Knikkend tandzaad

Algemeen

Spoiler, het Knikkende tandzaad is de enige tandzaad-soort die in het wild voorkomt met Knikkende hoofdjes. Ook het hebben van heldergele lintbloemen is uniek voor deze soort. Het zijn er meestal 8 en persoonlijk vind ik ze relatief breed. Maar let op, deze lintbloemen ontbreken soms. En dan is verwarring met bijv. Smal tandzaad (Bidens connata) snel gemaakt.

Er zijn natuurlijk meer verschillen, te vinden in een flora waar al die soorten in staan. Gelukkig is er een handige tabel op Waarnemingen.nl die al deze soorten naast elkaar zet. Ook op verspreidngsatlas.nl is een soortgelijke tabel te vinden. Ook staan hier enkele voorbeeldfoto's (1, 2, 3). Knikkend tandzaad bloeit in Juli tot en met Oktober.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Er komen minstens 6 Tandzaad (Bidens) soorten in het wild voor in Nederland:

Verklaring Nederlandse naam

Nederlandse plantennamen zijn te vinden op een standaardlijst opgesteld door FLORON en Naturalis. Nieuwe Nederlandse namen voor wilde planten worden niet zomaar gekozen. Een comité van Nederlandse en Vlaamse taxonomen beoordeelt de voorstellen. Zelf een voorstel voor een nieuwe naam doen, mag natuurlijk. Zeker als de nieuwe soort zelf is gevonden. Iedereen vanaf Nederlands sprekend België tot aan Friesland moet tenslotte weten dat het om dezelfde plant gaat.

Vaak hebben planten al een Nederlandse naam. Dat is bijvoorbeeld het geval bij soorten die al geruime tijd in België voorkwamen, en bij cultuurgewassen. Voor namen van cultuurgewassen wordt ook gebruik gemaakt van de Standaardlijst van Nederlandse namen van cultuurplanten van NAK tuinbouw.

De commissie voor Nederlandse Plantennamen bestaat uit de volgende disciplines:

De uitleg voor Knikkende word hierboven al gegeven.

Na de bevruchting, meestal is deze het gevolg van zelfbestuiving, ontwikkelt het bovenstandig vruchtbeginsel zich tot een smal nootje met een verschillend aantal tanden. Per soort Tandzaad (Bidens) is dit een verschillend aantal. Ook het uiterlijk van dit nootje verschilt. De tanden zijn van weerhaakjes voorzien waarmee de nootjes in de vacht van dieren blijft haken en zo verspreid wordt.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring

Namen in andere talen

  • Frysk: Hingjende foarkestekker
  • English: Nodding bur-marigold
  • Français: Bident penché
  • Deutsch: Nickender Zweizahn
  • Espanõl: ?
  • Italiano: Forbicina intera
  • Svenska: Nickskära
  • Norsk: Nikkebrønsle
  • Dansk: Nikkende Brøndsel

Verklaring Buitenlandse namen

Bijna alle namen kunnen vertaald worden met Knikkend tandzaad maar sommige namen hebben wat uitleg nodig. 

De Engelse naam is Nodding bur-marigold. Nodding betekent natuurlijk "knikkend". Het Afrikaantje (Tagetes) is in Engeland de 'basis-soort'. Dit omdat sommige soorten Afrikaantjes (er zijn er wel 50) een heel klein beetje lijken op een Tandzaad-soort. De variatie Bidens pilosa lijkt er het meest op. Verder heeft deze plant niets met Tandzaad-soort te maken. Een Afrikaantje is zelfs een heel andere familie (Asteraceae). De meeste Tandzaad-soorten heten dus in Engeland Stekelig Afrikaantje (Bur-marigold) met een woord ervoor dat aangeeft welke soort het is. In dit geval dus Nodding.

Voor de verspreiding van Knikkend tandzaad in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam isBident penché. Penché betekent "nadenkend", dus het hoofd een beetje schuin, grappig!

Voor de verspreiding van Knikkend tandzaad in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse naam is mij onbekend

De Italiaanse naam is Forbicina intera. Dit betekent "volle oorwurm". Een hele gekke vertaling maar als je hem uitlegt is deze heel logisch. Een oorwurm (Forbicina) heeft altijd 2 uitsteeksels aan de achterkant. De zaden van deze plant ook. Het leuke 'onze' Friese naam voor een Tandzaad-soort is Foarkestekker en dit betekent ook "oorwurm". Intera betekent "vol". Waarom is mij onbekend.

De Zweedse naam is Nickskära. Nick betekent "knikkend". Alle familieleden van het geslacht Bidens heten in Zweden Skära. Dit woord is afgeleid, via een omweg, van het Oudnoorse Skera dat "snijden" betekent. En dan bedoel ik op het afsnijden m.b.v. een sikkelvormig mes. Dit alles slaat op de scherpe zaden (met weerhaakjes) van de planten van deze familie.

Voor de verspreiding van Knikkend tandzaad in Zweden zie deze kaart.

De Noorse en Deense naam is nagenoeg gelijk, Nikkebrønsle/Nikkende Brøndsel. Nikke/Nikkende betekent natuurlijk "knikkend". Elke Tandzaad-soort heet in Noorwegen/Denemarken Brønsle/Brøndsel. Brønsle/Brøndsel is afgeleid van het Noorse brøndsel, of brøndsle. Dit is het woord dat "vuur" betekent, naar het vuurgele sap van de plant. Dit laatste heb ik één gelezen en nog niet gecontroleerd. Eigenlijk ben ik persoonlijk van mening dat het Vuur slaat op de Vuurgele bloemkroon van elke tandzaad-soort.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open plaatsen (pionier) op natte, voedselrijke, met name stikstofrijke grond. Zoutmijdend (vrijwel alle grondsoorten, maar het meest op zand en veen). De soort kiemt snel in opwarmende, vochtige tot iets opdrogende modder.

Groeiplaats
Waterkanten (periodiek droogvallende oevers van sloten in veenweidegebieden, veenputten, hoogveenwijken met binnendringend mestrijk water, oeverslib langs plasjes, drooggevallen beek- en rivierstrandjes en greppels met stromend water), grasland (langs veedrinkpoelen, langs bronbeekjes in weiden en andere beweide plaatsen), moerassen (drijftillen in kleine veenplassen) en zeeduinen (infiltratiegeulen voor rivierwater).

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen in laagveengebieden en in het noorden en westen van het land en vrij zeldzaam in het rivierengebied en in het midden van het land. Elders zeldzaam en in Zeeland zeer zeldzaam.

Vlaanderen
Vrij algemeen, maar zeldzaam tot zeer zeldzaam in het kustgebied. Het meest in de Maasvallei.

Wallonië
Vrij zeldzaam, maar zeldzaam tot zeer zeldzaam in de Ardennen.

Wereld
Gematigde streken op het noordelijk halfrond.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Knikkend tandzaad

Verspreiding Knikkend tandzaad

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's