Getande weegbree

Algemeen

Eigenlijk is dit ongelofelijk. Getande weegbree is algemeen, niet bedreigd en ook nog eens inheems, de plant heeft hier altijd gegroeid, en toch heb ik, en heel veel andere plantenliefhebbers, Getande weegbree één keer gezien! Misschien dat een exemplaar met wat enkele tandjes aan de bladrand vaker word waargenomen. En zeker niet zo duidelijk als op de foto of op de nog veel meer bijzondere afbeelding uit het boek van Jean-Emmanuel Gilibert (21 juni 1741 - 2 september 1814) dat in 1806 uitkwam. Nou heeft de plant geen enorme mooi gekleurde bloemen. geen opvallend uiterlijk en geen opvallende kleur e.d. Het blijft natuurlijk een weegbree, zelfs een ondersoort van de Grote weegbree (Plantago major), en die valt niet echt op. Maar toch...Gelukkig heeft Niels Eimers van waarnemingen.nl een tabel gemaakt met de grootste verschillen op een rij. Toen dit deel van de Flora Batava uit kwam in 1822 werd er nog geen onderscheid gemaakt tussen de Getande- en Gewone weegbree. Want zoals de tekening laat zien is de scheidslijn dun. De stengelbladeren zijn erg divers. Soms met enkele tanden en iets meer behaard, soms gaaf randig. Dat vond ook Jan kops (toen auteur) gezien deze tekst;

     

Om het verschil met de Grote weegbree (Plantago major subsp. major) duidelijk te maken heeft Niels Eimers van het forum van waarnemingen.nl deze twee soorten naast elkaar gezet in een tabel. Getande weegbree bloeit in Mei tot en met November.

Er komen in Nederland minstens 7 Weegbree (Plantago) soorten in het wild voor in Nederland:

Verklaring Nederlandse naam

Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.

Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.

De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:

Het getande is bij deze Weegbree-soort is te zien bij het stengelblad. De tanden bevinden zich op  de rand van het blad. Soms veel, soms niet. Maar het hoeft niet. Sommige stengelbladeren zijn ook gaafrandig.

Het woord Weegbree komt van het Oudhoogduitse Wegabreita betekent eigenlijk "aan de weg groeiend". Maar in de praktijk is die weg erg breed. Deze plant produceert zaden die een gelei bezitten waardoor ze gemakkelijk aan de schoenen en voetzolen blijven plakken zodat de plant zich makkelijk verspreidt. Een Weegbree-soort is een goed voorbeeld van een tredplant.

Dit is ook het stofje dat gebruikt word om jeuk en brandnetelblaren te behandelen, door met het blad over de te behandelen plek te wrijven. Dit komt doordat het iridoïden in zich heeft, die bestaan uit aucuboside.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De heel kleine bloemetjes van de Grote weegbree zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Zelfbestuiving vindt daadwerkelijk plaats. Dit is erg belangrijk. Er is wel insectenbezoek maar zelfbestuiving speelt de hoofdrol. Na bevruchting waaien de rijpe zaden weg maar de meeste verspreiding gaat via de grond. De zaadhuid kan tijdens regenachtig weer water opnemen en wordt dan slijmerig. Daardoor kan het zaad gemakkelijk aan de vacht van dieren, schoeisel, kleren en banden blijven plakken. Zo wordt de plant ook door de mens gemakkelijk verspreid. Grote weegbree heeft niet voor niks de bijnaam 'voetstap van de blanken'. Dit verhaal laat ook goed zien waarom Getande weegbree een tredplant is 

Namen in andere talen

  • Frysk: Uttakke weversblêd
  • English: ?
  • Français: Plantain intermédiaire, Plantain à nombreuses graines
  • Deutsch: Vielsamiger Breit-Wegerich
  • Espanõl: ?
  • Italiano: ?
  • Svenska: Åkergroblad
  • Norsk: Strandgroblad
  • Dansk: ?

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Plantago major subsp. intermedia. Omdat deze plant niet zo bekend is word volgens mij de wetenschappelijke naam aangehouden.

Voor de verspreiding van Getande weegbree in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Plantain intermédiaire of Plantain à nombreuses graines. De eerste is de Franse benaming van de volledige wetenschappelijke naam. De tweede betekent "weegbree met de talrijke zaden". Een doosvrucht heeft twaalf tot zesentwintig zaden. Meestal zijn dit tussen de vijftien en achttien zaden. De Grote weegbree heeft een doosvrucht met vier of meer zaden. Dus deze ondersoort heeft inderdaad gemiddeld meer zaden.

De Duitse naam is Vielsamiger Breit-Wegerich. Wat hiermee word bedoeld is mij nog onbekend.

Voor de verspreiding van Getande weegbree in Duitsland is onbekend. Er is geen verspreidingskaart.

De Spaanse en Italiaanse naam is mij onbekend.

De Zweedse en Noorse naam is min of meer gelijk, Groblad. Dit betekent "heel blad". De plant werd vroeger veelvuldig gebruikt om te helen/genezen. In beide landen is er een woordje er voor gezet ter onderscheid. In Zweden Åker (akker) en in Noorwegen Strand (Water). Volgens mij hebben deze woorden geen echte betekenis.

Voor de verspreiding van Getande weegbree in Zweden zie deze kaart.

De Deense naam is mij onbekend. Ik kan op Naturbasen.nl, dé plantendatabase in Denemarken gek genoeg niets vinden terwijl deze plant voor het eerst beschreven is in Handbog i den Danske Flora. Welliswaar in 1859 maar toch. Voor verdere details zie de verklaring van de wetenschappelijke naam.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open (pionier), vochtige, 's winters vaak onder water staande en 's zomers droog vallende plaatsen op vochtige tot meestal natte, matig voedselarme tot voedselrijke, vaak kalkhoudende, verdichte grond. Ook op brakke grond.

Groeiplaats
Akkers, grasland (open plekken en uiterwaarden), zeeduinen (duinvalleien), waterkanten, ruderale plaatsen, natte delen van afgravingen en omgewerkte grond.

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen.

Vlaanderen
Vrij algemeen. Het meest in het kustgebied.

Wallonië
Vrij zeldzaam.

Wereld
Plaatselijk in Europa, maar ook in andere werelddelen.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Getande weegbree

~Verspreiding Getande weegbree

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's

Waardplant

Een waardplant is een plant waarop een bepaalde soort vlinder haar eitjes afzet. Dit is meestal de plant waarvan de rups van leeft, zodra die uit het ei is gekropen. Zo is het voortbestaan van die vlinder-soort meer gewaarborgd. Het is niet altijd zo dat die ene soort alleen op die ene plantensoort haar eitjes afzet. Soms spreidt de vlinder de kansen. Maar soms ook niet en is de vlinder volledig afhankelijk van die ene soort plant. Ook andere insecten, zoals zweefvliegen, bijen e.d., gebruiken bepaalde planten-soorten als waardplant en zijn hier deels of volledig afhankelijk van.

Getande weegbree is o.a. de waardplant voor de Aardappelstengelboorder (Hydraecia micacea)

Bron: vlinderstichting.nl