
Algemeen
Dit Viooltje noemt men ook vaak Bosviooltje. Op het Floron verspreidingskaartje is goed te zien welke bodemgesteldheid nodig is voor een goede verspreiding. In de beschrijving staat o.a. "In Nederland is het Bleeksporig bosviooltje vrij algemeen in het oosten, midden en zuiden van het land en in de kalkrijke Hollandse en Zeeuwse duinen. Elders is ze zeer zeldzaam". En dan blijkt het op naam brengen van dit en vele andere Viooltjes niet zo makkelijk. Vergelijk het maar en dan zie je dat veel leden van deze familie aan deze beschrijving voldoen. Volgens mij is de viooltjes familie dan ook niet makkelijk. Ze kruisen veel met elkaar, er zijn erg veel cultuur varianten/tuinplanten, en er is een grote kleurvariëteit. Een goede flora en een gezond verstand is handig. Een Duinviooltje (Viola curisii) in Limburg of een Moerasviooltje (Viola palustris) in Friesland is bijvoorbeeld niet echt waarschijnlijk. Bleeksporig bosviooltje bloeit maar twee maanden, April en Mei.
In 1700 publiceerde de Franse botanicus Joseph Pitton de Tournefort (5 juni 1656 - 28 december 1708) al een 3-delige boekenserie Institutiones Rei Herbariae met daarin een prachtige afbeelding van de bloem (delen) van deze plant.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.
Er komen minstens 12 soorten Viooltjes (Viola) voor in Nederland:
- Akkerviooltje (Viola arvensis) - Algemeen
- Bleeksporig bosviooltje (Viola riviniana) - Algemeen
- Donkersporig bosviooltje (Viola reichenbachiana/Viola sylvestris) - Zeldzaam
- Driekleurig viooltje (Viola tricolor subsp. tricolor) - Algemeen
- Duinviooltje (Viola tricolor subsp. curtisii) - Zeldzaam
- Hondsviooltje (Viola canina) - Algemeen
- Maarts viooltje (Viola odorata) - Algemeen
- Moerasviooltje (Viola palustris) (Viola palustris) - Algemeen
- Melkviooltje (Viola stagnina/persicifolia - Zeer zeldzaam
- Ruig viooltje (Viola hirta) - Zeldzaam
- Tuinviooltje (Viola × wittrockiana) - Algemeen
- Zandviooltje (Viola rupestris) - Zeldzaam
Verklaring Nederlandse naam
Hoe komt een Nederlandse naam tot stand?
Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.
Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.
De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:
- Naturalis biodeversity center, sectie Botanie, Leiden
- Nationale Plantentuin, Meise (België), 3 personen
- FLORON Nijmegen
De spoor, een uitsteeksel achter de aan de bloem, is wit/bleek van kleur. Dit in tegenstelling van het..........Donkersporig bosviooltje (Viola reichenbachiana/Viola sylvestris).
Bos vanwege de voorliefde voor schaduw van dit plantje.
Viooltje komt van Viola (Latijn) en betekent "violet". Dit vanwege de violet/blauwe kleur van het bloemetje. Dit is natuurlijk puur theoretisch. In werkelijkheid is bijv. het Akkerviooltje wit met geel en het Melkviooltje wit.
Meer
Zie ook de wetenschappelijke verklaring
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De bloemen van Bleeksporig bosviooltje zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Zelfbestuiving vindt ook daadwerkelijk plaats. Dit is zeer belangrijk voor de plant want het is vrijwel de enige manier waarop Bleeksporig bosviooltje zich voorplant. Dit doet de plant om 100% zekerheid te hebben dat voortplanting lukt. Dit gebeurt ook nog eens vóór dat de bloemen open gaan ( cleistogamie). Op deze manier vindt er toch bestuiving plaats daar de plant in de schaduw groeit waar vrijwel geen insecten zijn. Maar bestuiving wordt echter meestal uitgevoerd door insecten (bijen). Nectar is dan beschikbaar als beloning. Nabestuiving en rijping springen de eenhokkige doosvruchten met drie kleppen open. Bij het openspringen worden de zaden weggeslingerd. Als bevruchtte zaden zich op de grond bevinden zorgen mieren voor verdere verspreiding. Elk zaadje van de Viooltjes-familie bevat namelijk een mierenbroodje Volgens Veit Brecher Wittrock (wiens naam terug komt bij het Tuinviooltje (Viola × wittrockiana) kan een enkele plant tot 1600 bloemen per jaar ontwikkelen, en aangezien elke capsule 27 tot 75 zaden bevat, kan hij tot 90.000 zaden produceren
Namen in andere talen
- Frysk: Boskfioeltsje
- English: Common Dog-violet
- Français: Violette de Rivinus
- Deutsch: Rivins-Vielchen
- Espanõl: ?
- Italiano: Viola di Rivinus
- Svenska: Skogsviol
- Norsk: Skogfiol
- Dansk: Krat-Viol
Verklaring Buitenlandse namen
De Engelse naam is Common Dog-violet. Dit Viooltje kruist met diverse andere soorten ( Viola canina, Viola riviniana x lactea en Viola riviniana x reichenbachiana) maar in alle gevallen blijft het "gewoon Hondsviooltje" heten. Gewoon wil alleen maar zeggen dat het een algemeen veel voorkomend Viooltje is. Het Honds deel van het woord wil zeggen dat dit het enige Viooltje is dat nergens geschikt voor was (niet als geneesmiddel en niet voor parfum e.d.).
Voor de verspreiding van het Bleeksporig bosviooltje in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Violette de Rivinus. Dit is de Franse benaming voor de wetenschappelijke benaming.
De Duitse naam is Rivins-Vielchen. Dit is de Duitse benaming voor de wetenschappelijke naam
Voor de verspreiding van het Bleeksporig bosviooltje in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is mij nog onbekend. Er zijn verscheidene namen maar ik weet niet welke naam de meest gebruikte is.
In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt,
De Italiaanse naam is Viola di Rivinus. Dit is de Italiaanse benaming voor de Wetenschappelijke naam.
Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Zweedse en Noorse naam is nagenoeg gelijk Skogsviol/Skogfiol. Dit betekent "bosviooltje". Het Donkersporig bosviooltje (Viola reichenbachiana/Viola sylvestris) heet in deze landen heel specifiek Lundfiol. Dit betekent "loofbosviooltje".
Voor de verspreiding van het Bleeksporig bosviooltje in Zweden zie deze kaart.
De Deense naam is Krat-Viol. Het woord Krat komt van het Zweedse dialect Kratt dat "lage, dichte begroeiing van struiken, kleinere bomen e.d." betekent.
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Beschaduwde, maar soms zonnige plaatsen op vochtige tot droge, matig voedselrijke tot voedselrijke, zwak zure tot neutrale, soms kalkrijke grond (leem, lemig zand, löss, beekzand en duinzand) met een matig verterende strooisellaag.
Groeiplaats
Bossen (loofbossen, kasteelbossen, landgoedbossen, langs boswegen en oude lanen), kapvlakten, struwelen, beschaduwde bermen, plantsoenen, zandige dijken, waterkanten (slootkanten en dalwanden), zeeduinen (oude duinbossen, duinstruweel en ruig duingrasland op noordhellingen) en soms in grasland (hellinggrasland).
Verspreiding
Nederland
Vrij algemeen in het oosten, midden en zuiden van het land en in de Hollandse en Zeeuwse duinen. Elders zeer zeldzaam.
Vlaanderen
Vrij algemeen. Het meest in de Leemstreek, de Zand- en Zandleemstreek en de Voerstreek. Zeer zeldzaam in de kusustreek.
Wallonië
Vrij algemeen.
Wereld
Europa en Noord-Afrika.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten