Algemeen
Wat mij verbaasde is dat de gestreepte dovenetel inheems blijkt te zijn. Althans volgens het verhaaltje op verspreidingsatlas.nl. Maar wat het verschil is met de cultuurvariant Lamium maculatum 'Variegatum' is mij onbekend. Ik heb dit geprobeerd uit te leggen bij de paragraaf Verklaring wetenschappelijke naam. Maar als dit niet klopt hoor ik het graag. Er zijn trouwens minstens 15 cultuurvarianten!. Gestreepte/Gevlekte dovenetel bloeit in April tot en met de herfst.
In 1700 publiceerde de Franse botanicus Joseph Pitton de Tournefort (5 juni 1656 - 28 december 1708) al een 3-delige boekenserie Institutiones Rei Herbariae met daarin een prachtige afbeelding van de bloem (delen) van deze plant.

Er komen in Nederland minstens 6 Dovenetel (Lamium) soorten in het wild voor:
- Brede dovenetel (Lamium confertum) - zeldzaam
- Hoenderbeet (Lamium amplexicaule) - algemeen
- Ingesneden dovenetel (Lamium hybridum) - algemeen
- Gestreepte/Gevlekte dovenetel (Lamium maculatum) - algemeen/verwilderde tuinplant
- Paarse dovenetel (Lamium purpureum) - algemeen
- Witte dovenetel (Lamium album) - algemeen
Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.
Verklaring Nederlandse naam
Hoe komt een Nederlandse naam tot stand?
Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.
Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.
De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:
- Naturalis biodeversity center, sectie Botanie, Leiden
- Nationale Plantentuin, Meise (België), 3 personen
- FLORON Nijmegen
Het Gestreepte/Gevlekte is natuurlijk te zien bij het stengelblad van de plant. De vlek of streep in de naam slaat op de zilverkleurige/grijze streep langs de hoofdnerf van het blad. Deze is lang niet altijd aanwezig.
De bladeren van deze plant lijken op die van de brandnetel maar zijn "doof", hetgeen wil zeggen, niet bezet met brandharen.
Meer
Zie ook de wetenschappelijke verklaring
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De bloemen van Bonte gele dovenetel zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Maar of zelfbestuiving ook daadwerkelijk plaats vind is mij onbekend. Op de Italiaanse Wikipagina staat dit interessante stukje over de Bevruchting en verspreiding van Lipbloemigen (Lamiaceae) want dat is een (Bonte) gele dovenetel;
Deze soort plant zich voort door insectenbestuiving ( entomogame bestuiving ), met name door hommels , maar ook door bijen . De bloemkroon van deze planten is namelijk verrassend genoeg qua grootte en structuur aangepast aan hommels . Wanneer deze insecten proberen de bloemkroonbuis binnen te dringen om bij de nectarklieren te komen (die zich aan de basis van het androecium bevinden ), schudden hun trillingen de meeldraden in de bovenlip. Op deze manier zorgen ze ervoor dat het stuifmeel van de plant neervalt en aan hun behaarde rug blijft kleven . Wanneer ze vervolgens een andere bloem bezoeken, valt een deel van dit stuifmeel op de stempel, waardoor bestuiving en daaropvolgende bevruchting plaatsvindt. Dit is ongetwijfeld een van de meest interessante wederzijdse relaties tussen de dieren- en plantenwereld, gericht op het behalen van wederzijdse belangen. Het is echter belangrijk om te vermelden dat als de bloemkroonbuis te smal is om de nectar te verzamelen, de hommel naar de buitenkant van de bloem beweegt en aan de basis van de bloemkroon begint te knabbelen , om zo uiteindelijk, via een onnatuurlijke weg, zijn doel te bereiken: de nectar. Op deze manier wordt de wederzijdse relatie echter "verbroken" ten voordele van alleen het insect; de bloem zal niet bestoven worden en zal steriel blijven.
