Algemeen
Het is niet zo gek dat ik Klein tasjeskruid nooit heb gezien want opvallend gezien groeit deze plant precies in het oostelijk deel van het land en in een smalle strook aan de kust. Klein tasjeskruid komt algemeen voor. En waar ik woon is in het Westen (Gouda). Bij Klein tasjeskruid vind ik persoonlijk dat de bloemen iets wat lijken op die van een Reigersbek-soort, bijv. Reigersbek (Erodium cicutarium). Maar dan houd de vergelijking wel op. De rest van het plantje, meer dan een paar centimeter wordt het niet, lijkt er totaal niet op. En let op de zeer leuke vruchtdoosjes, net kleine lepeltjes. Daarom ook de Friese naam. Klein tasjeskruid bloeit in April tot en met Juni.
Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.
Verklaring Nederlandse naam
Hoe komt een Nederlandse naam tot stand?
Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.
Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.
De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:
- Naturalis biodeversity center, sectie Botanie, Leiden
- Nationale Plantentuin, Meise (België), 3 personen
- FLORON Nijmegen
Het woord Klein word al uitgelegd bij de paragraaf Algemeen. Het plantje is inderdaad niet groot, zelfs voor een Kruisbloemige. Waarschijnlijk is het ter onderscheid van Herderstasje (Capsella bursa pastoris). Want deze plant word soms ook Tasjeskruid genoemd.
Het woord Tasje vind ik persoonlijk ook moeilijk. Want welk tasje word hier bedoeld. Misschien speelt hier de vorm van de vrucht doosjes die ik ook op een lepel vind lijken wel een rol. Want het woord Lepel komt ook voor in de etymologie (de verklaring en herkomst van een woord) van het woord Tasje. Alleen weet ik nog niet hoe. Wat dat betreft is Herderstasje (Capsella bursa pastoris) makkelijker te verklaren. Maar het verwarrende is dat de volksnaam voor Herderstasje.....Tasjeskruid is.
Meer
Zie ook de wetenschappelijke verklaring
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De bloemen van Klein tasjeskruid zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Het enige dat ik heb kunnen vinden over dit onderwerp staat in dit interessante stukje dat staat op de site van waarnemingen.nl;
De aanhangsels van de 4 langere meeldraden omsluiten het samengedrukte vruchtbeginsel. Juist boven het midden van de voet van het naburige bloemkroonblad heeft elk aanhangsel een kleine bocht. Tussen deze en de ook in het midden van de nagel van het kroonblad aanwezige bocht bevindt zich een klein honingkliertje. De helmknoppen van de 4 langere meeldraden steken iets boven de stempel uit, die van de 2 kortere staan even hoog als de laatste. Bij het opengaan van de bloem maken alle ¼ draai, de 4 langere ieder naar de naburige kortere, de kortere naar de buitenzijde van de bloeiwijze. Nu springen zij open. Insecten, die naar een van de buitenste 2 honingkliertjes willen, raken met kop en snuit de 2 naburige helmknopjes aan, terwijl zij, als zij naar een van de binnenste 2 nectardruppels willen, slechts een helmknopje aanraken, in beide gevallen stoten zij met de andere zijde van de kop of snuit tegen de stempel. Zij bewerken dus kruis- en zelfbestuiving, de laatste kan ook spontaan optreden door het stuifmeel van de lange meeldraden. De zaden worden kleverig, als zij vochtig worden en hechten zich daardoor stevig aan de plaats, waar zij ontkiemen.
Namen in andere talen
- Frysk: Leppeltsje
- English: Common shepherd's-cress
- Français: Téesdalie à tige nue
- Deutsch: Bauernsenf
- Espanõl: Paniquesillo
- Italiano: Teesdalia nudicaulis
- Svenska: Sandkrassing
- Norsk: Sandkarse
- Dansk: Flipkrave
Verklaring Buitenlandse namen
De Engelse naam is Common shepherd's-cress. Dit betekent "gewone herderskers". Erg verwarrend want Klein tasjeskruid is absoluut geen Kers-soort. Wel behoren de twee planten tot dezelfde familie. De naam Kers komt in verschillende talen voor. Het is ook een naam ter onderscheid van het Herderstasje (Capsella bursa pastoris) dat in Engeland Shepherd's purse heet.
Voor de verspreiding van Tasjeskruid in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Téesdalie à tige nue. Dit is de Franse benaming van de wetenschappelijke naam.
De Duitse naam is Bauernsenf. Dit betekent "boeren mosterd". Klein tasjeskuid is ook absoluut geen Mosterd-soort. Vroeger wel maar tegenwoordig is Teesdalia een apart geslacht. Vanaf wanneer is mij onbekend.
Voor de verspreiding van Klein tasjekruid in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is Paniquesillo. Dit betekent "kaasbroodje". Waarom is mij totaal onbekend. Misschien heeft het iets te maken met de vorm van het broodje en de zaden.
De Italiaanse naam is Teesdalia nudicaulis. In Italië word de wetenschappelijke naam aangehouden. Ik denk omdat e nauwelijks waarnemingen zijn.
De Zweedse en Noorse naam is nagenoeg gelijk, Sandkrassing/Sandkarse. Dit betekent beide "zandkers". Wat ik al scheef bij de Engelse naam, Klein tasjeskruid is absoluut geen Kers-soort. De plant groeit prima op zandgrond, wellis waar kalkarm.
Voor de verspreiding van Klein tasjeskuid in Zweden zie deze kaart.
De Deense naam is Flipkrave. Dit betekent "los hangende kraag". Waarschijnlijk naar de vorm van de vruchtjes. Flip is mogelijk afkomstig van het Nederduitse flipp met de basisbetekenis 'iets los of losjes hangend'. Krave betekent "kraag".
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Zonnige, open plaatsen (pionier) op droge, voedselarme, zure, kalkarme zandgrond, maar soms ook op leem, veen, klei en grind.
Groeiplaats
Zeeduinen, dijken (oude kleidijken), akkers (graanakkers), heide (min of meer open plaatsen), stuifzand (vermengd met enig organisch materiaal), grasland (open plekjes), bermen (open plaatsen), steile randjes, waterkanten (langs greppels), langs spoorwegen (spoordijken) en afgravingen (zandgroeven).
Verspreiding
Nederland
Vrij algemeen op de hoge zandgronden in het oosten en midden van het land, op de Waddeneilanden en in de duinen van noordelijk Noord-Holland en vrij zeldzaam elders in de duinen. Op andere plaatsen is de plant zeer zeldzaam.
Vlaanderen
Vrij zeldzaam in de Kempen en in de Duinen. Elders zeldzaam tot zeer zeldzaam. Sterk afgenomen.
Wallonië
Zeldzaam in de Ardennen en de Famenne en zeer zeldzaam in de Leemstreek en Lotharingen. Achteruitgaand.
Wereld
West-Europa en in het noordelijke deel van Midden-Europa.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding Klein tasjeskruid

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten