Dactylorhiza majalis subsp. majalis


Algemeen

Je zou denken dat elke orchis apart is te determineren. Dit geldt niet voor de Brede orchis. Hij  kruist zo vaak met o.a de Rietorchis ((Dactiloryza majalis subs.praetermissa) dat ik ook niet de specifieke kenmerken kan geven. Ook is hij bekend bij Floron als Brede orchis/Rietorchis. Hij is erg algemeen (wel beschermd!) behalve in het oosten van Nederland. Hier komt hij iets minder voor. Voor een Orchidee bloeit hij vroeg. Al in Mei.

Op deze site staan 15 soorten orchideeën. De meeste zijn, zoals hierboven genoemd, zeer zeldzaam tot zeldzaam. Sommige zijn zelfs algemeen. Zoals ook hierboven staat dat orchideeën vaak kruisen met andere soorten. Er ontstaan dan zogenaamde hybride soorten. Deze heb ik niet genoemd en de lijst is ook nog niet compleet. Als er soorten ontbreken hoor ik dit graag.

Omdat het niet altijd even makkelijk is een Orchis op naam te brengen staat er op de site van Floron een handige zoekkaart.

Verklaring Nederlandse naam

De naam brede orchis is zo vanwege de breedte van het blad. Dit is overigens zeer relatief. Er komen erg veel variaties voor en in het gebied waar deze Orchis voorkomt En in het zelfde gebied komt ook de Rietorchis (Dactiloryza majalis subs.praetermissa) voor. Deze ziet er bijna het zelfde uit en kruist ook nog eens veelvuldig met de Brede orchis wat dan weer veel op elkaar lijkende hybride vormen oplevert

De naam Orchis is Latijn, en betekent "testikel". Dit omdat veel planten uit de Orchis familie twee wortelknollen hebben. Deze knollen lijken op testikels.

Namen in andere talen

  • English: Broad-leaved Marsh Orchid
  • Français: Orchis à larges feuilles, Orchis de mai
  • Deutsch: Breitblättriges Knabenkraut
  • Espanõl:
  • Italiano: Orchide a foglie larghe
  • Svenska: Majnycklar, Dubbelnycklar
  • Norsk: Kongsmarihand
  • Dansk: Maj-Gøgeurt

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Broad-leaved Marsh Orchid. Broad-leaved betekent "breed-bladig". Marsh betekent "moeras" en Orchid betekent natuurlijk "orchidee". Het is inderdaad een Orchidee met best wel brede bladeren (gevlekt of niet!) en geeft de voorkeur aan een vochtige grond.

 Er zijn twee Franse namen:

  1. Orchis à larges feuilles: Orchis betekent natuurlijk "orchidee". Á betekent "heeft". Larges betekent "grote" en Feuilles betekent "bladeren".
  2. Orchis de mai: Dit betekent "orchis van Mei", dit omdat het één van de vroegst bloeiende Orchissen is.

De Duitse naam is Breitblättriges Knabenkraut. Het breedbladige wordt bij de Nederlandse naam uitgelegd. AVeel Orchissen heten in Duitsland Knabenkraut. Dit is vanwege de twee verdikte knollen aan de uiteinde van de wortels van deze planten. Deze worden vergeleken met testikels. Ik heb het maar één keer gelezen maar een hardnekkig bijgeloof hield vol dat vrouwen die de hardere en sappigere knol van de twee aten een zoon zouden krijgen. De Duitse naam Knabenkraut zou ook hier ook op gebaseerd kunnen zijn.

De Zweedse naam is Majnycklar: Dit betekent "mei-sleutels". Mei want dan is het hoogtepunt van bloei voor deze Orchis. Dat is een maand eerder als de meeste Orchisen. Nycklar betekent "sleutels". Het is een algemene naam voor verschillende orchideeën in Zweden vanwege de vorm van bloeiwijze. Het grappige is dat Slanke sleutelbloem (Primula elatior), geen Orchidee trouwens, dezelfde naam in Nederland heeft gekregen. De oudste "Nycklarnaam" is Jungfru Marie Nycklar (Onze lieve vrouwe sleutels/Brede orchis). Anderen zijn later vernoemd. Sommige betreffen andere bijbelse persoonlijkheden zoals de Johannes Nycklar (Saint Johns keys/mannetjes Soldaatje) en Pers Nycklar (Sint Peter's sleutels Vroege paarse Orchis/Mannetjesorchis).

De Noorse naam is Kongsmarihand: Dit betekent "koningsmarihand". De naam Marihand komt van de vorm van de ondergrondse knollen van de plant die vertakt zijn en kunnen dan op handen lijken. Veel orchideeën in Noorwegen hebben deze knollen en deze bevatten voedingsstoffen. Een Orchis heeft bijna altijd twee knollen: De knol die is gevormd in de zomer en een knol van het vorige seizoen. Deze laatste word gebruikt om seizoensgebonden voeding van de plant binnen dat jaar te gebruiken om te groeien. De nieuwe knol is licht en fris en werd in het verleden in verband gebracht met de Maagd Maria. Vandaar de naam Marihand. De oude knol van vorig jaar is zwart en verschrompeld en werd geassocieerd met Satans hand. In Nederland is de naam Handekenskruid bekend, een Orchideeënfamilie (Dactylorhiza). Marihand is eigenlijk de light versie van de wetenschappelijke verklaring. Waarom het woord Kongs er voor staat is mij onbekend.

De Deense naam is Maj-Gøgeurt. Dit betekent letterlijk"mei koekskruid". Dit behoeft natuurlijk enige uitleg. Maj geeft ook weer aan dat deze Orchis vroeg bloeit. Het woord Gøgeurt bevestigt dit nog eens. Gøgeurt betsaat uit twee woorden, Gøg wat "koekoek" betekent. Dit geeft aan dat de plant vroeg bloeit (als de koekoek arriveert) t.o.v. andere Orchissen die vaak in Juni bloeien. Ört/eurt/urt is de Scandinavische term voor "kruid".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige plaatsen op vochtige tot natte, voedselarme tot matig voedselrijke, niet of slechts licht bemeste, zwak zure tot vaak kalkhoudende, humusrijke grond (veen, zand, leem, löss, zavel, rivierklei en lichte zeeklei.) Ook in zwak brak milieu.

Groeiplaats
Grasland (moerassige plaatsen, hooiland, extensief beweid grasland en blauwgrasland), bermen, zeeduinen (grazige duinvalleien), moerassen (trilvenen en bronmoerassen), waterkanten (langs kwelsloten en greppels), buitendijkse waarden, zandplaten, afgravingen, opgespoten grond en drassige plekken op dalwanden.

Verspreiding

Nederland
Zeldzaam, verspreid in vrijwel het hele land.

Vlaanderen
Zeldzaam. Het meest in de Kempen en de Leemstreek.

Wallonië
Vrij zeldzaam in het Maasgebied en de Ardennen.

Wereld
West-, Midden- en Oost-Europa.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Verspreiding Brede orchis

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's