Atropa bella-donna

Verklaring

Atropa is afgeleid van Atropos (Grieks) en betekent "onafwendbaar/ten dode opgeschreven". Atropos was in de Griekse mythologie één van de drie schik/doods-godinnen., n.l. degene die de levensdraad afsneed. Dit weer i.v.m. de sterke giftigheid van de plant.

Bella-donna (Italiaans) betekent "schone dame", wat duidt op het cosmetisch gebruik van de plant dat verwijst naar een praktijk die teruggaat tot de Renaissance. Dames gebruikten oogdruppels op basis van deze plant om prominentie en glans aan de ogen te geven vanwege het vermogen om de pupil te verwijden , een effect dat mydriasis wordt genoemd en vanwege atropine , die direct inwerkt op het parasympatische zenuwstelsel (Het parasympathische zenuwstelsel zorgt voor een versnelde bloedaanvoer (via verwijding van de bloedvaten)) Eén druppeltje sap in de ogen gedaan was genoeg voor grotere pupillen (en een slechter gezichtsvermogen!!)

Algemeen

Ik kan er niet omheen alhoewel ik het idee heb dat heel veel websites niet veel meer kunnen melden over deze plant dus hierbij ;  De hele plant bevat giftige alkaloïden. Bijzonder gevaarlijk zijn de bessen, die de uiterst giftige stof atropine bevatten. Het eten van drie bessen kan dodelijk zijn voor een kind. Voor een volwassene zijn tien tot twaalf bessen vaak fataal. De plant kan tot 1 m hoog worden. Ook de bladeren en wortels zijn zeer rijk aan deze alkaloïden. Wolfsmelk komt eigenlijk alleen nog  voor in als zeer zeldzame plant in zuid-Limburg en op een paar andere plekken in Nederland. Hij staat dan ook op de Rode lijst als bedreigd. Sinds 1950 is Wolfsmelk met 50 % tot 75 % achteruitgegaan. Hij bloeit in Juni, Juli en Augustus.

Namen in andere talen

  • English: Deadly nightshade
  • Français: Belladone
  • Deutsch: Schwarze Tollkirsche
  • Espanõl: Belladona
  • Italiano: Bellodona
  • Svenska: Belladonna
  • Norsk: Belladonnaurt
  • Dansk: Galnebær

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Deadly nightshade. Dit betekent "dodelijke nachtschade". Eigenlijk is dit een beetje dubbel op. Planten uit de nachtschadefamilie zijn zo e zo al giftig. Maar de Wolfskers is nog een giftiger.

De Franse naam is Belladone. Dit is de Franse benaming voor het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Schwarze Tollkirsche Dit betekent "zwarte gekmakende kers".

De Italiaanse naam is natuurlijk Bellodona. De wetenschappelijke naam verklaart dit. Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. De hier genoemde naam kan ook nog varianten hebben.

De Zweedse en Noorse naam is nagenoeg gelijk, Belladonna/Belladonnaurt.  Ört/eurt/urt is de Scandinavische term voor "kruid".

Voor de verspreiding van Atropa bella-donna in Zweden zie deze kaart.

De Deense naam is Galnebær. Dit betekent "gekmakende bes".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Meestal half beschaduwde plaatsen op vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, stikstofrijke, vaak kalkrijke, humushoudende grond (mergel en stenige plaatsen).

Groeiplaats
Bossen (open plekken en langs bospaden, bosranden, kapvlakten, brandvlakten, stenige plaatsen, ruderale plaatsen en braakliggende grond.

Verspreiding

Nederland
Zeer zeldzaam, o.a. in Zuid-Limburg en Gelderland.

Vlaanderen
Zeer zeldzaam. Het meest in de omgeving van Antwerpen en Brussel.

Wallonië
Vrij zeldzaam tot zeldzaam in de Kalkstreek en Lotharingen. Elders zeer zeldzaam.

Wereld
In Zuidwest-Azië, Noord-Afrika en in Zuid-, Midden- en West-Europa. Noordelijk tot in Midden-Engeland en Nederland.

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Atropa bella-donna

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's