2016.06.11 08.04.19 IMG 6421 - Flickr - andrey zharkikh


Algemeen

Men kan er niet omheen. Dit is de plant waar filosoof Socrates in 399 voor Christus mee om het leven is gebracht. De plant bevat coniine, een nicotone-achtig alcaloide waarvan 10 mg per kilo mens al dodelijk kan zijn. Een oplossing hiervan werd gebruikt om de doodvonnis van Socrates te voltrekken ("de scheerling beker"}. De plant komt in Nederland niet veel voor in het wild en staat dan ook als zeldzaam te boek. Omdat Gevlekte scheerling erg veel lijkt op andere Schermbloemigen (Apiaceae of Umbelliferae: beide wetenschappelijke namen zijn toegestaan) is een goede flora in dit geval niet overbodig!! Hij bloeit in Juni tot in de herfst.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Conium is afgeleid van kanao, konos of koneisthai (Grieks) wat "in een kring ronddraaien" betekent, een verwijzing naar de duizeligheid die optreedt bij het eten van deze plant.

Maculatum komt van Macula (Latijn) en betekent "gevlekt", wat duidt op de vlekken op de stengel.

Namen in andere talen

  • English: Poison hemlock, Poison parsley
  • Français: Grande ciguë, Cigüe tachée
  • Deutsch: Gefleckter Schierling
  • Espanõl: Encaje cimarrón
  • Italiano: Cicuta maggiore
  • Svenska: Odört
  • Norsk: Giftkjeks
  • Dansk: Skarntyde

Verklaring buitenlandse namen

Er zijn twee Engelse namen:

  1. Poison hemlock: Dit betekent "giftige hemlock". De herkomst van het woord Hemlock is eigenlijk niet zeker. Waarschijnlijk komt het uit het Oud-Engels. Het zou afstammen van hymlic of hemlic. Maar in ieder geval is de naam honderden jaren oud! Dat hij giftig is staat bij de Nederlandse en de wetenschappelijke naam beschreven en is haast onvermijdelijk ergens niet te lezen. Overigens heeft de naam absoluut niets te maken met de Hemlockspar (Tsuga). Deze is van het geslacht uit de dennenfamilie (Pinaceae).
  2. Poison parsley: Dit betekent "giftige peterselie". Parsley betekent dus "peterselie".  Deze plant lijkt heel veel op Peterselie (maar ook op andere Schermbloemigen).

Er zijn twee Franse namen:

  1. Grande ciguë: Dit betekent "grote peterselie". In Frankrijk wordt hiermee bedoeld dat hij groter is dan Hondspeterselie. Maar ook hier geldt Gevlekte scheerling lijkt op Peterselie maar is het absoluut niet. 
  2. Cigüe tachée: Dit betekent "gevlekte peterselie".

De Duitse naam is Gefleckter Schierling: Net zoals de Nederlandse naam, "gevlekte scheerling".

De Spaanse en Italiaanse naam zijn het zelfde: Cicuta. Dit is de eerste wetenschappelijke voor een plant uit het zelfde geslacht, de Waterscheerling.

De Zweedse naam is Odört: Deze naam komt van het oude Zweedse woord Odher wat "wild/ gek" betekent.

De Noorse naam is Giftkjeks. Dit betekent "giftig koekje".

De Deense naam is Skarntyde. Van dit woord weet ik maar de helft. Skarn betekent "drek". Maar de volledige betekenis is mij onbekend.

Ecologie & Verspreiding

Gevlekte scheerling staat op zonnige en warme, meestal ± vochtige, ± voedselrijk, omgewerkte, uitgesproken stikstof- en basenrijke, vaak kalkhoudende, losse en humeuze zand-, klei- en mergelbodems. Ze staat ook op stenige plaatsen en verdraagt brakke omstandigheden. Ze groeit in heggen en struwelen, in ruigten en bermen, op rivier- en zeedijken, op braakliggende grond en ruderale plaatsen, op begraafplaatsen, bij woningen en in moestuinen. Verder ook in de zeeduinen, op rivieroevers en in aanspoelselgordels, op basaltglooiingen, langs spoorbermen en in terreininsnijdingen, langs greppels en op akkers. Nederland valt geheel binnen het Europese deel van het verspreidingsgebied. De soort is vrij algemeen in Zuid-Limburg, de duinen en het rivierengebied, zeldzaam in de Kempen en in het oosten, elders zeer zeldzaam. De plant is zeer giftig en werd door de oude Grieken gebruikt om misdadigers door middel van de gifbeker om te brengen. Medisch werd ze vroeger gebruikt bij de behandeling van kanker.

CC-BY-SA 3.0 René van Moorsel, 2015

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Namen in andere talen

  • English: Hemlock, Deadly hemlock, Poison hemlock, Poison parsley
  • Français: Grande ciguë, Cigüe tachée
  • Deutsch: Gefleckter Schierling
  • Espanõl: Cicuta
  • Italiano: Cicuta
  • Svenska: Odört
  • Norsk: Giftkjeks
  • Dansk: Skarntyde
  • Suomalainen: Myrkkykatko

Verspreiding Conium maculatum

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten