Algemeen
De bostulp, oorspronkelijk afkomstig uit Zuid- en Zuidoost Europa en is door de menselijke cultuur in een groot deel van Europa verspreid en ingeburgerd. Vermoedelijk is ze in de tweede helft van de zestiende eeuw vanuit Bologna als sierplant doorgevoerd tot in Centraal- en Noord Europa. Nu komt hij overal voor in Nederland alhoewel hij wel op de Rode lijst staat. De Bostulp is de enige Tulp die in Nederland in het "wild" voorkomt. Zoals het Floron verspreidingskaartje laat zien doet de Bostulp zijn naam Niet! eer aan. Hij komt massaal voor in het westen van Friesland, waar niet bepaald veel bomen (dus schaduw) staan. De eerste waarneming dateert al uit 1568 door Rembert Dodoens..... in België. Hij beschreef de plant in de publicatie Florvm Et Coronariarvm Odoratarvmqve Nonnvllarvm Herbarvm Historia.



Pas in 1770 is er een waarneming in Nederland. 56 jaar later, in 1826, is er weer een waarneming die gebruikt zou worden in de Flora Batava. De Bostulp is een echte Stinzenplant en aangezien de stinzenflora zijn ontstaansgeschiedenis heeft in Friesland zou dit een oorzaak kunnen zijn van deze verspreiding. Verder is goed te zien aan de gele punten op het kaartje dat deze plant veelvuldig word ingezaaid (vooral in Heemtuinen e.d.). En zoals het een echte stinsenplant betaamt bloeit hij natuurlijk in April en Mei.
In 1700 publiceerde de Franse botanicus Joseph Pitton de Tournefort (5 juni 1656 - 28 december 1708) al een 3-delige boekenserie Institutiones Rei Herbariae met daarin een prachtige afbeelding van de bloem (delen) van deze plant.



Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.
Verklaring Nederlandse naam
Hoe komt een Nederlandse naam tot stand?
Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.
Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.
De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:
- Naturalis biodeversity center, sectie Botanie, Leiden
- Nationale Plantentuin, Meise (België), 3 personen
- FLORON Nijmegen
Bos vanwege de voorkeur van groeien. (grond waar veel hout in zit). Alhoewel dit zeer betrekkelijk is. Deze tulp bloeit bloeit het mooist in open grasland. De plant komt voornamelijk op buitenplaatsen voor op vochtige, voedselrijke, kleiige grond. Het is dan ook een typische Stinzenplant.
Het woord Tulp is afgeleid van ouder Turks tülbend(-lâle)wat "tulband" betekent, vanwege de gelijkenis tussen de vorm van de geopende bloem en een tulband.
Meer
Zie ook de wetenschappelijke verklaring.
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De gele (soms roodachtig geel) geurende bloemen van dit, enige wilde, tulpje zijn tweeslachtig (hermafrodiet) en zelfbestuiving vind ook daadwerkelijk plaats. De nectarafscheiding vindt plaats aan de buitenkant van de basis van de meeldraden en trekt zo bestuivers (insecten) aan. De stempels scheiden een suikerhoudende vloeistof af die soms door insecten wordt geconsumeerd en zo de bestuiving verzorgen. Windverspreiding speelt ook een rol en de plant doet aan vegetatieve vermeerdering via uitlopers en bollen. In Nederland vind verwildering nauwelijks plaats en worden deze bollen in heemtuinen e.d. weer in de grond gestopt.
Namen in andere talen
- Frysk: Wylde tulp
- English: Wild Tulip, Florentine Tulip
- Français: Tulipe Sauvage
- Deutsch: Weinbergtulpe
- Espanõl: Tulipan syvestre
- Italiano: Tulipano dei campi
- Svenska: Vildtulpan
- Norsk: Villtulipan
- Dansk: Vild Tulipan
Verklaring buitenlandse namen
Er zijn twee Engelse namen:
- Wild Tulip: Wild betekent "wild" en Tulip natuurlijk "tulp". Dit is de enige echte wilde tulp zowel in Nederland als in Engeland.
- Florentine Tulip: Florentine is waarschijnlijk afgeleid van Florance waar deze tulp vandaan komt. Tulip betekent gewoon "tulp"
Voor de verspreiding van de Bostulp in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Tulipe Sauvage:Tulipe is gewoon de Franse benaming voor "tulp". Sauvage betekent "wild".
De Duitse naam is Weinbergtulpe: Dit betekent "wijngaardtulp". De grond in een wijngaard blijkt ideaal te zijn voor een Bostulp.
Voor de verspreiding van Bostulp in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is Tulipan sylvestre: Diit is de Spaanse benaming voor de wetenschappelijke naam voor de plant.
In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt,
De Italiaanse naam is Tulipano dei campi. Dit betekent "tulp van het land". Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. De hier genoemde naam kan ook nog varianten hebben. De andere naam voor deze plant is bijvoorbeeld Tulipa silvestre. Dit betekent "bostulp". Deze naam komt in dit geval beter tot zijn recht aangezien Bostulp schaduwminnend is.
Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Zweedse, Noorse en Deense naam is Vildtulpan: Dit betekent "wilde tulp".
Voor de verspreiding van Bostulp in Zweden zie deze kaart.
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke, vaak kalkhoudende, humeuze, grazige grond. Omspitten van de grond kan de bloei bevorderen (klei, zavel en stenige plaatsen).
Groeiplaats
Wijngaarden, kreupelhout, struwelen, bossen (loofbossen bij buitenplaatsen, kasteelparken en parkbossen), dijken, stadswallen, bermen, uiterwaarden, begraafplaatsen, oude pastorietuinen, grasland (grasvelden en andere grazige plaatsen), zeeduinen (binnenduinrand) en rotsachtige plaatsen.
Verspreiding
Nederland
Plaatselijk vrij algemeen in het noorden en westen van Fryslân. Zeer zeldzaam in Groningen, in het westen van het land, in het rivierengebied en aan de Hollandse en Zeeuwse binnenduinrand.
Vlaanderen
Zeer zeldzaam.
Wallonië
Zeer zeldzaam.
Wereld
Oorspronkelijk uit Zuidoost-Europa (Italië en het noordwestelijke deel van de Balkan) en Noord-Afrika. Ingeburgerd in een groot deel van West- en Midden-Europa. Nu noordelijk tot in Zuid-Schotland, Zuid-Scandinavië en het Baltische gebied.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Planten in het nieuws
Over de herkomst van de Bostulp.
Een sprookje, een oude Flora en nog meer informatie over de Bostulp en andere Stinzenplanten.
Verspreiding Bostulp

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten