Artemisia vulgaris

 


Algemeen

Bijvoet is een echte kosmopoliet. Hij komt echt overal voor, als het verspreidingskaartje ook weergeeft. De plant prefereert dan ook zandgrond. Dus op elk braakliggend terrein is het de eerste plant die er groeit. De onderste bladeren zijn gesteeld en veerdelig. De bovenste zijn enkel- of dubbelveerdelig en stengelomvattend. Er zijn lancetvormige slippen aanwezig. Ze zijn viltig behaard van onderen. Het is een composiet met alleen buisbloem en in Juli tot in September staat hij in bloei.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Artemisia (Grieks) heeft 3 mogelijke verklaringen:

  1. De naam stamt af van het Griekse artemis wat "gezond of fris" betekent. Dit vanwege het geneeskundig gebruik van de plant.
  2. De naam is afgeleid van de godin van geboorte en vrouwen genaamd Artemis. Dit omdat de plant werd aangewend bij vrouwenziektes.
  3. De plant zou genoemd zijn naar Artemisia. Echtgenote van koning Mausolus van Carië te Halicarnassus (in Klein Azië deel van het Persiche rijk destijds), die voor haar man in 353 voor Chr. een mausoleum liet oprichten. Zij zou dit kruid veelvuldig gebruikt hebben.

Vulgaris (Latijn) betekent "gewoon".

Namen in andere talen

  • English: Mugwort, Common Wormwood, Felon Herb, Sailors Tobacco wort, St John's plant
  • Français: Armoise vulgaire, Armoise citronnelle, Herbe de feu, Herbe de la Saint-Jean, Herbe royale, Tabac de Saint-Pierre
  • Deutsch: Beifuß
  • Espanõl: Artemisia
  • Italiano: Artemisia comune.  Assenzio selvatico
  • Svenska: Gråbo
  • Norsk: Burot
  • Dansk: Grå-Bynke

Verklaring Buitenlandse namen

Er zijn (minstens) vijf Engelse namen: 

  1. Mugwort: Op de Engelse wikipedia site staan een aantal vermoedelijke verklaringen voor het woord Mug:  
    1. In de Angelsaxische Nine Herbs Charm wordt het woord Mucgwyrt genoemd.  Dit is puur volksetymologie. Het woord zou de zelfde klank hebben als Mugwort
    2. Meer zeker is dat de plant sinds de ijzertijd gebruikt werd in dranken.
    3. Andere bronnen zeggen dat Mugwort afgeleid is van het Noorse woord Muggi wat "moeras betekent, en van het Duitse woord "wuertz" wat "wortel " betekent.  De wortel werd in vroegere tijden gebruikt als middel om muggen (en speciaal Motten) te verwijderen.
    4. Het Oud-engels woord voor Mugwort is "mucgwyrt" waar Mucg een variatie kan zijn van het Oud-engelse woord voor Mug "mycg". Wort komt van het Oud-engelse Wyrt wat "wortel/kruid of plant" betekent, wat weer gerelateerd is aan het Oud-duitse Wurz (wortel) en het Oud-noorse woord Urt wat "plant" betekent.
    5. Wort wordt over het algemeen in het Engels gebruikt voor een plant die geneeskrachtige werkingen heeft of waardevol is als voedsel.
  2. Common Wormwood: Common betekent "gewoon" en het woord Wormwood zou omstreeks 1400 na Chr.  zijn ontstaan uit het oude woord voor Absint alsem "vermouth" maar dit wordt toch gezien als volksetymologie. Over de echte oorsprong van het woord is men nog onzeker. Als je de woorden Common Wormwood opzoekt wordt je wel doorverwezen naar Absintalsem (Artemisia absinthium).
  3. Felon Herb: Felon betekent " serieuze moord" en Herb betekent natuurlijk weer "kruid". Wat ik bij de vorige naam al verklaarde is deze plant nauw verwant met de AbsintAlsem. Met behulp van deze plant werd het beruchte Absint gemaakt. Ik weet het niet zeker maar ik kan mij voorstellen dat bij te veel inname van Absint iemand tot moord in staat was.
  4. Sailors Tobacco wort: Dit betekent "vissers tabakskruid". Gedroogd was deze plant een prima vervanger voor echte tabak. Ik heb het vermoeden dat het speciaal "vissers" tabakskruid was omdat sommige Artemisia soorten veel aan de kust voorkwamen (Artemisia maritima?).
  5. St John's plant: In de middeleeuwen stond deze plant bekend als Cingulum Sancti Johannis. Er werd toen gezegd dat John de baptist (Johannes de Doper) een gordel droeg gemaakt van deze plant. Maar er waren in die tijd talloze bijgeloven rond deze plant, een krans gemaakt van Bijvoet zou bescherming bieden tegen moeheid, zonnesteken, wilde beesten, boze geesten etc. Als de plant maar verzameld werd op de Sint-Jans avond (de avond voor 24 Juni?).

Er zijn (minstens) zes Franse namen: 

  1. Armoise vulgaire: Armoise betekent "alsem" en vulgaire "gewoon". Dit omdat er meerdere Alsem/Artemisia soorten zijn.
  2. Armoise citronnelle: Armoise heb ik net al verklaard. Citronelle betekent "citroen". Een van de Alsem soorten wordt gezien als citroengras maar het is niet Bijvoet.
  3. Herbe de feu: Herbe betekent weer "kruid" en De fue betekent "van vuur". Dit omdat (hierboven) genoemde kransen van Bijvoet in het vuur gegooid werden of deze plant is de eerste die na een brand verschijnt.
  4. Herbe de la Saint-Jean: Dit betekent "kruid van Sint-Jan". Dit heb ik al bij de vijfde Engelse naam uitgelegd.
  5. Herbe royale: Dit betekent "koningskruid". Een vreemde naam voor Bijvoet want meestal krijgt Basilicum (Ocimum) deze naam toebedeeld om etymologische redenen.
  6. Tabac de Saint-Pierre: Dit betekent "tabak van Sint-Pierre". Het Tabak heb ik al uitgelegd bij de vierde Engelse naam. Waarom Sint-Pierre weet ik nog niet.

De Duitse naam betekent "bijvoet" dus gelijk aan de onze.

De Spaanse naam is Hierba de San Juan: Hierba betekent "kruid" en San Juan betekent "Sint-Jan".

Er zijn twee Italiaanse namen. Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. De hier genoemde namen kunnen ook nog varianten hebben.

  1. Amarella. Amarella komt van Amarulentus (Latijn) en betekent "bijtend". Dit duidt op de bittere/bijtende smaak van de plant.
  2. Assenzio selvatico. Dit betekent "wilde absin talsem". Bijvoet is de wilde variant van Alsem waarmee de drank Absintalsem van werd gemaakt.

De Zweedse naam is Gråbo: Dit woord bestaat uit twee delen. Grå betekent "grijs" en Bo betekent "bewoner van". Met bewoner van grijs wordt waarschijnlijk de grijze kleur van sommige Alsem soorten bedoeld.

De Noorse naam is Burot. Deze naam is mij nog onbekend.

De Deense naam is  Grå-Bynke: Grå betekent "grijs" en Bynke betekent "alsem".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige tot licht beschaduwde, vrij open plaatsen op droge tot vochtige, voedselrijke, omgewerkte grond (vrijwel alle grondsoorten, maar op veen en klei alleen op plekken waar de grond met zand vermengd is).

Groeiplaats
Rivier- en kanaaldijken, bermen, zeeduinen (vergraven plaatsen en plekken waar het duinzand met steenslag of organisch afval is vermengd), braakliggende grond, humeuze ruigten, haventerreinen, industrieterreinen, langs spoorwegen (spoorwegterreinen), waterkanten, akkers (akkerranden, met name mais), sterk verruigde plantsoenen, tussen straatstenen, heggen en bossen (lichte plekken in loofbossen, oeverwalbossen en langs bospaden).

Verspreiding

Nederland
Algemeen, maar in het noordoosten plaatselijk wat minder algemeen.

Vlaanderen
Zeer algemeen.

Wallonië
Zeer algemeen, maar zeldzaam in de Ardennen.

Wereld
Europa en Azië. Ingeburgerd in Noord-Amerika en op een paar andere plaatsen.

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Artemisia vulgaris

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's