Driedistel

Algemeen

Driedistel is een prachtige plant! Alhoewel sommige mensen hem voorbij lopen met de wetenschap dat het wel een uitgebloeide plant is. Maar als je hem van dichtbij bekijkt zie je de mooie details. Doordat Driedistel echt een kalkminnende soort is komt de plant alleen in Zuid-Limburg en de kust voor. Deze soort en een andere Carlina-soort (Carlina acaulis) worden soms als artisjok gegeten.

Een interessant stukje stond op de Duitse Wikipagina van die andere Carlina-soort (Carlina acaulis); 'De verdroogde schutbladen van de zilverdistel absorberen bij een hogere luchtvochtigheid meer water aan de onderkant dan aan de bovenkant. Door deze hygroscopische eigenschap krullen de schutbladen naar boven en naar binnen, waardoor de buisvormige bloempjes tegen regen worden beschermd. Om die reden wordt de zilverdistel, net als de Driedistel , ook wel de Weersdistel genoemd. Wanneer de schutbladen sluiten, wordt regen verwacht; bij zonneschijn of droge lucht spreiden ze zich open'. Driedistel is de enige Carlina-soort die in het wild voor komt in Nederland. Driedistel bloeit in Juli tot en met September.

De term Distel is een Ruim begrip. Meestal lezen mensen "een stekelige composiet". Er zijn 5 soorten "Distels":

  • Carduus
    • Tengere distel (Carduus tenuiflorus) - zeer zeldzaam
    • Kruldistel (Carduus crispus) - algemeen
    • Knikkende distel (Carduus nutans) - algemeen
    • Langstekelige distel (Carduus acanthoïdes) - zeer zeldzaam
  • Carlina
  • Eryngium,  dit geslacht heet wel distel maar is onderdeel van de Schermbloemenfamilie (Umbelliferae of Apiaceae)
  • Melkdistel (Sonchus)
  • Vederdistels (Circium)
    • Akkerdistel (Cirsium arvense) - algemeen
    • Kale jonker (Cirsium palustre) - algemeen
    • Moesdistel (Cirsium oleraceum) - zeldzaam
    • Spaanse ruiter (Cirsium dissectum) - vrij zeldzaam
    • Speerdistel (Cirsium vulgare) - algemeen
    • wollige distel (Cirsium eriophorum)  - zeer zelzaam

Verklaring Nederlandse naam

Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.

Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.

De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:

De verklaring ligt voor de hand. Vaak is de plant te vinden met 3 bloemhoofdjes. Vaak dus lang niet altijd, zie bijv. bovenstaande foto. Veelvuldig zijn ook er 4 bloemhoofdjes of maar 1 te zien.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De bloemen van Driedistel zijn tweeslachtig (hermafrodiet) en zelfbestuiving vind ook daadwerkelijk plaats. Om de zaden te beschermen zijn de bloemhoofdjes gesloten bij nat weer en bij droog weer gaan ze weer open. Dit blijven ze ook doen nadat ze uitgebloeid zijn. De bloeiende plant wordt bezocht door vlinders, bijen en hommels. De verspreiding van de bevruchte zaden gaat via de wind. De zaden hebben vruchtpluis (pappus) om het bereik te vergroten. Als de zaden op de grond vallen worden voornamelijk verspreid door insecten zoals mieren. Bij dit type plant komt ook een ander type verspreiding voor. De haakjes op de schutbladen van het omhulsel haken zich vast aan de haren van passerende dieren, waardoor de zaden van de plant zelfs over grote afstanden worden verspreid.

Namen in andere talen

  • Frysk: Trijestikel
  • English: Carline thistle
  • Français: Carline commune
  • Deutsch: Kleine Eberwurz, Golddistel 
  • Espanõl: Carlina vulgaris
  • Italiano: carlina comune
  • Svenska: Spåtistel
  • Norsk: Småstjernetistel
  • Dansk: Almindelig Bakketidsel

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Carline thistle. Dit is een variant op de wetenschappelijke naam.

Voor de verspreiding van Driedistel in Engeland zie deze kaart.

De Franse, Spaanse en Italiaanse naam is min of meer gelijk, Carline commune, Carlina vulgaris en carlina comune. Dit betekent "gewone Carline". Dit is dus daar de meest voorkomende of enige Carlina-soort.

De Duitse naam is Kleine Eberwurz of Golddistel. Kleine eberwurtz betekent "kleine wilde zwijnenwortel". Dat Kleine is relatief en word volgens mij puur ter onderscheid gebruikt. Van de 30 Carlina-soorten die er bestaan is dit in ieder geval niet de kleinste. De naam Eberwurtz is te verklaren omdat de wortels van de plant aan de varkens werd gevoerd. Of gewoon als voer of als medicijngebruik (voor de varkens). Golddistel  betekent natuurlijk "gouddistel". Tijdens de bloei heeft de plant een mooie goudachtige gloed.

Voor de verspreiding van Driedistel in Duitsland zie deze kaart.

De Zweedse naam is Spåtistel. Dit kan je vertalen met Voorspellende distel. De binnenste schutbladen reageren op vocht. Bij nat weer buigen ze naar boven en beschermen de buisvormige bloemen tegen regen. Bij droog weer en zonneschijn verspreiden ze zich weer. De naam Weerdistel (of varianten hierop) komt vaak in volksnamen terug.

Voor de verspreiding van Driedistel in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Småstjernetistel. Dit betekent "smalle sterdistel". Het smalle heeft betrekking tot de stengelbladeren. En het dient ter onderscheid want in Noorwegen kent men ook de ondersoort Stor stjernetistel (Carlina sups. longifolia)

De Deense naam is Almindelig Bakketidsel. Dit betekent "algemene heuveldistel". Driedistel gedijt op droge, voedselarme graslanden , heuvels en bergweiden maar vooral op kalksteengrond .

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, vrij open plaatsen op drog tot matig vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke, humushoudende en vaak kalkrijke grond (lemige grond, maar ook op op mergel en soms op stenige plaatsen).

Groeiplaats
Zeeduinen, (open duingrasland, randen van duinbosjes en vastgelegde helmduinen), kalkhellingen, grasland (kalkgrasland, laagblijvend grasland), bermen, dijken, rivierduinen, lemige heide, afgravingen (leemkuilen), mijnsteenbergen en langs spoorwegen (spoorwegterreinen).

Verspreiding

Nederland
Plaatselijk algemeen in de Zeeuwse en Hollandse duinen tot op Texel, zeldzaam in Zuid-Limburg en zeer zeldzaam in de rest van Zeeland, in Midden-Limburg en in het midden van het land.

Vlaanderen
Plaatselijk vrij algemeen in de duinen en zeldzaam in het Maasgebied. Elders zeer zeldzaam.

Wallonië
Vrij zeldzaam in het Maasgebied en Lotharingen (in de zuidelijke Ardennen). Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Wereld
Europa, zuidelijk tot de Pyreneeën en Zuid-Italië, noordelijk tot in Schotland en Zuid-Scandinavië. Ook in West- en Midden-Azië.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Driedistel

Verspreiding Driedistel

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's