Sedum telephium 150805


Verklaring Nederlandse naam

Er bestaan alleen enkele volkslegenden voor de verklaring van de naam Hemelsleutel:

  1. Zo zou Sint-Petrus zijn sleutelbos aan de hemelpoort verloren hebben en op de plaats waar de sleutels vielen, ontstond de plant. Dit verhaal is ook bekend bij de verklaring van het woord Sleutelbloem. Bijvoorbeeld de Slanke sleutelbloem.
  2. In sommige streken werd een bundeltje van deze planten als sieraard tegen het plafond of een binnenmuur met de wortels naar omhoog gehangen. Als men dan rond de wortels klei aanbracht en die nat hield, bogen er bloemknoppen naar boven – “naar de hemel” – en liepen ze uit en vandaar zou de naam Hemelsleutel komen.
  3. Nog een andere verklaring is dat de bloemen de baard vormen van een grote sleutel waarmee de hemelpoort geopend kan worden.

Algemeen

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Namen in andere talen

  • English: Orpine
  • Français: Orpin reprise
  • Deutsch: Purpur-Fetthenne
  • Espanõl:
  • Italiano: Borracina maggiore 
  • Svenska: Kärleksört, Purpurfetblad
  • Norsk: Smørbukk
  • Dansk: Almindelig Sanct Hansurt

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Orpine. Dit is een algemene naam voor het geslacht Sedum (Vetkruiden) waar Hemelsleutel onderdeel van uit maakt. Orpine is afgeleid van Orpiment of Auripigmentum. Aurus (Latijn) betekent "goud" en Pigmentum (Latijn) betekent "kleurstof", vanwege de gouden glans van het mineraal arseen sulfide. Als gele verfstof was het ook bekend onder de naam Operment. Meestal is een Sedum geel van kleur vandaar deze (algemene) naam.

De Franse naam is Orpin reprise. De naam Orpine wordt bij de Engelse naam uitgelegd. De naam Reprise betekent "hervatten". De plant heeft dikke stengelbladeren e.d., zoals elke Sedum, dus hij kan veel kou en vocht hebben. Maar als deze Sedum alsnog bovengronds afsterft "hervat" de plant in het voorjaar de groei. Zo ontstaat een dikke pol.

De Duitse naam is Purpur-Fetthenne. Dit betekent "paarse-vette kip". Die vette kip is een (voor sommige ondankbare/vreemde) algemene naam voor het geslacht Sedum. Het vette is een vergelijking met de vlezige plant. Sedums zijn succulenten. Dat wil zeggen dat zij water in hun bladeren kunnen opslaan. Over de kip/hen heb ik nog niets kunnen vinden dus dit is nog onbekend. De kleur "purper" geeft aan om welke soort Sedum het gaat.

Er zijn twee Zweedse namen:

  1. Kärleksört: Kärle betekent "liefde" en Ört is de Scandinavische term voor "kruid". Dus "liefdeskruid" Dit komt uit een oude traditie die zegt dat m.b.v. Hemelsleutel verschillende liefdesaffaires waren te voorspellen.
  2. Purpurfetblad: Dit betekent "purper vetblad".

De Noorse naam is Smørbukk. Ook deze naam verwijst naar het "vette" karakter van de plant. Buttercup of Butterball ( Noors : Smørbukk , letterlijk "Butter-buck") is een Noors sprookje verzameld door Asbjørnsen en Moe . Buttercup wordt zo genoemd omdat hij "mollig en vet, en dol is op goede dingen"

De Deense naam is Almindelig Sanct Hansurt. Almindelig betekent "algemeen". De naam Sancthans verwijst naar de avond op 23 Juni dat de verjaardag van Johannis de Baptist wordt gevierd. Door op die avond deze plant te plukken was men in staat huwelijken, geboortes e.d te voorspellen.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige tot halfbeschaduwde plaatsen op vrij droge tot vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, niet of weinig bemeste, matig zure tot kalkrijke (basische) grond (zand, leem, lichte klei en zavel).

Groeiplaats
Bermen, grasland (met name op perceelsranden en slootkanten), rivierdijken, kanaaldijken, langs spoorwegen (spoordijken), bossen (lichte bossen), struwelen, bosranden, heggen (kalkrijke zomen) en zeeduinen (binnenduinen).

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen op de hogere zandgronden, in Zuid-Limburg en in de Zeeuwse en Hollandse duinen, vrij zeldzaam in laagveengebieden en Zeeland, zeldzaam in kleigebieden en zeer zeldzaam in het Waddengebied en Flevoland.

Vlaanderen
Vrij algemeen, maar zeer zeldzaam in de Polders.

Wallonië
Vrij algemeen.

Wereld
Gematigde en koele streken in Europa en Azië. Ingeburgerd in Noord-Amerika.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Verspreiding Hemelsleutel

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten