Duinkruiskruid

Algemeen

Duinkruiskruid  is de ondersoort van Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris subsp. vulgaris). Dit is goed te zien als de plant bloeit. Maar ook is prima te zien dat het een totaal andere plant betreft. Duinkruiskruid heeft namelijk geen lintbloemen. Je zou, als je de Nederlandse naam bekijkt, deze plant alleen aan de kust te zien. Niks is minder waar. Het gefotografeerde exemplaar stond gewoon midden in Gouda. En als je het verspreidingskaartje bekijkt zie je dat Duinkruiskruid vanaf de kust over heel Nederland is verspreid. Gek genoeg komt de plant niet of nauwelijks voor in het buitenland. De plant is net zo als die andere Kruiskruid-soort giftig voor de meeste zoogdieren, waaronder ook de mens, doordat het zestien verschillende alkaloïden bevat. De bloemen bevatten tweemaal zoveel gif als de bladeren. Duinkruiskruid bloeit in Juni tot en met Oktober.

Al in 1700 publiceerde de Franse botanicus Joseph Pitton de Tournefort (5 juni 1656 - 28 december 1708) een 3-delige boekenserie Institutiones Rei Herbariae met daarin een prachtige afbeelding van de bloem (delen) van deze plant.

Er komen minstens 12 soorten Kruiskruiden (Senecio) in Nederland in het wild voor:

Verklaring Nederlandse naam

Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.

Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.

De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:

Het woord Duin is een beetje een open deur. De plant geeft de voorkeur aan een zandige bodem. Alhoewel Duinkruiskruid niet echt kieskeurig is. In de paragraaf algemeen staat dit ook beschreven.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De bevruchting en verspreiding van Duinkruiskruid is totaal onbekend. Je zou denken dat dit staat bij zijn naamgenoot Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris subsp. vulgaris). Niet dus. Ook over deze plant is niks geschreven.

Namen in andere talen

  • Frysk: ?
  • English: ?
  • Français: ?
  • Deutsch: ?
  • Espanõl: ?
  • Italiano: ?
  • Svenska: Knappstånds
  • Norsk: ?
  • Dansk: ?

Verklaring Buitenlandse namen

Zoals gezegd, de soort is in de meeste landen niet waargenomen en heeft ook geen algemene volksnaam.

Voor de verspreiding van ? in Engeland zie deze kaart.

Voor de verspreiding van ? in Duitsland zie deze kaart.

De Zweedse naam is Knappstånds. Knapp betekent "knop". Dit verwijst naar het fijt dat deze plant geen lintbloemen heeft zoals Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris subsp. vulgaris). Stånds betekent "staande". Hiermee wordt bedoeld dat deze plant altijd seperaat (apart/vrijstaand/losstaand/afzonderlijk) staat staat. Wel samen met soortgenoten maar niet in bossen wat vaak wijst op vegetatieve voortplanting. Net zoals bijv. Kale jonker (Cirsium palustre) waar hij trouwens absoluut geen familie van is.

Voor de verspreiding van ? in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is

De Deense naam is

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open (pionier) tot gazige plaatsen op droge tot matig vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure tot kalkrijke grond (zand, leem, löss, mergel, zavel en stenige plaatsen).

Groeiplaats
Zeeduinen (duingrasland), langs spoorwegen (spoorbermen en spoorwegterreinen), grasland, bermen, langs zandpaden, dijken (kanaaldijken en rivierdijken), haventerreinen, industrieterreinen, in de voegen van bestrating, plantsoenen, braakliggende grond, akkers (akkerranden), bossen (langs bospaden), bosranden, doornheggen en afgravingen.

Verspreiding

Nederland
Algemeen in de duinen van Den Haag tot Den Helder en op de Waddeneilanden. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Vlaanderen
Waarschijnlijk niet in Vlaanderen.

Wallonië
Niet in Wallonië.

Wereld
Het kustgebied van West-Europa.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Duinkruiskruid

Verspreiding Duinkruiskruid

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's