Actaea spicata 1


Verklaring Nederlandse naam

De giftigheid van de plant, en met name de zwarte bes, bezorgen haar de naam Zwarte Gifbes. Omdat deze als uitnodiging tot bestrijding zou worden opgevat is de naam Christoffelkruid (Herba Sancti Cristophon) in ere hersteld. De heilige Christophorus die het kruid bij zich gehad zou hebben toen hij het Christuskind over de rivier droeg, geldt bij sommige mensen als een beschermheilige.

Algemeen

Deze plant is alleen te verwarren met de jonge Vlier. Dan nog als deze niet bloeit. Christoffelkruid is onderdeel van de ranonkelfamilie (ranunculaceae) net zoals veel Boterbloemen. Daar lijkt hij totaal niet op. Eerder heeft hij iets weg van Poelruit (Thalictrum flavus), trouwens ook een die familie is van de Ranonkels. De kans dat je deze twee samen tegen komt is heel klein. Christoffelkruid namelijk is alleen te vinden in zuid-Limburg.  Hij staat dan ook op de Rode lijst als Bedreigd. Hij bloeit vanaf Mei tot en met Juni.

Namen in andere talen

  • English: Baneberry,
  • Français: Actée en épi,Herbe-de-Saint-Christophe, Actée)
  • Deutsch: Christophskraut
  • Espanõl: Cimífuga
  • Italiano: Barba di capra
  • Svenska: Trolldruva
  • Norsk: Trollbær
  • Dansk:Druemunke

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Baneberry: Bane betekent vergif/ruïneren. Berry betekent "bes". Deze plant heeft in Nederland de bijnaam "zwarte gifbes" (zie de Nederlandse verklaring), en ook in Engeland dus.

De Franse naam is Actée en épi. Actée komt van Actaea (Grieks) en betekent Vlier. Dit omdat de bladeren van de plant lijken op die van de Vlier. Het de eerste gedeelte van de wetenschappelijke naam voor deze plant. Hij wordt ook consequent vertaald als "zilverkaars". Aan de foto is goed te zien waarom. Épi betekent "stekel of aar". In combinatie met de vorige uitleg is die "aar" goed uit te leggen. De stekels zitten op de bladeren.

De Duitse naam is Christophskraut: Dit is gewoon de Duitse naam voor Christoffelkruid.

De Spaane naam is Cimífuga. Bij het zoeken naar deze naam werd ik steeds verwezen naar de Actaea racemosa. Dit is een nauw verwante soort die kennelijk veel in Spanje groeit. Maar het verhaal is complexer. Actaea spicata werd al door Linnaeus bij het geslacht Actaea. Later werd dit herzien en werd de plant ingedeeld bij het geslacht geslacht Cimicifuga. Vandaar die Spaanse naam. Uiteindelijk is deze plant (Cimifuga) op o.a. dna basis weer ingedeeld bij het geslacht Actaea. Hij heet nu Actaea racemosa. De naam Actea wordt uitgelegd in bij de (eerste) wetenschappelijke naam. Racemosa komt van het Latijnse Racemosus wat "bos" betekent. Doelend op de bosjes bloemen in de bloemaar.

De Italiaanse naam is Barba di capra. Barba betekent "baard" Di betekent "van" en Capra betekent "geit". Eigenlijk is deze naam zo omdat deze plant, in niet bloeiende fase, erg lijkt op een heel andere plant die totaal geen familie is, de Geitenbaard (Aruncus dioicus). Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. De hier genoemde naam kan ook nog varianten hebben.

De Zweedse naam is Trolldruva. Dit woord besaat uit twee delen. Troll betekent "tover" en Druva betekent "druif". De naam Toverdruif is wel een heel erg eufemistische naam voor giftige bessen (maar wel heel leuk!!).

De Noorse naam is Trollbær. Dit betekent "trollebes". De betekenis heeft is ongeveer hetzelfde als de Zweedse naam.

De Deense naam is Druemunke. Dit woord bestaat ook uit twee delen. Drue betekent "druif" en Munke betekent "monnik". Dit omdat de bessen lijken op een tros druiven. En de bloemen (of bessen?) gelijkenis hebben met het kaal geschoren hooft van een monnik.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Beschaduwde plaatsen op vochtige, vrij voedselarme kalkrijke grond (mergel, zand, leem, zavel en stenige plaatsen).

Groeiplaats
Bossen (kalkrijke loofbossen en hellingbossen), bosranden, rotsspleten, steile dalwanden en grubben.

Verspreiding

Nederland
Zeldzaam in Zuid-Limburg.

Vlaanderen
Zeer zeldzaam in de Voerstreek.

Wallonië
Zeldzaam in het Maasgebied, in Lotharingen en in de Ardennen.

Wereld
Europa, vanaf Noorwegen, Noord-Engeland en Noord-Spanje verder naar het oosten tot in de Kaukasus en West-Siberië. Het mijdt de laagvlakte in West-Europa.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Verspreiding Christoffelkruid

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten