Kleine ratelaar

Verklaring Nederlandse naam

Klein omdat er ook een (veel vaker voorkomende  Grote ratelaar (Rhinthus angustifolius) bestaat.

Als de zaden van deze plant rijp zijn rammelen ze in hun opgedroogde zaaddoos als een soort ratelaar. Alhoewel dit bij deze plant wel om erg kleine ratelaartjes gaat. En ze drogen ook minder mooi op als de Grote ratelaar (zie foto's).

Algemeen

Wat niet iedereen weet is dat Ratelaar een halfparasiet is. In de winter groeit de wortel al uit en gaat op zoek naar de wortels van andere planten zoals gras of klaver. De plant boort deze aan en haalt hier een gedeelte van zijn voedingsstoffen. Zo heeft het in minder rijke omstandigheden een concurrentievoordeel op die andere planten, die het door toedoen van ratelaar weer moeilijker hebben. Dat de plant gras parasiteert heeft hem populair gemaakt bij natuur- en heemtuinbeheerders. Het dringt het gras nog wat verder terug, waardoor er meer plaats is voor andere bloemplanten. Zo worden bepaalde orchideeënsoorten opvallend vaak vergezeld door deze plant. Bovendien worden ratelaars vanwege hun bloei zelf ook gewaardeerd en kunnen ze, wanneer ze massaal voorkomen, een grasland geel kleuren. Ze worden ook door insecten als bijvoorbeeld hommels bezocht. De Kleine ratelaar bloeit vanaf Mei tot en met September.

Namen in andere talen

  • English: Little yellowrattle
  • Français: Petit rhinanthe
  • Deutsch: Kleiner Klappertopf
  • Espanõl:
  • Italiano: Cresta di gallo minore
  • Svenska: Ängsskallra, Liten höskallra
  • Norsk: Småengkall
  • Dansk: Liden Skjaller

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Little yellowrattle. Deze is bijna gelijk aan de Nederlandse naam, "kleine gele ratelaar".

De Franse naam is Petit rhinanthe. Dit betekent "kleine rhinante". Het is een combinatie van het woord Klein en het eerste deel van de wetenschappelijke naam.

De Duitse naam Kleiner Klappertopf. Dit is de Duitse benaming voor de Nederlandse naam, "kleine ratelaar".

Er zijn twee Zweedse namen:

    1. Ängsskallra. Dit betekent "weide rammelaar".
    2. Liten höskallra: Dit betekent "kleine herfstrammelaar". Dit is precies wat deze plant is. Juist in de herfst verhard de zaaddoos en hoor je het rammelen van de zaden. Het  is de kleine variant. Er bestaat ook een Grote ratelaar (Rhinanthus angustifolius).

De Noorse naam is Storengkall. Deze naam bestaat uit drie delen. Stor betekent "groot". Eng betekent "weide" en Kall is een oude therm die in het algemeen werd gebruikt voor weideplanten. (eigenlijk betekent Kall oude man of grijsaard. Een naam die in Nederland overigens is weggelegd  voor Senecio soorten (bijv. Senecio vulgaris (Klein Kruiskruid). In de officiële plantenlijst van Noorwegen is de Rhinantus soort de enige die het woord Kall in zijn/haar naam heeft.

De Deense naam is Liden Skjaller. Het woord Liden betekent "klein". Skjaller is afgeleid van het werkwoord Skjald. Dit betekent Barden (Een Scandinavische (toon)dichter die op een persoonlijke manier een historische Scandinavische gebeurtenis beschreef of zong). Dit geluid is enig sinds vergelijkbaar met het rammelen van de zaden in de opgedroogde zaaddozen.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige plaatsen op vochtige tot droge (gemiddeld op iets drogere plaatsen dan Grote ratelaar), voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure tot kalkhoudende, maar meestal basische grond. Ook in zwak brak milieu (zand, leem, zavel, klei, mergel en veen). Kleine ratelaar is een halfparasiet en parasiteert op grassen.

Groeiplaats
Rivierduinen, zeeduinen (duinhellingen en ijl struwelen in duinvalleien), venen, grasland (nabegraasd grasland, schraal hooiland, kalkgrasland, vochtig beekdalhooiland en polderboezems), bermen, zandige dijken en heide (grazige, droge heide op leem).

Verspreiding

Nederland
Plaatselijk vrij algemeen in Zuid-Limburg, in de duinen en in Zeeland en vrij zeldzaam in het rivierengebied. Elders zeldzaam.

Vlaanderen
Vrij algemeen in het kustgebied en in het Maasgebied. Elders zeldzaam. Sterk afgenomen, met name in het binnenland.

Wallonië
Vrij algemeen in het Maasgebied en Lotharingen. Elders zeldzaam.

Wereld
Europa, behalve in de meest zuidelijke delen en in West-Azië (tot in West-Siberië en de Kaukasus). Ingeburgerd in Noord-Amerika.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Verspreiding Kleine ratelaar

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's