Grote muur

Algemeen

Zoals hierboven de naam al aangeeft zijn de bloemen van deze plant zijn veel groter dan zijn soortgenoten in het zelfde geslacht. Dit helpt goed met determineren want de mooie witte kroonbladen van Grote muur zijn, net zoals alle andere soorten, diep ingesneden zodat soms wordt gedacht dat deze plant 10 kroonblaadjes heeft i.p.v. 5. Hij bloeit in April, Mei en Juni.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Er komen minstens 9 soorten Muur (Stellaria) in het wild voor in Nederland:

  • Bosmuur (Stellaria nemorum) - zeldzaam
  • Duinvogelmuur (Stellaria apetala) - algemeen
  • Heggenvogelmuur (Stellaria neglecta) - zeldzaam
  • Grasmuur (Stellaria graminea) - algemeen
  • Grote muur (Stellaria holostea) - algemeen
  • Moerasmuur (Stellaria alsine) - algemeen
  • Vogelmuur (Stellaria media) - algemeen
  • Watermuur (Stellaria aquatica/Myosoton aquaticum) - algemeen
  • Zeegroene muur (Stellaria palustris) - algemeen

Verklaring Nederlandse naam

Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.

Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.

De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:

Grote omdat deze soort muur veel groter  (de bloemen dan) is dan zijn soortgenoten (bijvoorbeeld het hier onder genoemde  Vogelmuur (Stellaria media))

Het woord muur is als volgt te verklaren. Vogelmuur heet in het Duits Vogelmiere en is uit het Frans over genomen met de naam Mouron des oiseaux. Bij Dodoens (1644) werd Vogelmuur benoemd “van de fransoysen du Mouron; van de welcke de Nederlanders den naem Muer ghenomen hebben“. Het is dus hoogstwaarschijnlijk dat de naam Muur afgeleid is uit het Franse Mouron.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De grote helderwitte bloemen van Grote muur zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Zelfbestuiving vindt in eerste instantie niet plaats daar de bloemen Protandrisch zijn. Dit betekent dat de vrouwelijke en mannelijke delen niet gelijktijdig vruchtbaar zijn. En de meeldraden zijn niet even lang als de stamper. Aan het eind van de bloei verandert de stand van de meeldraden en is zelfbestuiving wel mogelijk. Dit om ten minste één keer 100 % zeker te zijn dat bestuiving volledig lukt. Maar de voorkeur gaat uit naar kruisbestuiving m.b.v. insecten. De bloemen staan tijdens de bloeitijd rechtop, maar na de bestuiving krommen zich de stelen, zodat zij dan naar beneden gekeerd zijn. De zaden vallen gewoonlijk op de grond of worden meegevoerd door water. Grote muur geeft de voorkeur aan een losse bodemsamenstelling. Dit begunstigt de vorming van horizontaal uitgroeiende takken aan de wortelstok, dus ongeslachtelijke (vegetatieve) vermenigvuldiging komt ook voor. 

Namen in andere talen

  • Frysk: Grutte mier
  • English: Greater Stitchwort, Addersmeat
  • Français: Stellaire holostée
  • Deutsch: Echte Sternmiere
  • Espanõl: Estrellada
  • Italiano: Centocchio garofanina
  • Svenska: Buskstjärnblomma
  • Norsk: Lundstjerneblom
  • Dansk: Stor Fladstjerne

Verklaring Buitenlandse namen

Er zijn twee Engelse namen:

  1. Rabelera holestea. De naam Rabelera is een directe eerbetoon aan Dr. Richard Rabeler. Een gerenommeerd Amerikaans botanicus en expert in de taxonomie van de Caryophyllaceae-familie (de Anjerfamilie) waar ook Grote muur toebehoort. Op deze site een kort verhaaltje over hem. Holostea is het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam.
  2. Greater Stitchwort Greater betekent "grotere". Dit omdat deze Stellaria een kleiner lid van de familie heeft, de Stellaria media (Vogelmuur). Met Stitch wordt een pijn in de zij bedoeld die je zou kunnen voelen als je je niet eerst uitstrekt. Wort wordt over het algemeen in het Engels gebruikt voor een plant die geneeskrachtige werkingen heeft of waardevol is als voedsel. Deze plant was een remedie hiervoor.
  3. Addersmeat: Waarschijnlijk is deze naam voortgekomen uit het feit dat als deze plant gaat bloeien slangen net uit hun winterslaap komen. Ook is er het (kinder) verhaal dat als je Muur plukt een slang op je af zal komen.

Voor de verspreiding van Grote muur in Engeland zie deze kaart.

De Duitse naam is Echte stermiere. Dit betekent natuurlijk "echte stermuur". Dat echte is ter onderscheid van andere Muur-soorten. Die Ster is i.v.m. met de stervormige witte bloem. Alhoewel Ster een geheel willekeurig woord is. De meeste bloemen hebben deze vorm.

Voor de verspreiding van Grote muur in Duitsland zie deze kaart.

De Franse naam is Stellaire holostée. Dit is de Franse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.

De Spaanse naam is La estrellada. Dit betekent "de sterrennacht". Ten minste, deze betekenis duikt vaak op als je deze Spaanse plantennaam intypt bij Google. Het blijkt het schilderij"de sterrennacht" van Vincent van Gogh te zijn. Of Grote muur en  Heelbeen (Holosteum umbellatum), die dit zoekresultaat ook heeft, deze "bijnaam" echt heeft is mij onbekend. 

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Centocchio garofanina. Als je Centochio ontleedt krijg je Centos dat "honderd" betekent en  Occhi dat "oog" betekent, dus "honderd ogen".  Het gekke is dat bijna geen enkele site dit benoemt. Een stukje van dit geslacht bloemen (Stellaria) zou dus lijken alsof 'honderden' ogen je zouden aankijken. Meestal gaat de het verhaal over culinair of medisch gebruik of over het feit dat vogels er dol op zijn (meestal gaat het hier om Stellaria media (vogelmuur)).  Garofanina is afgeleid van garofano dat "anjer" betekent. Dt verwijst naar het feit dat Muurplanten familie zijn van de Anjers (Carophyllaceae).

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Duitse naam is Große Sternmiere. Große betekent "grote" en Sternmiere betekent "stervormige muur". Het woord Miere is dus de Duitse benaming voor de tweede Nederlandse naam.

De Zweedse naam is Buskstjärnblomma. Dit betekent "struik stervormige bloem". Alle Stellaria-bloemen heten in Zweden Stervormige bloem (zie de eerste wetenschappelijke naam). Over het woord Struik ben ik niet helemaal zeker. De plant verhout niet maar gedraagt zich misschien als "struik" in de tuin.

Voor de verspreiding van Grote muur in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Lundstjerneblom. Dit betekent net zoals de Zweedse naam "struik-stervormige bloem".

De Deense naam is Stor Fladstjerne. Dit betekent "grote plattester". Alle planten uit het geslacht Stellaria heten in Denemarken Fladstjerne. Het gaat hier natuurlijk om de bloemvorm. De kroonblaadjes zijn zo diep ingesneden dat ze totaal de vorm van een ster hebben. In werkelijkheid heeft de bloem maar 5 kroonblaadjes maar het lijken er meer. Het woord vóór Fladstjerne geeft aan om welke soort het gaat. In dit geval Stor dat "groot" betekent omdat de bloemen van deze plant vele malen groter zijn dat andere soorten Stellaria.

Verspreiding Grote muur

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's