Algemeen
Alhoewel Duifkruid de enige Scabiosa soort is die in Nederland voor komt zal je toch in de flora moeten kijken. Hij lijkt namelijk erg veel op een plant uit een heel andere familie, de Beemdkroon (Knautia arvensis). Duifkruid bloeit in Juli tot en met September.
Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.
Verklaring Nederlandse naam
Hoe komt een Nederlandse naam tot stand?
Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.
Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.
De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:
- Naturalis biodeversity center, sectie Botanie, Leiden
- Nationale Plantentuin, Meise (België), 3 personen
- FLORON Nijmegen
Dit is een verwijzing naar het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam van deze plant.
Meer
Zie ook de wetenschappelijke verklaring
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De bloemen van Duifkruid zijn tweeslachtig (hermafrodiet) en er bestaan er puur vrouwelijke planten maar zelfbestuiving zal nooit plaatsvinden want de bloemen zijn zelfsteriel. en doordat de mannelijke en vrouwelijke bloemen niet gelijktijdig rijp zijn. Dit heet protandrie. Verschillende insecten fungeren als bestuivers , bijvoorbeeld bijen en vlinders. Bij rijping worden de afzonderlijke vruchten door de druk van de schutbladen omhooggetild en zo door de wind verspreid (bij harde wind). Ze hechten zich ook aan oppervlakken, blijven eraan kleven als ze nat zijn en kunnen, dankzij de vochtabsorberende kelkborstels. Duifkruid is in staat om te kiezen of de kieming vindt. Deze vindt alleen plaats op basische bodem, die voldoende vrij is, zoals dat in een open kalkgrasland het geval is.
Namen in andere talen
- English: Small Scabious
- Français: Scabieuse colombaire
- Deutsch: Gewöhnliche Tauben-Skabiose
- Espanõl: Escabiosa menor
- Italiano: Vedovina selvatica
- Svenska: Fältvädd
- Norsk: Bakkeknapp
- Dansk: Due-Skabiose
Verklaring Buitenlandse namen
De Engelse naam is Small Scabious. Dit betekent natuurlijk "kleine scabiosa". Duifkruid lijkt sprekend op Beemdkroon (Knautia arvensis) die in het Engels Fieldscabious heet. Het woord Small is dan ook puur ter onderscheid. De plant is niet beduidend kleiner! Scabious verwijst naar de oude wetenschappelijke naam Scabiosa arvensis die Beemdkroon vroeger had Zowel Beemdkroon als Duifkruid werden vroeger gebruikt als middel tegen schurft (Scabioses).
Voor de verspreiding van Duifkruid in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Scabieuse colombaire. Dit is de Franse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.
De Duitse naam is Gewöhnliche Tauben-Skabiose. Dit betekent Gewone duiven-scabies. Ook weer een verwijzing naar de kleur en de geneeskrachtige werking.
Voor de verspreiding van Duifkruid in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is Escabiosa menor. Dit betekent "kleine Scabiosa". De verklaring staat bij de Engelse naam.
In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt,
De Italiaanse naam is Vedovina selvatica. Dit betekent "wilde weduwnaar". Met het woord Wild word bedoeld dat het niet gaat om de gekweekte vorm van de Scabiosa atropurpurea, een cultuurvorm/tuinbloem van Duifkruid. Het woord Weduwnaar word uitgelegd de Duitse naam (Acker/Wiesen-Witwenblume) voor Beemdkroon (Knautia arvensis).
Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Zweedse naam is Fältvädd. Fält betekent "veld/akker". Een algemene benaming die aangeeft dat de plant geen speciale eisen stelt aan de bodemsamenstelling. De betekenis van het woord Vädd is onbekend. Linnaeus heeft deze naam al in1745 gegeven.
Voor de verspreiding van Duifkruid in Zweden zie deze kaart.
De Noorse naam is Bakkeknapp. Dit betekent "heuvelknoop". Een voorkeursplaats waar de plant groeit. De Knoop is een verwijzing naar de vorm van de bloem.
De Deense naam is Due-Skabiose. Dit betekent "duif-scabies" net zoals de Duitse naam.
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Zonnige, meestal iets open plaatsen op droge tot vochthoudende, matig voedselarme, weinig of niet bemeste, kalkrijke grond (mergel, zand, leem, zavel en stenige plaatsen).
Groeiplaats
Grasland (kalkgrasland, riverdijkgrasland en hellinggrasland), bermen, langs spoorwegen (oude spoorlijnen) en afgravingen (kalkgroeven).
Verspreiding
Nederland
Zeldzaam in Zuid-Limburg en in het rivierengebied.
Vlaanderen
Zeer zeldzaam. Het meest in de Voerstreek, in Droog-Haspengouw en in dijkgraslanden langs de Maas.
Wallonië
Plaatselijk vrij algemeen in het Maasgebied en in Lotharingen. Elders zeer zeldzaam.
Wereld
Zuidwest-Azië en Europa, met uitzondering van het noorden. Ook op een paar plaatsen in Afrika.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Planten in het nieuws
Verspreiding Duifkruid

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten