Grote weegbree

Algemeen

Doordat Weegbree het goed doet op een stikstofrijke grond en er goed tegen kan als er over wordt gelopen (het is een tredplant, de zaden worden o.a verspreid door er over te lopen) is het een van de meest succesvolle planten in Nederland. In de buurt van Grote (of Smalle) weegbree staan vaak Brandnetels. Het sap van Weegbree neutraliseert de jeuk die Brandnetels bij aanraking veroorzaken. Kneus de bladeren tot het sap eruit komt en wrijf het over de bultjes. Dit komt doordat het iridoïden in zich heeft, die bestaan uit aucuboside. Dit stofje is bijzonder effectief tegen huidaandoeningen. Sommige andere planten hebben dit ook in zich. O.a. Hondsdraf (Glechoma hederacea). Grote weegbree is goed te herkennen aan het blad. Dit laat goed de parallelvormige nerven zien. In tegenstelling tot de bladeren van de Smalle weegbree (Plantago lanceolata) zijn de bladeren breed. Een weegbree-soort is altijd een tredpland en pollen worden op deze manier ook verspreid. De Grote weegbree lijkt best wel veel op de  Getande weegbree (Plantago major subsp. intermedia), dit in tegenstelling wat de naam en sommige oude afbeeldingen ons doen geloven. Gelukkig heeft Niels Eimers van waarnemingen.nl een tabel gemaakt met de grootste verschillen op een rij. Alhoewel ik persoonlijk de verschillen niet al te duidelijk vind. Grote weegbree bloeit in Juni tot en met de herfst.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Er komen in Nederland minstens 7 Weegbree (Plantago) soorten in het wild voor in Nederland:

Verklaring Nederlandse naam

Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.

Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.

De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:

Het woord "groot" duidt op het brede blad van deze plant (in tegenstelling tot de Smalle weegbree)

Het woord Weegbree komt van het Oudhoogduitse Wegabreita betekent eigenlijk "aan de weg groeiend". Maar in de praktijk is die weg erg breed. Deze plant produceert zaden die een gelei bezitten waardoor ze gemakkelijk aan de schoenen en voetzolen blijven plakken zodat de plant zich makkelijk verspreidt. Een Weegbree-soort is een goed voorbeeld van een tredplant.

Dit is ook het stofje dat gebruikt word om jeuk en brandnetelblaren te behandelen, door met het blad over de te behandelen plek te wrijven. Dit komt doordat het iridoïden in zich heeft, die bestaan uit aucuboside.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Ecologie & Verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De bloemen van Grote weegbree zijn tweeslachtig (hermafrodiet) maar zelfbestuiving zal nooit voorkomen. De vrouwelijk en mannelijk delen zijn niet gelijktijdig vruchtbaar, dit heet protandrisch. Er vindt kruisbestuiving plaats middels insecten. De verspreiding van de bevruchte zaden laat zich raden. Zowel de naam als het hééel veel beschreven verhaal dat het een tredplant is vertellen dat een uitgebloeide aar vol zit met kleine doosvruchtjes met elk zo'n acht tot tien zaadjes. Als die nat worden, worden ze kleverig en slijmerig, zodat blijven plakken aan alles wat langs komt.

Namen in andere talen

  • Frysk: Weversblêd
  • English: Greater Plantain
  • Français: Grand Plantain
  • Deutsch: Breit-Wegerich
  • Espanõl: Llantén mayor
  • Italiano: Piantaggine maggiore
  • Svenska: Groblad
  • Norsk: Groblad
  • Dansk: Glat Vejbred

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Greater plantain. Dit betekent "grotere plantain". Het woord Plantain is de Engelse benaming voor weegbree. Het komt van de geslachtsnaam Plantago en is afgeleid van het Latijnse Planta Pedis dat "voetzool" betekent. Dit omdat men het plat tegen de bodem liggende blad met een voetzool vergeleek. Dit sloeg vooral op de Grote weegbree (Major betekent groot/breed) die met zijn brede bladeren algemeen langs wegen voorkomt. Deze soort werd de naamgever voor het gehele geslacht Weegbree, ook voor soorten met smallere bladeren zoals bijv. Smalle weegbree (Plantago lanceolata).

Voor de verspreiding van de Grote weegbree in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Grand Plantain. Dit betekent "grote plantain/weegbree".

De Duitse naam is Breit-Wegerich. Breit betekent weer "breed", weer vanwege de bladeren. De naam Wegerich is afgeleid van het Oude Hoge Duitse woord Wegarih of het Midden Hoge Duitse Wegerich, dat weer vertaald kan worden met Wegbeherrscher. De afzettingen op paden werd ook uitgelegd dat de weegbree kan verhelpen tegen alles wat je kan overkomen op een pad, zodat (bijv. verstuikingen e.d.).

Voor de verspreiding van Grote weegbree in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse naam is Llantén mayor. Llantén is de Spaanse benaming voor het eerste gedeelte van de wetenschappelijke naam. Mayor betekent "groot". Het is dus ook de Spaanse benaming van de volledige wetenschappelijke naam.

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Piantaggine maggiore. Dit is de Italiaanse benaming voor de wetenschappelijke naam. E

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse en Noorse naam is gelijk, Groblad. Dit betekent "heel blad". De plant werd vroeger veelvuldig gebruikt om te helen/genezen.

De Deense naam is Glat Vejbred. Dit betekent "gladde weegbree". Een opvallende naam want de harige variant (plantago media) komt volgens mij niet voor in Denemarken. De andere vaak voorkomende Smalle weegbree heet trouwens Lancet-Vejbred.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open plaatsen (pionier en tredplant) op vochtige tot matig droge, matig voedselrijke tot vaak voedselrijke, omgewerkte of betreden grond (alle grondsoorten).

Groeiplaats
Grasland (stukgetrapte plekken in weiland, uiterwaarden, speelvelden en belopen grasvelden), bermen, voetpaden, omgewerkte grond, bossen (lichte plekken op en langs bospaden), tussen straatstenen (o.a. tussen stoeptegels), ruderale plaatsen, recreatieterreinen, parken, akkers, zeeduinen (duinvalleien), waterkanten (o.a. langs kreken en drinkpoelen) en afgravingen.

Verspreiding

Nederland
Zeer algemeen.

Vlaanderen
Zeer algemeen.

Wallonië
Zeer algemeen.

Wereld
Alle werelddelen en klimaten. In de tropen met name  in gebergten.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Planten in het nieuws

Verspreiding Grote weegbree

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Waardplant

Een waardplant is een plant waarop een bepaalde soort vlinder haar eitjes afzet. Dit is meestal de plant waarvan de rups van leeft, zodra die uit het ei is gekropen. Zo is het voortbestaan van die vlinder-soort meer gewaarborgd. Het is niet altijd zo dat die ene soort alleen op die ene plantensoort haar eitjes afzet. Soms spreidt de vlinder de kansen. Maar soms ook niet en is de vlinder volledig afhankelijk van die ene soort plant. Ook andere insecten, zoals zweefvliegen, bijen e.d., gebruiken bepaalde planten-soorten als waardplant en zijn hier deels of volledig afhankelijk van.

Grote weegbree is o.a. de waardplant voor de Aardappelstengelboorder (Hydraecia micacea)

Bron: vlinderstichting.nl

Foto's