Orchis militaris dolomites


Algemeen

Het Soldaatje is een zeer zeldzame soort die ook wel eens kruist met Harlekijn (Anacamptis morio/Orchis morio), Purperorchis (Orchis purpurea) en de Poppenorchis (Orchis anthropophora /Aceras anthropophorum). Dus de kans dat u een echte Orchis van deze soort tegen komt is niet zo groot. Zelfs in zijn origineel standplaats (zuid-Limburg) is hij zeldzaam. Hij staat dan ook op de Rode lijst als ernstig bedreigd en is sinds 1950 met 75 % tot 100 % achteruitgegaan.

Op deze site staan 15 soorten orchideeën. De meeste zijn, zoals hierboven genoemd, zeer zeldzaam tot zeldzaam. Sommige zijn zelfs algemeen. Zoals ook hierboven staat dat orchideeën vaak kruisen met andere soorten. Er ontstaan dan zogenaamde hybride soorten. Deze heb ik niet genoemd en de lijst is ook nog niet compleet. Als er soorten ontbreken hoor ik dit graag.

Omdat het niet altijd even makkelijk is een Orchis op naam te brengen staat er op de site van Floron een handige zoekkaart.

Verklaring Nederlandse naam

De bloemen hebben het uiterlijk van een soldatenhelm met een mannetje (soldaatje) eronder.

Namen in andere talen

  • English: Military orchid
  • Français: Orchis militaire
  • Deutsch: Helm-Knabenkraut
  • Espanõl:
  • Italiano: Orchide militare
  • Svenska: Johannesnycklar
  • Norsk: Johannesnøklar
  • Dansk: Ridder-Gøgeurt

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Military orchid. Dit betekent "militaire orchis", dus ongeveer de zelfde strekking als de Nederlandse naam.

De Franse naam is Orchis militaire. Deze naam is het zelfde als de Engelse naam.

De Duitse naam is Helm-Knabenkraut. Dit betekent "helm-knabenkraut. Die "helm" is duidelijk aanwezig en lijkt de andere kroonbladen te "beschermen". Dit helmvormig kroonblad komt is bij meerdere Orchissen te zie bijv. bij de Harlekijn (Anacamptis morio/Orchis morio) .Ik heb het maar één keer gelezen maar een hardnekkig bijgeloof hield vol dat vrouwen die de hardere en sappigere knol van de twee aten een zoon zouden krijgen. De Duitse naam Knabenkraut is hier ook op gebaseerd.

De Zweedse naam is Johannesnycklar. Nycklar betekent "sleutels". Het is een algemene naam voor verschillende orchideeën in Zweden vanwege de vorm van bloeiwijze. Het grappige is dat Slanke sleutelbloem (Primula elatior), geen Orchidee trouwens, dezelfde naam in Nederland heeft gekregen. De oudste "Nycklarnaam" is Jungfru Marie Nycklar (Onze lieve vrouwe sleutels/Brede orchis). Anderen zijn later vernoemd. Sommige betreffen andere bijbelse persoonlijkheden zoals de Johannes Nycklar (Saint Johns keys/mannetjes Soldaatje), deze Orchis dus, en Pers Nycklar (Sint Peter's sleutels Vroege paarse Orchis/Mannetjesorchis).

De Noorse naam is Johannesnøklar. Deze naam is heRt zelfde als de Zweedse naam

De Deense naam is Ridder-Gøgeurt. Dit betekent "ridder Gøgeurt". De soldaat/militair is in dit geval ridder. Het woord Gøgeurt bevestigt de iets vroegere bloei van deze Orchis. Gøgeurt betsaat uit twee woorden, Gøg wat "koekoek" betekent. Dit geeft aan dat de plant vroeg bloeit (als de koekoek arriveert) t.o.v. andere Orchissen die vaak in Juni bloeien. Ört/eurt/urt is de Scandinavische term voor "kruid".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige tot heel licht beschaduwde plaatsen op vochtige, voedselarme, kalkrijke grond (kijt, zand en leem).

Groeiplaats
Bossen (open plekken in loofbossen), bosranden, struwelen (kalkrijke zomen), kapvlakten, grasland (grazige hellingen en kalkgrasland), zeeduinen (duingrasland en duinvalleien) en afgravingen (zandgroeven).

Verspreiding

Nederland
Zeer zeldzaam, o.a. in Zuid-Limburg en in de Hollandse duinen.

Vlaanderen
Zeer zeldzaam.

Wallonië
Zeldzaam in de Famenne en Lotharingen.

Wereld
Gematigde streken in Europa en Azië. Van Noord-Portugal, Oost-Engeland en het Oostzeegebied (Zuid-Zweden). Oostelijk door Siberië tot in Noord-China.

Meer

Zie ook de wetenschappelijke verklaring.

Verspreiding Soldaatje

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten