Armeria maritima

Algemeen

Engels gras is een zoutminnende plant die zich normaal thuis voelt in een brak milieu komt ook vaak voor langs (snel)wegen, net als bijv. Echt/Deens lepelblad (Cochlearia officinalis/danica) Dit omdat deze wegen s'winters vaak gepekeld worden. De groeiplaats in zuid-Limburg is te verklaren omdat deze plant ook een grote zinktolerantie heeft (tot wel 0,7%) en een grote loodtolerantie (tot wel 0,15%). De bodem in zuid-Limburg bevat relatief veel zink en lood. Dus naast het beroemde Zinkviooltje (Viola lutea subsp. calaminaria) is het ook mogelijk Engels gras te vinden. Van 1937 tot 1952 stond het Engels gras afgebeeld op de Britse threepence-munt. Wellicht was dat bedoeld als een woordspeling: Engels gras heet in het Engels 'thrift' en dat woord betekent ook 'zuinigheid', zie de verklaring voor de Engelse naam.

Engels gras is de enige Armeria soort die in Nederland voor komt. Hij bloeit in Mei tot en met de herfst.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.

Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.

De officiële wetenschappelijke naam is Armeria maritima (Mill.) Willd.

Armeria (Latijn) en komt van het Keltische Ar wat "dicht bij (het) meer" betekent. Waarschijnlijk bedacht door Jean Ruel (1474 – 24 september 1537), ook bekend als Jean Ruelle of Ioannes Ruellius in de Latijnse vorm. Hij was een Franse arts en botanicus die bekend stond om de publicatie in 1536 in Parijs van De Natura Stirpium , een renaissanceverhandeling over plantkunde. Dit heeft betrekking tot de groeiplaats, namelijk aan zee.

Maritima (Latijn) en betekent "zee", want bij voorkeur groeit deze plant bij zout water.

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit (Mill.) Willd.

Mill. staat voor Philip Miller (Deptford of Greenwich, 1691 - Chelsea, 18 december 1771). Hij was een Britse plantkundige. Van 1722 tot 1770 was Miller hortulanus van de botanische tuin Chelsea Physic Garden. Voor botanische namen is hij van groot belang omdat hij overzichtswerken publiceerde, juist in de tijd vlak voor en vlak na het magnum opus van Linnaeus. Daardoor is hij de eerst bekende auteur van een groot aantal botanische namen. In 1768 beschreef hij de soort als eerste als Statice maritima publicatie Gardeners Dictionary (deel 8).

   

Willd. staat voor Carl Ludwig (von) Willdenow (22 augustus 1765 – 10 juli 1812) was een Pruisisch botanicus, farmaceut en taxonoom. Hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de plantengeografie, de studie van de verspreidingsgebieden van planten. Hij was de mentor van Alexander von  Humboldt. Zijn herbarium met meer dan 20.000 exemplaren bestaat nog steeds binnen de botanische tuin van Berlijn. In 1809 herschreef hij de soort als Armeria maritima in de publicatie Enumeratio Plantarum Horti Regii Botanici Berolinensis.

    

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De bloemen van Engelsgras zijn tweeslachtig (hermafrodiet) en zelfbestuiving vindt ook daadwerkelijk plaats. Dit komt omdat de meeldraden en de stijl even lang zijn. De plant word door insecten bestoven. Nadat het vruchtbeginsel zich tot een doosvrucht heeft ontwikkeld blijft de vliezige kelk eraan zitten. Deze zorgt als een klein parachuutje ervoor dat de vrucht wat verder van de moederplant kan meegenomen worden door de wind. Ook kan de vrucht met behulp van deze vliezige kelk een eindje meedrijven op het water als er sprake is van een erg hoog tij.

Namen in andere talen

  • Frysk: Seegers
  • English: Thrift, Thrift seapink
  • Français: Armérie Maritime, Gazon d'Olympe
  • Deutsch: Grasnelke,
  • Espanõl: Clavelina de mar
  • Italiano: ?
  • Svenska: Trift
  • Norsk: Fjørekoll, Strandnellik
  • Dansk: Engelskgræs

Verklaring Buitenlandse namen

Er zijn twee Engelse namen:

  1. Thrift:  Dit betekent "zuinigheid". Van 1937 tot 1952 stond het Engels gras afgebeeld op de Britse (messing)  threepence-munt toen Groot-Brittannië nog steeds onder de gevolgen van de oorlog leed, als een herinnering aan het belang om verstandig met geld om te gaan. Op de Engelse Wikipagina (logisch!) staat dan ook 'De Britse munt van drie pence, uitgegeven tussen 1937 en 1952, had een afbeelding van spilzucht op de keerzijde. In de Britse slang betekent spilzuchtig dat iemand veel heeft gekocht voor weinig geld, en men denkt dat deze uitdrukking de reden is waarom spilzucht als symbool voor de munt van drie pence werd gebruikt (niet veel waard)'.
  2. Thrift seapink: Thrift wordt hier boven uitgelegd. Seapink betekent "roze", de kleur van de bloemen van deze plant.

Voor de verspreiding van Armeria maritima in Engeland zie deze kaart.

Er zijn twee Franse namen:

  1. Armérie Maritime: Dit is de Franse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.
  2. Gazon d'Olympe: Alhoewel ik het nog nooit heb gelezen denk ik het volgende. Gazon betekent gewoon "gras". En met  d'Olympe wordt "van de berg Olypus" bedoeld. Deze plant (Engels "gras") groeit vaak op kliffen/hellingen/rotsen.

De Duitse naam is Strand grasnelke. Dit betekent "grasanjer". Deze kustplant ziet er uit als een Anjer en werd door sommige Botanisten ook ingedeeld bij die familie. Later kwam hier op terug maar ook sommige Nederlandse volksnamen spreken over bijv. een Grasanjelier.

Voor de verspreiding van Engels gras in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse naam is Clavelina de mar. Clavelina komt van Clavel en betekent "anjer".  De mar betekent "van zee". 

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Trift. Dit is de Zweedse benaming voor de eerste Engelse naam.

Voor de verspreiding van Armeria maritima in Zweden zie deze kaart.

Er zijn twee Noorse namen:

  1. Fjørekoll: Fjøre betekent "kust/het periodieke zinken van het zeewater (volgens Det Norske Akademis Ordbok). Koll betekent letterlijk "plant met de bloemen verzameld in een dichte piek, in composities". Hiermee wordt waarschijnlijk de bladloze stengel met daarop de bolvormige bloem bedoeld.
  2. Strandnellik: Dit betekent "strandanjer". Dit natuurlijk vanwege de gelijkenis van de bloem met die van de Anjer. Maar beide zijn absoluut geen familie van elkaar.

De Deense naam is Engelskgræs: Dit betekent natuurlijk "Engels gras".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige plaatsen op droge tot vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, zilte grond (zand, leem, zavel, lichte klei en stenige plaatsen). Armeria maritima subsp. halleri: Op zinkhoudende grond.

Groeiplaats
Hoge zandige kwelders (schorren), groene stranden, zeedijken, zeeklippen, grasland (brak hooiland en laag blijvend grasland achter zeedijken), bermen van gepekelde autowegen, rotsen (bergen), zeeduinen, tuunwallen (Texel) en op zandduintjes langs het IJsselmeer. Armeria maritima subsp. halleri: Grasland (zinkweiden en gazons van vroegere metaalfabrieken) en bermen (langs wegen in de buurt van metaalfabrieken waar in de bodem zinkafval is verwerkt).

Verspreiding

Nederland
Armeria maritima subsp. maritima: Vrij algemeen op de Waddeneilanden, vrij zeldzaam langs de Waddenzeekust, in het Deltagebied en aan de Hondsbossche Zeewering, zeldzaam langs het IJsselmeer. Soms in het binnenland in gepekelde bermen van autosnelwegen. Armeria maritima subsp. halleri: Zeer zeldzaam langs de Geul in Zuid-Limburg.

Vlaanderen
Armeria maritima subsp. maritima: Zeer zeldzaam in het kustgebied. De soort is hier sterk achteruit gegaan. Er zijn nog slechts 3 vindplaatsen na 1972, waarvan er mogelijk intussen 2 zijn verdwenen Alleen in het Zwin bij Knokke komt de soort nog in groter aantal voor. Armeria maritima subsp. halleri: Zeldzaam in de buurt van Balen en Mol.

Wallonië
Armeria maritima subsp. halleri: Zeer zeldzaam, o.a. in zinkweiden langs de Vesder.

Wereld
Kuststreken in koude en gematigde streken op het noordelijk halfrond en in Europese berggebieden.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Armeria maritima

{

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's