Butomus umbellatus

Algemeen

Dit mooie verhaal over deze plant is te vinden op de site van natuurverhalen.nl

Bijna de hele zomer bloeit in veel sloten een statige, fraaie bloem, de zwanenbloem. Hebt u wel eens goed gekeken naar haar opvallende schoonheid? De zwanenbloem is voortgekomen uit het verdriet van de allermooiste nimf uit de Griekse mythologie, Galatea. Luister naar deze Griekse crime passionnel:

Lang, heel lang geleden werd de aarde bevolkt door goden, nimfen, monsters, draken, reuzen en gewone stervelingen. Eén van de mooiste Griekse zeenimfen, Galatea, werd verliefd op de atletische Acis, zoon van een nimf en een bosgod. Hij woonde op het eiland Sicilië, aan de voet van een vulkaan. Maar op deze onrustige en vuurspuwende vulkaan leefden ook reuzen met één oog, de cyclopen. Eén van hen had zijn ene oog laten vallen op de mooie zeenimf en hij werd verteerd door jaloezie. Hij kon de gedachte niet verdragen dat haar hart een ander beminde. Toen de eenogige reus op een lome zomerdag vanaf zijn berg de geliefden elkaar zag beminnen, werd hij zo razend dat hij een rotsblok naar het tweetal wierp. De zeenimf kon net op tijd wegduiken, maar haar geliefde, de knappe Acis, werd verpletterd. De steen was zo groot en zwaar dat er een krater ontstond. Vanuit die krater, de plek waar haar geliefde de dood vond, liet zijn ontroostbare nimf ter nagedachtenis een bron ontspringen als symbool van hun eeuwigdurende liefdesstroom. Dag na dag zat ze aan de oever van de beek, verteerd door verdriet. Galatea verloor haar levenslust en wilde niet meer verder leven zonder haar geliefde. Voor altijd wenste ze samen met Acis te zijn. Daarom veranderde ze zichzelf in een bloem, een schitterende bloem die groeide in het water van haar geliefde.

Sindsdien groeit deze nimfenbloem in water en kennen we deze wonderschone bloem als de zwanenbloem. Als u goed kijkt herkent u de statige schoonheid van de mooie zeenimf.

De zwanenbloem (Butomus umbellatus) is een vrij veel voorkomende waterplant, hoewel hij op de rode lijst van beschermde planten staat. Persoonlijk denk ik dat Zwanenbloem zo vaak voorkomt omdat dit een van de weinige planten is waarvan iedereen weet dat hij beschermd is. De plant is niet kieskeurig wat betreft waterkwaliteit, die mag ziltig, voedselrijk en lichtstromend zijn. Zwanenbloemen staan graag alleen in het water, niet omringd door andere planten, omdat zij zich gemakkelijk laten wegdrukken door sterkere. Dankzij het slootkantbeheer van de waterschappen gedijt de plant goed. Het regelmatig uitbaggeren en maaien van de slootkanten voorkomt overheersing door andere planten als lisdodde en riet. Als vijverplant siert hij menige tuinvijver.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Butomus komt van Bous (Grieks) en betekent "os", en van Temno (Grieks) wat "snijden"betekent. Dit omdat als het vee van deze plant zou eten zijn bek zou verwonden.

Umbellatus (Latijn) betekent "schermvormig". Deze plant (en vele met dezelfde tweede naam) hebben een schermvormige bloeiwijze.

De Engelse naam Flowering rush is ontstaan uit een verwarring. Veel kruidkundige verwarde deze plant met de Biezenfamilie Er werd nauwlijks onderscheid gemaakt tussen een Rus (Juncus) en een Bies (Scirpus). Dodonaeus beschreef dit al.

Namen in andere talen

  • English: Flowering Rush
  • Français: Butome en ombelle
  • Deutsch: Schwanenblume
  • Espanõl: Junco florido
  • Italiano: Giunco fiorito 
  • Svenska: Blomvass
  • Norsk: Brudelys
  • Dansk: Brudelys

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam Flowering rush. Dit betekent "bloeiende rus". Dit is ontstaan uit een verwarring. Veel kruidkundige verwarde deze plant met de Biezenfamilie Er werd nauwlijks onderscheid gemaakt tussen een Rus (Juncus) en een Bies (Scirpus). Dodonaeus beschreef dit al. Uiteindelijk is de Zwanebloem samen met Butomus junceus ingedeeld in de Rietplantenfamilie (Butomaceae).

De Franse naam is Butome en ombelle. Dit is de Franse benaming van de wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is. Dit is de Duitse vertaling van de Nederlandse naam.

De Zweedse naam is Blomvass. Blom betekent natuurlijk "bloem" en Vass betekent "riet", "rietbloem" dus. Net zoals de Engelse naam. 

De Noorse en Deense naam is Brudelys. Dit betekent zoiets als "bruidskandelaar". Misschien naar de gelijkenis met de vorm van de plant. Maar waarom juist Bruids is mij onbekend.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, iets open plaatsen in of soms langs, ondiep, matig voedselrijk tot voedselrijk, zwak zuur tot kalkrijk, zoet, stilstaand of soms zwak stromend water met een bodem van zand, leem, zavel, veen of klei.

Groeiplaats
Moerassen (verlandingsvegetaties), waterkanten en water (sloten, plassen, kanalen, spoorsloten, vijvers, afwateringskanaaltjes, kleiputten, oude rivierarmen, wielen en in het zoetwatergetijdengebied).

Verspreiding

Nederland
Algemeen in laagveengebieden en zeekleigebieden en zeldzaam in Zeeland en het rivierengebied. Elders zeldzaam.

Vlaanderen
Vrij algemeen. Het meest in het kustgebied, met name in de Polders en in de Maasvallei.

Wallonië
Zeldzaam. In hoofdzaak langs de grote rivieren.

Wereld
In Noordwest-Afrika en de gematigde streken in Azië en Europa. Ingeburgerd in Noord-Amerika.

meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Butomus umbellatus

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's