Rood guichelheil

Algemeen

Het was reeds Dioscorides in de 1e eeuw na Chr. opgevallen dat deze plant voorkwam met twee gekleurde bloemen. Een rode variant (Anagallis arvensis) en een blauwe variant (Anagallis coerulea). Hij deelde de Rode variant in bij de mannelijke Guigelheil en de Blauwe variant in bij de vrouwelijke Guigelheil. Niet vreemd , gezien de autoriteit van Dioscorides. Ook Plinius (een tijdgenoot kende de twee kleurvarianten. Pas veel later is deze "fout" rechtgetrokken door Linnaeus De bloemen staan open tussen ongeveer acht uur 's morgens en drie uur 's middags en hij bloeit vanaf Mei tot en met de herfst. Blauw guichelheil (Anagallis arvensis subsp. foemina) komt wel voor in Nederland maar zeer zeldzaam.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Nederlandse taal

Guichelheil betekent waangenezer. Vroeger werd deze plant gebruikt als genezer van melancholie en hondsdolheid. Guigel is een oud woord voor "gekheid" en heil betekent "genezen". Volgens de signatuurleer zou dit gelden want de kleine ronde vruchtkapsels vertonen gelijkenis met een kale schedel.

Namen in andere talen

  • English: Scarlet pimpernel, Poor-Man´s-Weatherglass
  • Français: Mouron rouge
  • Deutsch: Acker-Gauchheil
  • Espanõl:  Murajes
  • Italiano: centonchio/mordigallina
  • Svenska: rödmire
  • Norsk: Nonsblom
  • Dansk: Rød arve/Blå arve

verklaring Buitenlandse namen

Er zijn twee Engelse namen:

  1. Scarlet pimpernel. The Scarlet Pimpernel is de eerste roman geschreven door barones Orczy en voor het eerst gepubliceerd in 1905.De Scarlet Pimpernel is de naam van een ridderlijke Engelsman , Sir Percy Blakeney, in de tijd van de verschrikkingen in Frankrijk. Hij redt aristocraten voordat ze door de gewelddadige regering in het revolutionaire Frankrijk kunnen worden gedood. Deze plant werd al snel het symbool voor deze heldhaftige Engelsman. De naam Scarlet pimpernel zal nog eeuwig gebruikt worden voor mensen zoals Percy Blakeney.
  2. Poor-Man´s-Weatherglass. De bloemen van deze plant staan open tussen ongeveer acht uur 's morgens en drie uur 's middags. Ook bij bewolkt weer, of kou of regen, sluiten de bloemen (iets wat heel veel planten doen!) Een "arme/gewone man of herder hoefde dus alleen maar Guichelheil te vinden om iets te zeggen over het weer of het tijdstip.

Voor de verspreiding van Rood guichelheil  rubra in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Mouron rouge. Dit is de Franse benaming voor de Engelse naam, Scarlet (rouge) pimpernel (mouron).

De Duitse naam is Acker-Gauchheil. Dit is een combinatie van het tweede deel van de wetenschappelijke naam en het tweede deel van de Nederlandse naam.

Er zijn twee Italiaanse namen

  1. Centonchio. Dit betekent "Vogelmuur". Vogelmuur (Stellaria media) heet in Italië ook Centonchio. Waarom is mij onbekend. Misschien werden beide planten gebruikt als kippenvoer, chickweed dus. Bij de Zweedse naam zie je dit ook terug.
  2.  Mordigallina. Dit betekent "pimpernel". Dit wordt uitgelegd bij de eerste Engelse naam.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. De hier genoemde naam kan ook nog varianten hebben.

De Zweedse naam is rödmire. Dit betekent "rode muur". Guichelheil wordt in verschillende talen vertaald met Muur , of nog nauwkeuriger Vogelmuur (Stellaria media).

Deze soort komt niet voor in Zweden.

De Noorse naam Nonsblom. Deze naam verwijst naar een Noorse traditie waarbij op vaste tijdstippen werd gegeten. De Non was de maaltijden tussen de middag en 's nachts. Dus als de bloem sluit, ongeveer 15 uur, dan begon de Non.

De Deense naam is Rød arve/Blå arve. Rød/Blå betekent natuurlijk "rood/blauw", naar de mogelijke kleuren van deze plant. Arve betekent letterlijk erfgoed maar het is een algemene Scandinavische term voor Kruid.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, zelden licht beschaduwde plaatsen op droge tot vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke, vaak kalkhoudende, minerale grond (lemig zand, leem, zavel, löss, klei, mergel en stenige plaatsen).

Groeiplaats
Akkers (vooral op het stoppelveld), wijngaarden, moestuinen, zeeduinen (o.a. langs duinpaden), langs spoorwegen (spoorwegterreinen), stroomruggen, langs voetpaden, bermen (open of omgewerkte plaatsen), braakliggende grond, afgestoken greppelkanten, drooggevallen zandplaten, onder struiken in plantsoenen en bossen (langs vochtige bospaden).

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen, maar zeldzaam in het zuiden van Fryslân, het zuiden van Groningen, in Drenthe, Flevoland, het noordoosten van Overijssel en op de Veluwe.

Vlaanderen
Vrij algemeen, maar zeldzaam in de Kempen.

Wallonië
Algemeen, maar zeldzaam in de Ardennen, met name de Hoge Ardennen.

Wereld
In alle werelddelen, in gebieden met een gematigd of warm klimaat. Rood guichelheil komt oorspronkelijk uit het Middellandse-Zeegebied.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Verspreiding Rood guichelheil

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's