Ajuga reptans

Algemeen

Wat mij persoonlijk opviel is dat Kruipend zenegroen een inheemse plant is. De plant komt hier van origine voor. Terwijl veel mensen, inclusief mijzelf, altijd dacht dat het een ontsnapte tuinplant is. Vroeger stond de plant staat bekend om zijn geneeskrachtige eigenschappen: de rijkdom aan tannines verklaart het gebruik ervan al eeuwenlang. O.a voor intern gebruik (antidiarree, ontstekingsremmend, schimmelwerend) en extern gebruik. Samen met Pyramidezenegroen (Ajuga pyramidalis) is de de enige zenegroen-soort die in Nederland in het wild voor komt.De plant verspreid zich via vliegende insecten maar heeft ook een mierenbroodje. Kruipend zenegroen bloeit in April tot en met Juni.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.

Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.

De officiële wetenschappelijke naam is Ajuga reptans L.

 Als er één ding opvalt aan het internet dat elke site weet te vertellen dat het woord Ajuga uit het Grieks komt en "zonder juk" betekent. Maar wat het betekent.......? Mij is het onbekend.

Reptans (Latijn) betekent "kruipend", wat betrekking heeft tot de bloeiwijze van de plant. Zie de uitleg bij de paragraaf Verklaring Nederlandse naam".

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus.

In 1753 beschreef hij Ajuga reptans in de publicatie Species Plantarum.

         

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Namen in andere talen

  • Frysk: Krûpend grien
  • English: Bugle
  • Français: Bugle rampante
  • Deutsch: Kriech-Günsel
  • Espanõl: Bugula
  • Italiano: Bugula
  • Svenska: Revsuga
  • Norsk: Krypjonsokkoll
  • Dansk: Krybende Læbeløs

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Bugle. Op de website botanical.com staat een deel van het boek A modern herbal. Deze publicatie is geschreven door Mrs. Grievesis met bronnen voor informatie over kruiden. Het boek is geschreven in het begin van de vorige eeuw en de adviezen zijn zowel actueel als historisch. Meer dan 800 soorten kruiden en planten komen aan bod. Er staat over de verklaring van nhet woord Bugle het volgende;

'De nogal bijzondere namen van deze plant – zowel in de volksmond als in de botanische naam – zijn niet gemakkelijk te verklaren. Er is gesuggereerd dat 'Bugle' (insectenbol) is afgeleid van bugulus , een dunne glazen pijp die gebruikt werd bij het borduren, waarbij de lange, dunne buis van de bloemkroon zou lijken op deze kralenbuis. Waarschijnlijker is echter dat het een verbastering is van de Latijnse naam Ajuga, de geslachtsnaam die Carl Linnaeus als eerste aan deze plant gaf. Hij geloofde namelijk dat deze of een nauw verwante soort de soort was waarnaar Plinius de Oudere en andere schrijvers verwezen met een zeer vergelijkbare naam, een naam die waarschijnlijk verbasterd was van Abija , op zijn beurt afgeleid van het Latijnse woord abigo , verdrijven, omdat men dacht dat de plant verschillende ziekten verdreef. Vroeger werden er grote geneeskrachtige eigenschappen aan toegeschreven. William Turner Thiselton-Dyer schreef in de zeventiende eeuw: 'Het wordt in drankjes gedaan voor wonden en daarom zeggen sommigen vaak dat wie Bugle en Sanicle heeft, de chirurg nauwelijks een bugel zal schenken.' De vroege schrijvers spreken over de plant als Abija, Ajuga, Abuga en Bugula, en de gangbare Engelse naam Bugle is duidelijk een verbastering van een of meer van deze vormen..

Voor de verspreiding van Kruipend zenegroen in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Bugle rampante. Dit betekent "kruipende (rampante) Bugle".

De Duitse naam is Kriech-Günsel. Kriech betekend "kruip". Günsel komt uit het oudDuits en is afgeleid van Kunsele (14e eeuw). Later is dit weer overgenomen in het Latijnse Consolidare dat "vastmaken/afdichten' betekent. Dit heeft betrekking tot het feit dat Kruipend zenegroen vroeger veel werd gebruikt bij wondgenezing.

Voor de verspreiding van Kruipend zenegroen in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse en Italiaanse naam is het zelfde, bugula. De verklaring staat bij de Engelse naam.

De Zweedse naam is Revsuga. De betekenis hiervan is mij nog onbekend.

Voor de verspreiding van Kruipend zenegroen in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Krypjonsokkoll. Kryp betekent "kruipende". Jonsok is de Noorse variant van Sint-Jan. Kol betekent "plant met de bloemen verzameld in een dichte top". Aangezien Kruipend zenegroen al is uitgebloeid als Sint-jansdag word gevierd, de feestdag voor midzomer 23 juni, oorspronkelijk de wake vóór het kerkelijk feest ter nagedachtenis aan Johannes de Doper op 24 juni ; Sint-Jansdag, is deze naam waarschijnlijk een verzamelnaam om aan te geven dat deze planten eventueel geneeskrachtig zijn. Aangezien ik dit niet zeker weet is de echte betekenis mij onbekend. In Noorwegen is de kans groot dat Kruipend zenegroen is gekruist met Heide/Grootbladige zenegroen (Ajuga genevensis) want deze tuinplant word daar gekweekt. Kruipend zenegroen werd in 1823 in de botanische tuin van Tøyen gekweekt, en het is aannemelijk dat de soort zich van daaruit ook heeft verspreid. Ook is de plant via balastgrond Noorwegen is binnengekomen.

De Deense naam is Krybende Læbeløs. Dit betekent "kruipende liploos. Dit omdat bij de bloem de bovenlip nagenoeg ontbreekt.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op matig vochtige tot vrij natte, matig voedselrijke, zwak zure tot kalkhoudende, humeuze, vaak bemeste grond (zand, leem, zavel, lichte klei en löss, soms op zandig veen).

Groeiplaats
Bossen, bosranden, struwelen, lanen, grasland (beekdalgrasland en nat, bemest grasland), zeeduinen (laagblijvend duingrasland), bermen, waterkanten (langs greppels, sloten en afwateringskanaaltjes), kleine dijken, afgravingen (zandgroeven en leemgroeven) en lemige heide.

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen in Zuid-Limburg, in het oosten en midden van het land, in het rivieregebied en in de Hollandse en Zeeuwse duinen en zeldzaam in laagveengebieden. Elders zeer zeldzaam.

Vlaanderen
Algemeen, maar minder algemeen in het westen en noordwesten.

Wallonië
Algemeen.

Wereld
De Kaukasus, Noord-Afrika en Europa, behalve in de meest noordelijke en zuidwestelijkste delen.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Kruipend Zenegroen

Kruipend zenegroen

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's