Een andere manier van bestuiving van een lipbloemige is de volgende. Als een insect landt op de onderste lip van een bloem, soms voorzien van een honingmerk om te laten zien waar de nectar te halen is, om nectar uit de bloem te halen duwt hij 'per ongeluk' tegen het onderste gedeelte van de meeldraad. Hierdoor word middels een hefboom-meganisme de bovenkant van de meeldraad naar beneden gedrukt. Een stuifmeelpakketje dat op het helmhokje van de meeldraad zit word zo op de rug van het insect afgeleverd. Bij een volgend bezoek bestuiven ze de bloem door het stuifmeel of pollen die op hun rug zijn afgezet bij een eerder bloembezoek door tegen de twee stempellobben te wrijven. Op de prachtige foto (nr. 1) van Frank Huisman is te zien wat een insect ongeveer ziet als je het UV-spectrum zichtbaar maakt door biofluorescentie-fotografie toe te passen. Het contrast tussen de kroonblaadjes en de meeldraden met stuifmeelpollen wordt veel groter zodat een bezoekend insect meteen ziet waar hij of zij heen moet.
De verspreiding van de bevruchte zaden vindt aanvankelijk plaats door de wind . Zodra ze op de grond vallen, worden ze voornamelijk verspreid door insecten zoals mieren. De zaden hebben een mierenbroodje ( elaiosoom ) dat mieren aantrekt tijdens hun bewegingen op zoek naar voedsel. De plant kan zich ook vegetatief vermeerderen via de wortels (rhizomen).
Namen in andere talen
- Frysk: Bûnte nettel
- English: Spotted dead-nettle
- Français: Lamier maculé
- Deutsch: Gefleckte Taubnessel
- Espanõl: Ortiga muerta
- Italiano: ?
- Svenska: Rosenplister
- Norsk: flekktvetann
- Dansk: Plettet Tvetand
Verklaring Buitenlandse namen
De Engelse, Franse en Duitse naam zijn nagenoeg gelijk, Spotted dead-nettle/Lamier maculë/Gefleckte Taubnessel. Dit betekent allen Gevlekte dovenetel.
Voor de verspreiding van Gestreepte/Gevlekte dovenetel in Engeland zie deze kaart.
Voor de verspreiding van Gestreepte/Gevlekte dovenetel in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is Ortiga muerta. Dit betekent Dovenetel. Ik kan geen uitgebreidere naam vinden. Dus de volledige naam is mij onbekend.
De Italiaanse naam is mij onbekend. Er zijn zo veel varianten dat ik niet weet welke de meest gebruikte is.
Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Zweedse naam is Rosenplister. Dit betekent "rozen plister". Waarom die Rozen is mij onbekend. Persoonlijk vind ik bijv. de stengelbladeren helemaal niet op die van rozen lijken. Plister is de algemene Zweedse naam voor "netel".
Voor de verspreiding van Gestreepte/Gevlekte dovenetel in Zweden zie deze kaart.
De Noorse en Deense naam is nagenoeg gelijk, Plettet/flekk-tvetann. Dit betekent "gevlekte tweetand". Met tweetand word bedoeld dat de roodpaarse bloemkronen een rechte kelkbuis hebben en dat de twee zijslippen een draadvormig tandje hebben.
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Half tot licht beschaduwde plaatsen op vochtige, voedselrijke, humeuze, vaak kalkhoudende grond (slibrijk zand, löss, leem en zandige rivierklei).
Groeiplaats
Bossen (loofbossen, populierplantages en grienden), bosranden, houtwallen, heggen, struwelen, hakhout, in knotwilgen, dijken, ruigten, waterkanten (rivieroevers), plantsoenen, parken, bermen en ruige grazige plaatsen.
Verspreiding
Nederland
Vrij algemeen in Zuid-Limburg, bij Nijmegen en plaatselijk langs de rivieren, westelijk tot de Oude Maas, noordelijk tot bij Zalk. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam.
Vlaanderen
Vrij algemeen in de Maasvallei. Elders zeer zeldzaam en dan meestal verwilderd vanuit tuinen.
Wallonië
Vrij algemeen in de Maasvallei en Lotharingen. Elders zeer zeldzaam.
Wereld
Zuidwest-Azië, Zuid- en Oost- en Midden-Europa. Van Noord-Portugal en Zuid-Italië tot Midden-Rusland en de Kaukasus. Noordwestelijk tot in Nederland. Ingeburgerd in Noord-Amerika.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding Gestreepte/Gevlekte dovenetel
FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten