Cuscuta europaea

Algemeen

Elke soort Warkruid is een halfparasiet is. Dit is een citaat uit een stukje van de webpagina van floravannederland.nl 'Het eenjarig Groot warkruid kiemt in het late voorjaar. Het kiemplantje heeft een kleine wortel en een stengel die door een draaiende beweging te maken zoekt naar houvast aan een andere plant in de directe omgeving. Vindt de stengel zo'n plant en is dat een van de waardplanten, zoals Hop of Brandnetel, dan boort zich vanuit het stengeltje een soort van zuignapje of -orgaantje in die waardplant en tapt dan de vaten van die waardplant af. Deze zuigorgaantjes noemen we hautoriën. Daarna sterft het kleine worteltje en het onderste deel van de stengel af en je kunt dan stellen dat de plant in een andere plant, de waardplant, wortelt. Warkruiden hebben nauwelijks chlorophyl en ze zijn daarom voor vrijwel hun hele stofwisseling afhankelijk van de planten waarop ze parasiteren'. Het beschrijft precies hoe deze plant te wek gaat.

Dit parasitair gedrag vertonen alleen diverse soorten Ratelaar en Ogentroost, Maretak/Vogellijm (Viscum album), Hengel (Melampyrum pratense) en Moeraskartelblad (Pedicularis palustris). De plant heeft geen eigen stengel om omhoog te gaan dus gebruikt Groot warkruid  andere planten om zich zo om hoog te wikkelen. Meestal is dit een Brandnetelsoort of Hop (Humulus lupulus) want dit is de waardplant (de plant waarop veel warkruidsoorten op parasieteren) van Groot warkruid. Maar deze plant is ook op vele andere soorten waargenomen.

Een Warkruid-soort kan een probleemplant worden. Ik las op de Spaanse Wiki-pagina het volgende; 'Veel landen hebben preventieve wetten met betrekking tot de introductie van warkruidzaden, zoals "warkruidvrij"-certificaten en inspecties vóór het planten om de afwezigheid ervan te verifiëren. Wanneer warkruid wordt aangetroffen, is snelle actie vereist. Aanbevelingen zijn onder andere het planten van warkruidresistente gewassen gedurende meerdere jaren, het onmiddellijk verwijderen van het waardgewas, met name voordat de warkruid bloeit en vruchten afwerpt'. Groot warkruid bloeit in Juni tot en met September.

De oplettende kijker zal zijn opgevallen dat de plant op tekening hierboven uit de Flora Batava geen rode stengel bevat. De dunne stengels hebben meestal een rode kleur, maar kunnen ook enige zweem van groen vertonen door het weinige chlorophyl.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Er komen minstens 5 soort Warkruid (Cuscuta) in het wild voor in Nederland en één soort is verdwenen:

  • