Algemeen
Meestal zijn grootte en bloemkleur geen determinatie kenmerken. Maar in dit geval valt deze kleinere en blekere Klaproos wel op om eens nader te bekijken. Hij komt algemeen voor in heel Nederland dus een betere flora is best handig om te kijken welke het is van de 7 rode Klaprozen. Een tabel op Waarnemingen.nl zorgt in ieder geval voor het verschil tussen de Grote- en Kleine klaproos.
De papaver staat om drie dingen bekend. Ten eerste dat de plant word geteeld voor verdovende middelen. Niet elke soort is hier geschikt voor. Het betreft hier meestal de Papaver somniferum (Slaapbol). Ten tweede is de plant symbool geworden van de eerste wereld oorlog. Na al dat bloedvergieten verschenen op de graven van gesneuvelde soldaten Papavers. De Engelse naam Flanders poppy verwijst hier ook naar. Op de website van historiek.net staat het volledige verhaal. Ten derde de opvallend mooie verschijning. Meestal betreft dit de vuurrode verschijning van de Grote klaproos (Papaver rhoeas). Helaas verliest de plant na een stevige regenbui of flinke wind zijn mooie kroonbladen.
Het gebruik om broden, bolletjes e.d met papaverzaad (maanzaad) te bestrooien was al bekend bij de Romeinen, te lezen in de Naturalis historia van Plinius de Oudere. De mythe omtrent deze zaadjes is als volgt. Naast deze voedingsstoffen bevat maanzaad ook een kleine hoeveelheid opium. Van deze stof wordt onder andere morfine en heroïne gemaakt. Geruststelling: je moet kilo’s maanzaad eten om deze effecten te merken. Een broodje (of een heel brood) met maanzaad kun je gerust eten.
Ook werd het sap van de uitgeperste bloembladen van twee Papaver-soorten (de Papaver rhoeas (Grote klaproos) en de Papaver argemone (Ruige klaproos)) vroeger gebruikt om de korst van een Noord-Hollandse kaas rood te kleuren i.p.v. Tournesol (soort lakmoes kleurstof) te gebruiken. De kaas kreeg de naam Roodkorst. Bleke klaproos bloeit in Mei tot en met Augustus.
Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.
Er komen minstens 7 soorten Klaprozen/Papavers (Papaver) in het wild voor in Nederland:
- Bleke klaproos (Papaver dubium) - Algemeen
- Donzige klaproos (Papaver atlanticum) - Zeldzaam
- Grote klaproos (Papaver rhoeas) - Algemeen
- Reuzenklaproos (Papaver orientale) - Zeldzaam/Verwilderd
- Ruige klaproos (Papaver argemone) - Algemeen
- Slaapbol (Papaver somniferum) - Algemeen
- Schijnpapaver (Papaver/Meconopsis cambrica/cambricum) - Algemeen
Verklaring Nederlandse naam
Hoe komt een Nederlandse naam tot stand?
Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.
Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.
De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:
- Naturalis biodeversity center, sectie Botanie, Leiden
- Nationale Plantentuin, Meise (België), 3 personen
- FLORON Nijmegen
Bleke wordt hierboven al genoemd. Vaak is een Klaproos helderrood behalve deze dan.
De plant dankt haar naam aan een oud kinderspelletje. Je kunt een bloemblad tot een bolletje vouwen en vervolgens kapot slaan tegen je voorhoofd of tegen de rug van je hand. De samengedrukte lucht doet het kleine bolletje met een klap openspring. Een oud verhaal bevestigd dit. De botanicus L. Fuchs (1543) schrijft in zijn publicatie Neue Kräuterbuch 'Die kinder haben jre kurtzweil mit disen blumen / dann sie mit den blettern schnallen in der handt oder stirn machen / daher würdt diß kraut Klapperroß‘ en vertaald in het Oud-Nederlands 'De kinderen hebben het genuechte met dessen bloemen, went sij legghen de bladeren tusschen haer handen oft op haer voorhooft, ende sy doen die clappen oft geluyt geuven, ende daerom so heet dit cruyt Clapper rose'.
Meer
Zie ook de wetenschappelijke verklaring
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De bloemen van de Bleke klaproos zijn tweeslachtig (hermafrodiet) Zelfbestuiving vindt niet plaats omdat elke Klaproos-soort zelfsteriel is. Dit betekent dat het genetisch onmogelijk is om succesvolle kieming te volbrengen. De plant wordt bestoven door insecten, die worden gelokt door de bloemen en zorgen voor kruisbestuiving. Dit alles natuurlijk voor de noodzakelijk zaadvorming. Maar de Bleke klaproos maakt geen nectar aan. Er is alleen genoeg hoogwaardig voedsel in de vorm van stuifmeel. Maar 8 procent van de plantensoorten (waaronder klaprozen) produceren alleen stuifmeel. Vlinders zijn specialisten in het opzuigen van nectar en negeren daarom de klaproos. De bloem heeft dan ook geen nectarklieren. Na bestuiving laat elke Klaproos-soort zijn kroonbaden vallen. Als het zaad rijp is vormt zich een zaaddoos met bovenop een soort afdakje dat omhoog kan gaan. Deze zaaddoos is qua vorm en stempelstralen typerend voor elke soort Klaproos. Door toedoen van de wind of iemand die tegen de bloem aankomt, strooit de klaproos via kleine openingen iedere keer wat zaadjes. Een soort zoutvaatje eigenlijk.
Voor een uitgebreide uitleg verwijs ik graag naar het boek Verspreiding van zaden van Ferry Bouwman e.a. in de Bronvermelding
Namen in andere talen
- Frysk: Lytse klaproas
- English: Long-headed Poppy
- Français: Pavot douteux
- Deutsch: Saat-Mohn
- Espanõl: Amapola oblonga
- Italiano: Papavero a clava
- Svenska: Rågvallmo
- Norsk: Brakkvalmue
- Dansk: Gærde-Valmue
Verklaring Buitenlandse namen
De Engelse naam is Long-headed Poppy. Dit slaat niet op de bloem maar op de doosvrucht die later ontstaat (het gedeelte waar de zaden inzitten) is Long-headed. Dit betekent "lang-hoofdig. Deze zaaddoos is twee keer zo lang als breed vergeleken bijv. de Grote klaproos (Papaver rhoeas). Het woord Poppy is niet zo makkelijk te verklaren. Er zijn wel 4! mogelijke oplossingen. Allemaal uitgelegd op deze Wikki-pagina.
Voor de verspreiding van Bleke klaproos in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Pavot douteux. Pavot is de Franse benaming voor Papaver. Douteux betekent "twijfelachtig. Dit slaat op de kleur. Zoals de Nederlandse al aangeeft is deze Klaproos bleker van kleur dan vele andere soorten
De Duitse naam is Saat-Mohn. Het woord Saat betekent "zaad" betekent Zaad. Voor dit woord heb ik nog geen verklaring. Het woord Maanzaad komt van de zaden van de papaver in de "bol" die deze naam hebben gekregen. De betekenis van Maan in het woord Maanzaad is vanwege de gelijkenis met deze planeet. Het woord Maan of Meen komt uit het middelnederlands. Ook het Middelengelse kent de vorm Mecop en ook bijv. het Middelnederduits kent de naam Mānkop. Deze en vele andere vormen zie je in diverse talen bij de vele volksnamen terug.
Voor de verspreiding van Bleke klaproos in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is Amapola oblonga. Amapola is de Spaanse benaming voor Papaver. Oblonga betekent langwerpig. Voor de uitleg zie de Engelse naam.
In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt,
De Italiaanse naam is Papavero a clava. Papavaro betekent natuurlijk "papaver" A clova betekent "met de knots. Zeker weten doe ik het niet maar waarschijnlijk slaat dit ook op de lande zaaddoos.
Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Zweedse naam is Rågvallmo. Råg betekent "rogge". Persoonlijk denk ik dat deze plant voor het eerst werd waargenomen in een Roggeakker (in 1753 door Linnaeus) maar dit kan dus overal zijn. Valmo is de Zweedse benaming voor Papaver.
Voor de verspreiding van Bleke klaproos in Zweden zie deze kaart.
De Noorse naam is Brakkvalmue. Brakk heeft meerdere betekenissen, "brak water (dus half zoet half zout, of onbewerkte grond". Beide namen vind ik persoonlijk moeilijk. Ik heb nergens gelezen dat de plant veel voor komt in brak gebied. En gezien de eerste beschrijving is onbewerkte grond ook vreemd. Wel staat de Klaproos (met name de Grote klaproos (Papaver rhoeas) bekend om het feit dat hij heel veel voorkwam op de slagvelden (lees onbewerkte grond) na de 1e wereldoorlog. Valmue is de Noorse benaming voor Papaver.
De Deense naam is Gærde-Valmue. Gærde betekent "omheining/schutting" maar ook is het woord afgeleid van het Noorse Gård dat "boerderij" betekent. In Denemarken ligt de naam meer op het gebruik van de plant in "tuinen" e.d.
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Zonnige, open plaatsen (pioniervegetatie) op omgewerkte, droge tot vochtige, neutrale tot vrij kalkarme, matig voedselrijke tot zeer voedselrijke grond (zand, leem, zavel, lichte klei, löss, mergel en stenige grond).
Groeiplaats
Akkers (graanakkers en akkerranden), bermen, langs spoorwegen (spoorwegterreinen), industrieterreinen, ruderale plaatsen, puin, zeeduinen (ruderale plaatsen), omgewerkte grond en braakliggende grond.
Verspreiding
Nederland
Vrij algemeen, maar zeldzaam in het noordoosten van het land, op de Veluwe en in Flevoland.
Vlaanderen
Vrij algemeen, maar wat minder in de Leemstreek.
Wallonië
Vrij algemeen, vooral in de Ardennen.
Wereld
Oorspronkelijk uit Europa. In het Middellandse Zeegebied en in het grootste deel van Europa. Ingeburgerd in o.a. Noord-Amerika en Australië.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten