos subsp. nemorosus)
  • Egelboterbloem (Ranunculus flammula)
  • Grote boterbloem (Ranunculus lingua)
  • Gulden boterbloem (Ranunculus auricomus)
  • Kalkboterbloem (Ranunculus polyanthemos subsp. polyanthemoides)
  • Knolboterbloem (Ranunculus bulbosus)
  • Kruipende boterbloem (Ranunculus repen)
  • Scherpe boterbloem (Ranunculus acris)

Een lange lijst dus!! Dit geeft aan dat als iemand zegt "ik zag een Boterbloem" dan moet het antwoord moet zijn. "Welke van de 11 soorten.  En ze lijken ook nog allemaal op elkaar. (althans een heleboel). Dus bijna overbodig om te zeggen dat een goede flora echt nodig is. Alle Ranunculus soorten zijn giftig voor vee, maar hun onaangename smaak zorgt dat het vee ze vanzelf laat staan. Vergiftiging kan wel optreden wanneer boterbloemen overvloedig voorkomen in reeds afgegraasde weiden waar weinig eetbaars overgebleven is.

Deze Boterbloem is heel erg gemakkelijk te herkennen. Als boterbloem heeft deze plant heel atypische bloemen. Met de wel bekende vijf kroonblaadjes, maar dan ver uitklaar staand, in het midden het grote vruchthoofdje. Ook heef de plant een dikke stengel t.o.v. de bloemen. De plant houd van stikstofrijke natte grond. Dan ben je in Nederland aan het goede aderes. Dit laat het verspreidingskaartje ook goed zien. Verder houd Blaartrekkende boterbloem van een open plek. Naar mijn idee is hij een beetje een pionier. Ik zie hem dan ook vaak waar net iets met de grond is gebeurt (nieuwe beschoeiing, nieuwe bebouwing etc.)

Terwijl alle boterbloemen giftig zijn door de aanwezigheid van de stof protoanemonine, geldt dit in het bijzonder voor de blaartrekkende boterbloem: deze staat bekend als de giftigste boterbloem en heeft een gehalte van 2,5% aan protoanemonine. Wanneer de bladeren gekreukt, beschadigd of vermalen worden, brengen ze op de menselijke huid lelijke zweren en blaren.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Nederlandse naam

De plant bevat protoanemonine wat vroeger als huidprikkel werd gebruikt bij jicht. De plant werd in de geneeskunde gebruikt door de wortel te verpulveren en samen met olie en brooddeeg tot een papje te vermengen. Dit wekte de blaren op.

Het woord Boterbloem zegt iets over de kleur. Hij lijkt/leek op boter. Een mooi verhaal over de gele kleur is te vinden op een pagina van Nature Today.

Namen in andere talen

  • English: Cursed Buttercup, Cursed Crowfoot
  • Français: Renoncule scélérate
  • Deutsch: Gift-Hahnenfuß
  • Espanõl: Sardonia, Hierba de fuego
  • Italiano: Ranuncolo tossico, Sardonia
  • Svenska: Tiggarranunkel
  • Norsk: Tiggarsoleie
  • Dansk: Tigger-Ranunkel

Verklaring Buitenlandse namen

Er zij drie Engelse namen: 

  1. Cursed Buttercup: "vervloekte boterbloem, een combinatie van de hierboven beschreven namen.
  2. Cursed Crowfoot: Cursed betekent "vervloekt" en Crowfoot betekent "kraaienvoet". Het woord Cursed heeft ongetwijfelt te maken met het feit alle boterbloemen giftig zijn door de aanwezigheid van de stof protoanemonine, maar dat de Blaartrekkende boterbloem bekent staat als de giftigste boterbloem met een gehalte van 2,5% aan protoanemonine. De Kraaienvoet/poot heeft twee mogelijke verklaringen:
    1. Het blad lijkt op een poot van een kraai.
    2. De meeldraden staan rondom het vruchthoofdje, ter vergelijking met Kraaienpootjes bij een oog. 

De Franse naam is Renoncule scélérate: Dit is de Franse benaming voor wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Gift-Hahnenfuß: Gift betekent "giftige" en Hahnenfuß betekent "hanenvoet". In Duitsland heet elke Boterbloem een Hanenvoet omdat het (onderste) blad zou lijken op dat van een hanenvoet. Giftig vanwege de bovengenoemde eigenschappen voor Blaartrekkende boterbloem.

Er zijn Spaanse namen:

  1. Sardonia. Dit omdat het sap van de plant invloed zou hebben op gezichtspieren die een soort nepglimlach (een sardonische lach/boosaardige grijns) veroorzaken.
  2. Hierba de fuego: Hierba betekent "gras/kruid" en de Fuego betekent "van vuur". De naam grasvuur is ontstaan uit het blaartrekkende vermogen (als een brandwond) van de plant.

Er zijn twee Italiaanse namen. Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. De hier genoemde namen kunnen ook nog varianten hebben.

  1. Sardonia. Dit omdat het sap van de plant invloed zou hebben op gezichtspieren die een soort nepglimlach (een sardonische lach/boosaardige grijns) veroorzaken.
  2. Ranuncolo tossico. Ranuncolo is de Italiaanse benaming voor het eerste gedeelte van de wetenschappelijke naam. Tossico betekent "giftog". Het woord giftig komt in vele talen terug en wordt bij het algemene verhaal uitgelegd.

De ZweedseNoorse en Deense naam is nagenoeg gelijk, Tiggarranunkel/Tiggarsoleie/Tigger-Ranunkel, Dit betekent "bedelaarsranonkel". Dit om het feit dat het sap van dde plant werd gebruikt om blaren op te wekken om nog meer meelijden op te wekken.

 betekent ook "bedelaars-boterbloem".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, soms licht beschaduwde, open plaatsen (pionier) op natte, voedselrijke, met name stikstofrijke, zuurstofarme, meestal kalkhoudende, organische grond. Vaak op tijdelijk overstroomde plaatsen. Ook in zwak brak milieu (alle grondsoorten).

Groeiplaats
Waterkanten (langs begraasde sloten, ondiepe plassen en andere modderige oevers), zeeduinen (langs duinplassen), moerassen, in goten, tussen straatstenen, langs spoorwegen (spoorwegterreinen), opgespoten grond, baggerstortterreinen, nieuwe greppels, moestuinen en bossen (op kale net drooggevallen grond in moerasbossen). De korte levenscyclus geeft Blaartrekkende boterbloem een voorsprong op andere pioniers van dezelfde standplaatsen: de nakomelingen van één vroeg in de zomer bloeiende plant kan nog dezelfde zomer een flinke oppervlakte bedekken.

Verspreiding

Nederland
Algemeen, maar vrij zeldzaam op de Veluwe.

Vlaanderen
Algemeen in de Polders, de Zand- en Zandleemstreek en in de riviervalleien. Elders zeldzamer.

Wallonië
Vrij algemeen in Brabant. Elders zeldzaam.

Wereld
Gematigde streken op het noordelijk halfrond.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Verspreiding Blaartrekkende boterbloem

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's