Gewone duivenkervel

Algemeen

Ondanks het verspreidingskaartje en het feit dat deze plant te boek staat als algemeen heb ik hem hier (Gouda) nog niet gezien. En ik zie toch heel veel planten gedurende het gehele jaar. Wat ik niet wist is dat De Gele helmbloem (Pseudofumaria lutea) ook een "soort" Duivenkervel is. Omdat het verschil tussen de in Nederland voorkomende Duivenkervels zo klein is staat er op het forum van waarnemingen.nl een tabel, gemaakt door Willemien Troestra, die duidelijk uitgelegd wat die verschillen zijn. Gewone duivenkervel bloeit van Mei tot in de herfst.

In 1700 publiceerde de Franse botanicus Joseph Pitton de Tournefort (5 juni 1656 - 28 december 1708) al een 3-delige boekenserie Institutiones Rei Herbariae met daarin een prachtige afbeelding van de bloem (delen) van deze plant.

    

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Er komen minstens 3 soorten Duivenkervel (Fumaria) , en eentje die er wel op lijkt maar het niet is, in het wild voor in Nederland:

Het verschil tussen deze 3 soorten word uitgelegd in de tabel van het forum van waarnemingen.nl.

Verklaring Nederlandse naam

Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.

Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.

De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:

Veel plantensoorten beginnen met de naam Gewoon/Gewone. Hiermee word vaak bedoelde 'de meest voorkomende'. Het betekent niet dat deze soort niet zeldzaam is. Dit is afhankelijk van de soort.  Ook vaak word met het woord Gewoon/Gewone onderscheid gemaakt tussen soorten uit het zelfde geslacht. Bijv. harige/glanzende/grote etc.

Er bestaan ook nog de zeldzamere Rankende duivenkervel (Fumaria capreolata) en de iets minder zeldzame Middelste duivenkervel (Fumaria muralis).

Als er een plantennaam in mysterie is gehuld dan is het Duivenkervel wel. Zowel de herkomst van het woord Duiven als dat van Kervel is onzeker. Er circuleren diverse verhalen die dan ook weer letterlijk gecopieërd zijn van andere verhalen. Dus de bron is zeer moeilijk te achterhalen. Ten eerste het woord Duif. Soms lees je dat de bloem iets weg heeft van een duif. Niet zo gek want Fumaria officinalis is nauw verbonden met het geslacht Corydalis (van o.a Holwortel (Corydalis cava). Duiven kan ook weer afgeleid zijn van Duivel. Het verhaal gaat dat de rook van deze plant hielp bij o.a duiveluitdrijving. Ook zegt men dat duiven deze plant graag eten. Het woord Kervel zou zijn omdat de stengelbladeren van Duivenkervel op die van Echte kervel (Anthriscus cerefolium) zouden lijken.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De bloemen van Gewone duivenkervel zijn tweeslachtig (hermafrodiet). De bestuiving geschiedt meestal door bijen die de boven en onderlip van de kroon, dat zijn de twee buitenste kroonbladen, uit elkaar spreiden. Dan kunnen ze bij de nectar komen in de spoor en zo de bloem bestuiven wat tot de bevruchting leidt. Doordat de bloemen zo klein zijn en zij vaak nogal verborgen staan, is het insectenbezoek gering. Toch ontwikkelen zich bijna steeds vruchten, zelfs bij aanhoudend regenachtig weer, dus is spontane zelfbestuiving hier zonder twijfel voldoende voor bevruchting. De bevruchte zaden worden verspreid door mieren. Maar of deze zaden een mierenbroodje hebben is mij onbekend. Aangezien dat deze plant best wel algemeen is in Nederland kan ik mij niet voorstellen dat windbestuiving geen rol speelt.

Namen in andere talen

  • English: Common fumitory
  • Français: Fumeterre officinale, Herbe à la veuve
  • Deutsch: Gewöhnlicher erdrauch
  • Espanõl: ?
  • Italiano: Fumaria comune
  • Svenska: Jordrök
  • Norsk: Jordrøyk
  • Dansk: Læge-jordrøg

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Common Ramping-fumitory. Fumitory is de Engelse benaming voor het eerste gedeelte van de wetenschappelijke naam. Er komen ook de Wall fumitory = Middelste duivenkervel (Fumaria muralis), White ramping-fumitory Fumaria capreolata = Rankende duivenkervel) en de Purple ramping-fumitory (Fumaria purpurea) voor in Engeland.

Voor de verspreiding van Fumaria officinalis plant in Engeland zie deze kaart.

Voor de verspreiding van Fumaria muralis in Engeland zie deze kaart.

Voor de verspreiding vanFumaria capreolata in Engeland zie deze kaart.

Voor de verspreiding vanFumaria purpurea in Engeland zie deze kaart.

Er zijn twee Franse namen:

  1. Fumeterre officinale. Dit is de Franse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.
  2. Herbe à la veuve. Dit betekent "weduwkruid". Deze naam wordt niet vaak gebruikt maar is wel een van de populairste alternatieve namen.  Met de verbranding van deze plant komt rook vrij om tranen op te wekken om verdriet te veinzen.

De Duitse naam is Gewöhnlicher erdrauch. Dit betekent "gewone aardrook". Voor de uitleg zie de wetenschappelijke naam.

De Spaanse naam is mij onbekend. Er zij zo veel varianten dat ik de meest gebruikte naam niet weet. 

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Fumaria comune. De verklaring voor Fumaria staat bij het eerste gedeelte van de wetenschappelijke naam. Commune betekent "gewoon". Dit is ter onderscheid want in Italië komt ook een ondersoort voor, Fumaria di Wirtgen.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse, Noorse en Deense naam is nagenoeg gelijk, Jordrök/Jordrøyk/Læge-jordrøg. Dit betekent Aardrook/Aardrook/Genezende aardrook. Een plant met het voegsel Officinalis bij de wetenschappelijke naam krijgt in Denemarken vaak het voegsel Læge voor de Deense naam. Læge betekent "dokter".

Voor de verspreiding van Gewone duivenkervel in Zweden zie deze kaart.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open plaatsen op matige droge tot matig vochtige, omgewerkte, matig voedselrijke tot zeer voedselrijke, goed doorlatende, zwak zure tot meestal kalkrijke grond (zand, leem, zavel en lichte klei).

Groeiplaats
Moestuinen, akkers, wijngaarden, bermen (open plekken en omgeploegde bermen), braakliggende grond, ruigten, ruderale plaatsen, plantsoenen en bouwterreinen.

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen in het rivierengebied, Limburg, Noord-Brabant, Zeeland, Holland en het noordelijk zeekleigebied. Elders zeldzaam.

Vlaanderen
Vrij algemeen, maar zeldzaam in de Kempen.

Wallonië
Vrij algemeen, maar zeldzaam in de Ardennen.

Wereld
Vrijwel heel Europa, West-Siberië, Klein-Azië en Noord-Afrika. Ingeburgerd in o.a. Noord- en Zuid-Amerika, Nieuw-Zeeland en Zuid-Afrika

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Gewone duivenkervel

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten