Algemeen
Als je Doornappel bij Google intypt krijg je onder andere veel zoekresultaten die verwijzen naar de giftige eigenschappen van deze plant. En inderdaad de plant is onderdeel van de nachtschadefamilie ( Solanaceae) en deze zijn allemaal in diverse mate giftig. In dit geval zit het venijn hem in de vrucht (appel) waar zaden in zitten met de giftige stoffen (alkaloïden). Maar wees gerust, door alleen te kijken en de plant te bewonderen gebeurt er niks. Over die giftigheid is hier niks te vinden. Dit staat al goed beschreven op tientallen andere pagina's. Het meest opvallende zijn de lange witte trompetvormige bloemen, die ook soms aardig roze/paars kunnen worden. De Doornappel is de enige Datura soort die in Nederland voor komt. Alhoewel, heel soms word de soort Datura ferox waargenomen. Deze soort onderscheid zich door de langere doorns op de "appel". De Datura ferox is voor het eerst beschreven in 1753 door Carl Linnaeus in de publicatie Demonstrationes Plantarum in Horto Upsaliensi, zie foto's. In Nederland is de plant zo zeldzaam dat er niet eens een Nederlandse naam voor is, er zijn maar 7 waarnemingen. En Engeland wel en heet hij long spined thorn apple. De Doornappel bloeit in Juni tot en met September.
In 1700 publiceerde de Franse botanicus Joseph Pitton de Tournefort (5 juni 1656 - 28 december 1708) al een 3-delige boekenserie Institutiones Rei Herbariae met daarin een prachtige afbeelding van de bloem (delen) van deze plant en van de 'appel'.



Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien. 
Verklaring Nederlandse naam
Hoe komt een Nederlandse naam tot stand?
Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.
Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.
De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:
- Naturalis biodeversity center, sectie Botanie, Leiden
- Nationale Plantentuin, Meise (België), 3 personen
- FLORON Nijmegen
De naam heeft natuurlijk alles te maken met de stekelige vrucht van de plant.
Meer
zie ook de wetenschappelijke verklaring.
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De, opvallend lange, bloemen van Doornappel zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Zelfbestuiving vindt ook daadwerkelijk plaats. Hoe, en ook hoe die lange bloemen worden bestoven staat uitgebreid verteld in verhaaltje dat staat op de site van waarnemingen.nl
De bloemen openen zich pas tussen 7 uur en 8 uur ’s avonds, blijven dan 's nachts en de volgende voormiddag open, maar sluiten zich tegen de avond van die dag voorgoed. Terwijl de knoppen rechtop staan, hellen de open bloemen en is daardoor het stuifmeel tegen regen beschut. Ze ruiken gedurende de nacht eigenaardig, iets muskusachtig en ook de kleur is zo, dat zij 's avonds het meest opvalt. Om de nectar te bereiken, die op de gewone plaats tussen de voeten van de helmdraden bewaard wordt, zijn slechts 5 buisvormige tussenruimten tussen de helmdraden. Doch deze zijn met de bloemkroon vergroeid en wel met de smalle achterzijde, terwijl de voorzijde zo verbreed is, dat de zijranden van de naast elkaar liggende elkaar aanraken. De toegangsbuizen zijn dus zeer nauw en 55-65 mm lang, zodat alleen pijlstaartvlinders in staat zijn de nectar te bereiken. Deze vliegen 's avonds, zodat alles in de bloem erop wijst, dat ze alleen is aangewezen op bestuiving door deze vlinders. Omdat de stempel even hoog staat als de helmknopjes, zal bij het sluiten van de bloemkroon op de volgende dag zelfbestuiving plaats kunnen hebben, vooral, doordat de vouwen, waarin ze zich dan legt, de helmknopjes tegen de stempel zullen drukken.
De vrucht is met stekels bezet, waardoor de zaden, zolang ze nog niet rijp zijn, goed beschut zijn tegen het opvreten door dieren. De stekels zijn dan ook recht en moeten niet verward worden met de gekromde stekels aan de vruchten, die als verspreidingsmiddelen dienst doen. Merkwaardig is nog dat de zaden zo lang hun kiemkracht schijnen te behouden, men meent zelfs langer dan een eeuw.
