Bokkenorchis

 

©Martin Stevens


Algemeen

Deze grote Orchis (soms wel 1 meter) is niet moeilijk te herkennen. Behalve de geur herken je meteen de lange middenlippen. Behalve in zuid-Limburg (uiteraard) komt hij ook voor op enkele plaatsen in Zeeland en aan de kust in zuid- en noord-Holland. Zoals vele andere Orchissen staat hij op de Rode lijst als gevoelig. Het is een zeer zeldzame soort en bloeit hij in Mei, Juni en Juli.

Op deze site staan 15 soorten orchideeën. De meeste zijn, zoals hierboven genoemd, zeer zeldzaam tot zeldzaam. Sommige zijn zelfs algemeen. Zoals ook hierboven staat dat orchideeën vaak kruisen met andere soorten. Er ontstaan dan zogenaamde hybride soorten. Deze heb ik niet genoemd en de lijst is ook nog niet compleet. Als er soorten ontbreken hoor ik dit graag.

Omdat het niet altijd even makkelijk is een Orchis op naam te brengen staat er op de site van Floron een handige zoekkaart.

Verklaring Nederlandse naam

De plant verschijnt plotseling, om vervolgens jaren te verdwijnen. Vroeger dacht men dat de plant zichzelf niet kon voortplanten, maar kiemde uit het zaad van een bok. De plant stinkt/ruikt ook naar bokkenurine. 

De naam Orchis is Latijn, en betekent "testikel". Dit omdat veel planten uit de Orchis familie twee wortelknollen hebben. Deze knollen lijken op testikels.

Namen in andere talen

  • English: Lizard Orchid
  • Français: Orchis bouc, Loroglosse
  • Deutsch: Bocks-Riemenzunge
  • Espanõl: Orquídea del Lagarto
  • Italiano: Barbone caprino
  • Svenska: Bockyxne
  • Dansk: Stinkende båndtunge

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Lizard Orchid: Lizard betekent "hagedis" en Orchid "orchidee". De bloemen van deze plant zijn indrukwekkend, met de lip of " lip ', met een lange centrale lip die zich uitstrekt tot 7cm, met twee zijlobben, die lijken op de poten en de staart van een hagedis. Ook wordt gesuggereerd dat de gedraaide lip en lobben eruit als een hagedis 'duik' in de bloem (eigenlijk de kap-achtige kelkbladeren).

Er zijn twee Franse namen:

  1. Orchis bouc: Orchis betekent "orchidee". Bouc betekent "bok", dus Bokkenorchis zoals de Nederlandse naam.
  2. Loroglosse: Loro komt uit het Latijn en betekent "riem/schoenveter". Glosse komt van Glossum en wordt uitgelegd bij de wetenschappelijke verklaring van de plant.

De Duitse naam is Bocks-Riemenzunge. Bocks betekent "bokken". Riemen betekent "riem/schoenveter" en zunge "tong". Totaal dus zoiets als "bok met riemvormige tong". Dit geeft de wtenschappelijke ook weer.

De Spaanse naam is  Orquídea del Lagarto.  Orquídea betekent "orchidee". Del Lagarto betekent "van de hagedis". Dus in Spanje is het weer de Hagedisorchis.

De Italiaanse naam is Barbone caprino. Barbone betekent "poedel/zwerver" en Caprino "geit/bok". Alhoewel ik het nergens heb gelezen neem ik aan dat aan dat hiermee de gelijkenis van de lange krulharen van een poedel of lange ongeknipte/verzorgde haren van een zwerver met de lange krullende riemvormige bloemeinde worden bedoeld. En de plant stinkt/ruikt naar bokkenurine. Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. De hier genoemde naam kan ook nog varianten hebben.

De Zweedse naam is Bockyxne. De betekenis van deze naam is mij nog onbekend.

De Deense naam is Stinkende båndtunge. Waarschijnlijk betekent dit "stinkende riemgesp", naar het uiterlijk van de bloeiende plant. Maar aangezien ik dit niet zeker weet is de verklaring nog onbekend.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige tot half beschaduwde plaatsen op matig droge tot vochtige, voedselarme, kalkrijke, humushoudende grond (zand en mergel).

Groeiplaats
Zeeduinen (laag duinstruweel en duingrasland), grasland (kalkgrasland en hooiland), bosranden, dijken en bermen.

Verspreiding

Nederland
Zeer zeldzaam in de kalkrijke duinen, in Zeeland en in Zuid-Limburg.

Vlaanderen
Zeldzaam in de duinen bij De Haan. Elders uiterst zeldzaam.

Wallonië
Zeldzaam in het Maasgebied en de zuidelijke Ardennen, maar vrij algemeen in de Viroinvallei.

Wereld
Zuidwest-Azië, Noord-Afrika (Atlasgebergte) en Zuid- en Midden-Europa. Noordelijk tot in Midden-Duitsland, België, Nederland en Midden-Engeland.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Verspreiding Bokkenorchis

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten