Gewoon speenkruid

Algemeen

Speenkruid is een echte lentebloeier. In zachte winters zie je wel eens een bloemetje maar hij komt in Maart, April en Mei pas echt tot leven. Het hebben van wortelknolletjes laat zien dat het een Stinzenplant is (en natuurlijk de vroege bloei!). De bladeren van gewoon speenkruid bevatten veel vitamine C. Vroeger werd de plant dan ook gebruikt tegen scheurbuik. Ze werd ook veel verwerkt in salades. Belangrijk is dat de bladeren dan voor de bloei worden geplukt. Tijdens de bloei ontwikkelt de plant in de bladeren namelijk protoanemonine en saponine, giftige stoffen (zoals alle palnten van de Ranonkelfamilie (Ranunculaceae). De bladeren smaken dan bitter en worden dan ook door weidedieren gemeden. Na de bloei verdwijnen de bovengrondse delen.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Nederlandse naam

 

Gewoon want er bestaat ook een Vreemd speenkruid (Ficaria verna subsp. grandiflora). Het verschil tussen Gewoon- en Vreemd Speenkruid is in de betere flora terug te vinden.

Er zijn twee verklaringen voor het woord Speen:

  1. De plant zou helpen tegen "speen" (aambeien).
  2. Deze plant dankt haar naam aan de speenvormige, bijna witte, wortelknolletjes, die als opslagplaats van reservevoedsel dienen.

Deze verklaringen komen uit het Kruydt boeck dat Rembert Dodoens in 1644 schreef: Cleyne gouwe oft Speencruydt. In onse tijden/ende wat daer voor heeft men de wortelkens met de aenhangende greynkens of korlenkens begoot te gebruycken om de speenen te genesen: ende men heeft dit kruydt daerom de naem Speencruydt ghegeven: want de Speenen oft Anheyen met het sap van dit cruydt oft na sijne wortelen met wijn oft pisse van den cracken gemengelt zijnde/dikwijls gewassen en genett/ worden cleynder ende in een getrocken/ende verdrogen heel: ende pijne vergeet gantsch.

Namen in andere talen

  • English: Lesser celandine, Pilewort
  • Français: Ficaire
  • Deutsch: Scharbockskraut
  • Espanõl: Celidonia mayor
  • Italiano: Ranuncolo favagello
  • Svenska: Groddknoppslös svalört
  • Norsk: Vårkål
  • Dansk: Vorterod

Verklaring Buitenlandse namen

Er zijn twee Engelse namen:

  1. Lesser celandine: Lesser celandin Dit betekent "kleinere celandine". Het woord Celandine laat zich moeilijk vertalen. De uitleg is als volgt. Speenkruid is de florale equivalent van de zwaluw. Bij de bloei van deze plant verscheen ook de eerste zwaluw (21 februari) in het land. Heel vroeger kreeg Speenkruid dus de Griekse naam Chelidonium van Chelidon (Grieks) wat "zwaluw" betekent. En hier begon de verwarring want Chelidonium was al vergeven aan een een andere plant, Stinkende gouwe (Chelidonium majus). Deze plant heette Greater celandine en bloeit veel later en is ook absoluut geen familie van de Boterbloemfamilie wat Speenkruid wel is. Om dit op te lossen kreeg deze kleinere plant de naam Lesser celandine.
  2. Pilewort. Dit betekent "aambeienwort". Door de invloed van Signatuurleer dacht men dat de wortelknolletjes van deze plant tegen aambeien zouden helpen, ze leken er immers op. Wort wordt over het algemeen in het Engels gebruikt voor een plant die geneeskrachtige werkingen heeft of waardevol is als voedsel.

De Franse naam is Ficaire. Dit is de Franse benaming voor de eerste wetenschappelijke naam.

Er zijn twee Duitse namen:

  1. Scharbockskraut. Dit betekent "scheurbuikkruid". Deze naam is afkomstig door het gebruik van de jonge bladeren, die rijk zijn vitamine C , om scheurbuik te voorkomen. Een andere plant, Cochlearia officinalis (Echt/Engels lepelblad), heeft een tijdje de zelfde naam gehad.
  2. Feigwurz: Dit betekent "veigwortel". De verklaring is te vinden bij het eerste deel van de wetenschappelijke naam.

De Spaanse naam is Celidonia menor. Dit is de Spaanse benaming voor de eerste Engelse naam.

Er zijn twee Zweedse namen:

  1. Groddknoppslös svalör: Dit betekent "kiem/scheut van knop zwaluw". Gewoon speenkruid verspreidt zich zowel door zaadvorming en verspreiding als door knollen. Deze laatste groeien niet alleen in de grond, maar ook als broedknollen in de oksels van de bladstelen.  En, zoals gezegd, de plant bloeit als de eerste Zwaluwen komen.

De Noorse naam is Vårkål. Dit betekent ook "lentekool". 

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op vochtige tot vrij natte, zwak zure tot zwak basische, matig voedselrijke tot voedselrijke, vaak lemige tot licht kleiige grond. Zoutmijdend (vrijwel alle grondsoorten).

Groeiplaats
Bossen (loofbossen, rivierbegeleidende loofbossen, bronnetjesbossen, beekdalbossen, hellingbossen, binnenduinbossen, parkbossen), heggen, bosranden, bermen, waterkanten (in de rietkraag langs kanalen, slootkanten, beek- en rivieroevers en langs greppels), tuinen, plantsoenen, begraafplaatsen, grasland (weiland, hooiland, uiterwaarden, grazige hellingen, beschaduwde gazons en grasvelden) en aan de voet van kleiige dijken.

Verspreiding

Nederland
Algemeen.

Vlaanderen
Algemeen, maar zeldzamer in het kustgebied en in de Kempen.

Wallonië
Algemeen, maar zeldzaam in de Ardennen. Vreemd speenkruid: Zeer zeldzaam.

Wereld
Europa, behalve in de meest noordelijke delen. Ook in Noordwest-Afrika en Klein-Azië.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke naam

Verspreiding Gewoon speenkruid

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's