Herderstasje

Algemeen

Dit overbekende plantje met zijn typisch gevormde zaaddoosjes kent iedereen, ook vaak bij naam. Herderstasje is de enige Capsella-soort die in het wild voor komt in Nederland. Alhoewel, toch is iets minder bekend. In sommige landen word wel degelijk onderscheid gemaakt tussen twee soorten Herdertasje, deze en het Rood herderstasje (Capsella rubella). Het Rood herderstasje word heel soms in ook ons land waargenomen. Een en ander wordt in de tabel op het forum van waarnemingen.nl uitgelegd. Elk jaar organiseert Floron na kerstmis de plantenjacht. Landelijk word dan gekeken welke planten nog bloeien. Deze plant staat steevast in de top 10!  Dit plantje is al eeuwen bekend. Lang voordat Carl Linnaeus Herderstasje voor het eerst officiëel beschreef is dit plantje al beschreven en afgebeeld! (een houtsnede) in 1484 in de Herbarius Moguntinus in Mainz, Duitsland. Herderstasje bloeit al in Maart en is soms dus nog in December te zien.

      

In 1700 publiceerde de Franse botanicus Joseph Pitton de Tournefort (5 juni 1656 - 28 december 1708) al een 3-delige boekenserie Institutiones Rei Herbariae met daarin een prachtige afbeelding van de bloem (delen) van deze plant en stengelblad.

     

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Nederlandse naam

Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.

Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.

De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:

De naam dankt deze plant aan de gelijkenis van de zaaddoosjes en de tas die herders vroeger meenamen in het veld. Deze tas is soms te zien op oude schilderijen.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De bloemen van Herderstasje zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Alhoewel dit plantje het hele jaar door kan bloeien bloeien (onder gunstige weersomstandigheden) vindt kruisbestuiving relatief weinig plaats. Zweefvliegen en kleinere bijen fungeren als bestuivers maar meestal vindt zelfbestuiving spontaan plaats. Na bevruchting vormen zich de zo typische voor Herstasje zaaddoosjes. Verspreiding vindt plaats door wind en regen. Regendruppels die de vruchtbeginsels (de tasjes!) raken zorgen ervoor dat de vruchtsteel terugveert, waardoor de zaden eruit worden gekatapulteerd. Zaden die in de buurt van de moederplant terechtkomen, worden door regenwormen in de grond gewerkt , waar ze lange tijd kiemkrachtig blijven. Verspreiding door mensen komt ook voor. De kleverige zaden worden dan meegevoerd doordat ze aan oppervlakken  zoals banden, schoenen blijven kleven, wat verspreiding over lange afstanden vergemakkelijkt. Zaden zijn ook gevonden in de mest van runderen en meeuwen .  Verspreiding door kleine vogels die zich voeden met zaden is ook mogelijk.

Namen in andere talen

  • Frysk: Leppeltsjedief
  • English: Shepherd's purse
  • Français: Bourse à Pasteur
  • Deutsch: Gewöhnliches Hirtentäschel
  • Espanõl: Bolsa de Pastor
  • Italiano: Borsa di pastore
  • Svenska: Lomme
  • Norsk: Gjetartaske
  • Dansk: Almindelig hyrdetaske

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse, Franse, Duitse, Spaanse en Italiaanse naam is gelijk, Shepherd's purse/Bourse à Pasteur/Gewöhnliches Hirtentäschel/Bolsa de Pastor/Borsa di pastore, dit betekent "herders tasje". Dit is de benaming voor de nederlandse naam.

Voor de verspreiding van Herderstasje in Engeland zie deze kaart.

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Lomme. Dit woord komt van Lomma. Dit een Zuid Deens/Zweeds woord voor broekzak, wat aardig in de buurt komt van herderstasje.

Voor de verspreiding van Capsella bursa-pastoris in Zweden zie deze kaart.

De Noorse en Deense naam is gelijk,Almindelig hyrdetaske/Gjetartaske Dit betekent  ook "herderstasje".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open plaatsen (tredplant) op matig droge tot vochtige, (zeer) voedselrijke, betreden of omgewerkte grond (de meeste grondsoorten).

Groeiplaats
Betreden plaatsen, tussen stoeptegels en andere bestrating, akkers, tuinen, bermen, dijken, puin, grasland (verdorde gazons, open getrapte plekken en pas gescheurd grasland), zeeduinen (o.a. speelveldjes), ruderale plaatsen en plantsoenen.

Verspreiding

Nederland
Zeer algemeen.

Vlaanderen
Zeer algemeen.

Wallonië
Zeer algemeen.

Wereld
Oorspronkelijk uit het Middellandse-Zeegebied. Nu in alle werelddelen, maar niet in grote delen van de tropen en woestijngebieden.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Planten in het nieuws

Verspreiding Capsella bursa-pastoris/Capsella rubella

    

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's