De plant produceert nectar in de voet van de bloemkroon in zogenaamde honingputten tussen de meeldraden. Zowel de nectar als het stuifmeel of pollen trekt insecten aan die voor bevruchting kunnen zorgen. Naarmate de vrucht rijpt, opent de capsule zich geleidelijk aan de bovenkant met vier kleppen, waardoor de meestal 300 tot 500 (100 tot 800) zwarte, niervormige zaden vrijkomen. De zaden zijn best wel groot en wegen 7 tot 11 gram. Zaadverspreiding vindt plaats door verspreiding door dieren en menselijke. De wind heeft ook wel invloed maar de plant is zeker geen windverspreider. De capsules blijven de hele winter intact en laten geleidelijk hun vele zaden vrij tot de lente. De zaden behouden hun kiemkracht gedurende vele jaren.
Namen in andere talen
- English:Thorn apple, Jimson weed
- Français: Datura stramoine
- Deutsch: Weißer Stechapfel
- Espanõl: Estramonio, Tártagos, Toloache
- Italiano: Stramonio comune
- Svenska: Spikklubba
- Norsk: Piggeple
- Dansk: Pigæble
Verklaring Buitenlandse namen
Er zijn twee Engelse namen:
- Thorn apple: Dit is de Engelse benaming voor de Nederlandse naam.
- Jimson weed: Jimsonweed is vernoemd naar een geval van vergiftigingen bij de mens in Jamestown, (Virginia) in 1675. Toen soldaten werden vergiftigd door het eten van de plant in een salade en daarna leed delirium en hallucinaties. De zaden en bladeren waren bewust gebruikt om vergiftiging veroorzaken. Het is echter niet bekend of de plant is afkomstig uit Virginia, of wanneer hij door de vroege Europese kolonisten werd verplaatst
Voor de verspreiding van de Doornappel in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Datura stramoine. Dit is de Franse benaming voor de volledige Nederlandse wetenschappelijke naam.
De Duitse naam is Weißer Stechapfel. Dit betekent letterlijk "witte steekappel". Dus een samenstelling van de Witte trompetvormige bloem en de stekelvormige vrucht.
Voor de verspreiding van Doornappel in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is Estramoni. Estramonio is de Spaanse benaming voor het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam.
In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt,
De Italiaanse naam is Stramonio comune. Stramonium is de Italiaanse benaming voor het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam. Comune betekent "gewoon". Dit geeft de suggestie dat er meer soorten zijn. Naar mijn weten zijn die er niet op enkele cultivars na.
Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Zweedse naam is Spikklubba. Dit betekent "stekelige knots" want de vruchten van deze plant zitten niet direct aan de stengel vast maar er zit nog een "stukje" tussen.
Voor de verspreiding van Doornappel in Zweden zie deze kaart.
De Noorse en Deense naam is beide Piggeple. Dit betekent "stekel-appel". In Noorwegen zijn de eerste waarnemingen midden 19e eeuw, vermoedelijk eerst met graszaad en op sommige plaatsen met ballast, maar de plant bleef zeer zeldzaam. Totdat het aantal waarnemingen toenam in de jaren 40-50 door de invoer van landbouw uit de Verenigde Staten. Vooral door de invoer van graan en soja. Waarschijnlijk zijn er toen standplaatsen ontstaan op enkele plaatsen bij oude molens of een lokale zaadbank en op sommige plaatsen is de plant waargenomen op het strand, bij Strøholmen en Jomfruland in Kragerø. Soms word Doornappel ook verspreid met vogelzaad. Piggeple heeft de categorie «laag risico» (LO) op de lijst vreemde soorten.
Voor de verspreiding van Doornappel in Noorwegen zie deze kaart.
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Zonnige, warme, open plaatsen (pioniervegetaties)op droge tot vochtige, voedselrijke tot zeer voedselrijke, omgewerkte, vaak kalkhoudende grond (zand, leem, zavel en stenige plaatsen).
Groeiplaats
Moestuinen, akkers (hakvruchtakkers), zeeduinen, ruigten (voedselrijke ruigten), hellingen, omgewerkte grond, braakliggende grond, plantsoenen, ruderale plaatsen, waterkanten (zand- en grindstrandjes langs rivieren), stortterreinen en puin- en afvalhopen.
Verspreiding
Nederland
Vrij zeldzaam. Het meest in het rivierengebied, in de Hollandse en Zeeuwse duinen en in stedelijke omgeving.
Vlaanderen
Vrij algemeen.
Wallonië
Zeldzaam.
Wereld
Doornappel komt waarschijnlijk oorspronkelijk uit Noord-Amerika (van Mexico tot Zuidoost-Canada). In 1577 werd de soort vanuit Mexico in Spanje ingevoerd. In Nederland begon de inburgering begin 1700. Nu komt de plant voor in alle werelddelen, in gebieden met een gematigd of warm klimaat.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Blog
Op de site Stadsplanten staat een interessant artikel over deze plant.
Verspreiding Doornappel

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten