Blauwe knoop

Algemeen

De blauwe knoop staat in de huidige Heukels flora op de rode lijst in Nederland als algemeen voorkomend maar sterk afgenomen. De plant is nog een algemene soort maar staat wel op de rode lijst als gevoelig. Blauwe knoop is zeer sterk achteruitgegaan (75-100%). De verspreiding in Nederland is hoogst opvallend. Als je op het verspreidingskaartje kijkt zie je dat de plant voorkomt in de rechter helft van Nederland! Je kan hem verwarren met Beemdkroon (Knautia arvensis) of Duifkruid (Scabiosa columbaria) maar Blauwe knoop heeft een veel dieper blauwe kleur en is veel boller. Hij bloeit in Juli tot September. 

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Nederlandse naam

De naam komt van de kleur van de bloem en de vorm van het bloemhoofdje dat wat lijkt op een knoop.

Een mooi verhaal over deze plant komt van natuurverhalen.nl.

Op vochtige schrale gronden bloeit nu de blauwe knoop volop. Vroeger was het een belangrijk geneeskrachtig kruid, maar dat is verleden tijd. Hoe dat zo gekomen is? Te veel succes! Luister:

Enkele honderden jaren geleden leefde er eens een dochter van een arme molenaar. Door armoede en ziekte had zij reeds haar moeder en broer moeten begraven. Ze kon de ellende thuis en in haar dorp moeilijk verdragen. Toen op een dag haar vader ook ten prooi leek te vallen aan een besmettelijke dodelijke ziekte, was ze ten einde raad en riep uit dat ze er alles voor over had om haar vader beter te maken. Direct verscheen er een duivel. Hij bood haar de sleutel tot de geheime wereld van de geneeskrachtige planten aan in ruil voor haar ziel. Zonder aarzelen nam zij de deal aan en genas haar vader. Al snel werden alle zieken in het dorp beter door haar toegewijde toepassing van de kennis die ze had gekocht. Toen haar roem tot ver buiten haar dorpsgrenzen steeg en de mensen haar als een heilige begonnen te zien, verbrak de duivel zijn afspraak en maakte het meisje blind, zodat ze geen geneeskrachtige planten meer kon zoeken en bereiden. In die dagen werd blindheid genezen met de wortel van de blauwe knoop. Daarom beet de duivel een stuk van de wortel af, om de plant van zijn geneeskrachtig te ontdoen. Vanaf die dag heeft de blauwe knoop nooit meer ogen genezen. En zelfs om de schoonheid van de bloem te kunnen bewonderen, zijn gewone mensenogen bijna onvoldoende, daar is nu een loep voor nodig.

Namen in andere talen

  • English: Devil's-bit Scabious
  • Français: Succise des Prés, Mors du Diable
  • Deutsch: Gewöhnlicher Teufelsabbiss
  • Espanõl: Bocado del Diablo
  • Italiano: Morso del diavolo
  • Svenska: Ängsvädd
  • Norsk: Djævelsbid
  • Dansk: Blåknapp

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Devil's-bit Scabious. Devil's-bit betekent "duivels beet". De verklaring is te lezen in het verhaal bij de verklaring voor de wetenschappelijke naam. Het woord Scabious verwijst naar de oude naam van deze plant, Scabiosa succisa. Blauwe knoop werd vroeger gebruikt om Scabiose  (soort huidziekte) te behandelen. Scabies komt van het Latijnse woord Scrabere wat "krabben" betekent.

Er zijn twee Franse namen:

  1. Succise des Prés: Succise is de eerste wetenschappelijke naam van de plant. Des prés betekent "van de weiden", een aanwijzing waar de plant graag groeit.
  2. Mors du Diable. Mors betekent "beet" en Du betekent "van" en Diable betekent "duivel". De woorden "beet van de duivel wordt ook bij de Engelse naam uitgelegd.

De Duitse naam is Gewöhnlicher Teufelsabbiss. Gewöhnlicher betekent "gewoon. Teufelsabbiss betekent "duivelsbeet".

De Italiaanse naam is Morso del diavolo. Dit betekent "beet van de duivel". Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. De hier genoemde naam kan ook nog varianten hebben.

De Spaanse naam is Bocado del Diablo: Bocado betekent "beet". Del betekent "van de " en Diablo betekent "duivel".

De Zweedse naam is Ängsvädd: Äng betekent "weide", dus waar je de plant vaak zal vinden. De betekenis van Svädd is mij nog onbekend.

De Noorse naam is Djævelsbid. Djævels betekent "duivels" en Bid betekent "beet".

De Deense naam is Blåknapp. Blå betekent "blauw" en Knapp komt van Knap en betekent "knoop".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige plaatsen op vochtige tot natte, maar soms vrij droge, matig voedselarme, weinig of niet bemeste, zwak zure grond (zand, leem en veen).

Groeiplaats
Grasland (schraal hooiland, blauwgrasland, heischraal grasland, hoge randen in beekbegeleidend grasland), zeeduinen (oud duingrasland), bermen, zandruggen in veenmoerassen, legakkers tussen petgaten en in oud veenmosrietland.

Verspreiding

Nederland
Plaatselijk vrij algemeen in laagveengebieden, in Zuidoost-Fryslân, Drenthe, Overijssel en Gelderland. Vrij zeldzaam in Noord-Brabant en Limburg. Elders zeer zeldzaam. Niet in zeekleigebieden.

Vlaanderen
Vrij algemeen in de Kempen. Elders vrij zeldzaam tot zeldzaam.

Wallonië
Vrij algemeen in de Ardennen, de Fagne en Famenne. Elders vrij zeldzaam tot zeldzaam.

Wereld
Gematigde streken in Azië (West-Siberië), Noordwest-Afrika en Europa. Op een paar plaatsen ingeburgerd in Noord-Amerika.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Verspreiding Blauwe knoop

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's