Harig wilgenroosje

Algemeen

Hetgeen mij altijd als eerste opvalt bij deze plant is de zeer harige kruisvormige stamper (de stempel om precies te zijn). Voor de rest is het een kwestie van goed determineren. Maar als hij bloeit is hij makkelijk te herkennen. Hij bloeit in Juni tot en met September.

Als je de wetenschappelijke naam Epilobium intypt in Google kom je snel tot de plant Epilobium ciliatum (Beklierde basterdwederik). Er zijn echter meningsverschillen over de juiste afbakening van dit geslacht. Zo wordt de soort Wilgenroosje in de Flora van België, Luxemburg, Noord-Frankrijk en de aangrenzende gebieden wel tot dit geslacht gerekend als Epilobium angustifolium en in de Heukels' Flora van Nederland tot een ander geslacht als Chamerion angustifolium. In de Benelux telt dit geslacht negen tot elf soorten. Voor zover ik weet is dit het enige Wilgenroosje dat in Nederland in het wild voor komt.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Als je puur kijkt naar het aantal Epilobium soorten kijkt in Nederland dan komen er 11 soorten in het wild voor:

  • Beklierde basterdwederik (Epilobium ciliatum) - Algemeen
  • Bleke basterdwederik (Epilobium roseum) - Algemeen
  • Donkergroene basterdwederik (Epilobium obscurum) - Vrij zeldzaam
  • Berg basterdwederik (Epilobium montanum) - Algemeen
  • Harig wilgenroosje (Epilobium hirsutum) -Algemeen
  • Kantige basterdwederik (Epilobium tetragonum) - Algemeen
  • Kruipende basterdwederik (Epilobium komarovianum) - Zeer zeldzaam
  • Kantige basterdwederik (Epilobium tetragonum) - Algemeen
  • Lancetbladige basterdwederik (Epilobium lanceolatum) - Zeer zeldzaam
  • Moeras basterdwederik (Epilobium palustre) - Algemeen
  • Viltige basterdwederik (Epilobium parviflorum) - Algemeen

Verklaring Nederlandse naam

Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.

Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.

De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:

De verklaring is logisch. De bladeren lijken op die van een wilg, en de groeiplaats is ook vaak bij wilgen. De plant is absoluut geen roos, maar is wel een opvallende bloem (als een roos) tussen al dat groen en naast die wilgen. En natuurlijk harig, zelfs de stamper!!

Meer

Zie ook de wetenschappelijk verklaring.

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

 De bloemen van Harig wilgenroosje zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Zelfbestuiving vindt in eerste instantie niet plaats daar de vrouwelijk en mannelijke delen niet gelijktijdig vruchtbaar zijn. Dit heet protandrie. Als bestuiving m.b.v. insecten niet plaats vindt, en deze kans is niet groot want zelfs bij regen blijven de bloemen open, verandert de stand van de meeldraden. Zowel de vrouwelijke als de mannelijke delen zijn dan vruchtbaar en zelfbestuiving vindt dan toch plaats. Zo is de plant 100 % zeker van geslaagde bevruchting. Nu is de verspreiding van Harig wilgenroosje toch niet zo'n probleem. De plant vormt diepe wortelscheuten onder de (vochtige) grond. Zo vind vegetatieve vermeerdering plaats. Deze is zo succesvol dat andere soorten weinig kans maken. Bovengronds vormen de plant de zo typische (zie foto's) zaadpluizen. De hoeveelheid zaden kan erg groot zijn. Ze zijn licht en dragen een soort van valscherm van haren. De vierkante doosvrucht opent zich en tijdens dit openen worden de haren van het valscherm van de zaden die onder elkaar zitten van boven naar beneden uit elkaar getrokken. De wind neemt de zaden dan mee. Ook belangrijk voor deze plant, aangezien Harig wilgenroosje meestal aan de waterkant te vinden is, is dat dit vruchtpluis prima blijft drijven. Maximaaal een maand. Dus tijd zat om ergens anders te kiemen (meestal na de winter)

Voor een uitgebreide uitleg verwijs ik graag naar het boek Verspreiding van zaden van Ferry Bouwman e.a. in de Bronvermelding

Namen in andere talen

  • Frysk: Stokroastieneblom
  • English: Great willowherb, Codlins and cream
  • Français: Epilobe hirsute
  • Deutsch: Zottiges Weidenröschen
  • Espanõl: ?
  • Italiano: Garofanino d'acqua
  • Svenska: Rosendunört
  • Norsk: Stormjølke
  • Dansk: Lådden Dueurt

Verklaring Buitenlandse namen

Er zijn twee Engelse namen:

  1. Great hairy willow-herb. Dit "betekent "grotere harig wilgen-roosje". Groter ter onderscheid van een andere "willowherb" die in Nederland een andere naam heeft, de Beklierde basterdwederik (Epilobium ciliatum), die inderdaad veel kleiner is. Het Harig wilgenroosje is het zelfde als de Nederlandse naam.
  2. Codlins and cream. Codlins betekent "val/moes appel" en Cream betekent "room (ig)". Deze namen verwijzen naar de frisse appelgeur die vrijkomt als je een blad van deze plant fijnwrijft.

Voor de verspreiding van de Harig wilgenroosje in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Epilobe hirsute. Deze naam is gelijk aan de wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Zottiges Weidenröschen. Dit betekent "harig weideroosje".

Voor de verspreiding van Harig wilgenroosje in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse naam is mij onbekend. Er zijn zoveel varianten dat ik de meest gebruikte naam niet ken.

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Garofanino d'acqua. Garofanino betekent "fireweed". Dit verwijst naar een Noord-Amerikaanse naam vanwege het feit dat deze plant vaak als eerste opduikt na een bosbrand. D'acqua betekent "van het water". Dit omdat deze epilobium soort bijna altijd in de buurt van het water te vinden is.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Rosendunört. Rosen betekent "roosje". Dunört bestaat uit twee woorden Dun wat "dons" betekent en Ört wat "kruid" betekent, dus Kruid van dons wat natuurlijk weer verwijst naar Harig Wilgenroosje.

Voor de verspreiding van Harig wilgenroosje in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Stormjølke. Stor betekent "groot" en Mjølke betekent "melken". Dit vind ik persoonlijk een vreemde naam omdat de Epilobium familie niks te maken heeft met melksap. Wel is de bloem enig sinds bleek (roze).

De Deense naam Lådden Dueurt. Dit betekent "harig wilgenroosje". Dit is de Deense benaming voor de wetenschappelijke naam.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige tot half beschaduwde plaatsen op vochtige tot meestal natte, voedselrijke tot zeer voedselrijke, zwak zure tot kalkrijke grond. De plant verdraagt enig zout (alle grondsoorten).

Groeiplaats
Omgewerkte grond, waterkanten (greppels, beken, rivieren, kanalen, sloten, oeverwallen en kribben), bronnen, ruigten (natte ruigten), moerasen (verruigd rietmoeras en zeggenmoerasssen), afgravingen, braakliggende grond, langs spoorwegen (spoorbermen), kanaalbermen, plantsoenen, zeeduinen (struwelen in duinvalleien en langs infiltratiekanalen in duinwaterwingebieden), bosranden (langs essen- en elzenbosjes), pas drooggevallen grond in voormalige zeearmen, ruderale plaatsen en moestuinen.

Verspreiding

Nederland
Algemeen.

Vlaanderen
Algemeen.

Wallonië
Algemeen, maar vrij zeldzaam in de Ardennen.

Wereld
Gematigde en warmere streken in Europa, Azië en Afrika. Ingevoerd in Noord-Amerika.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Harig wilgenroosje

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's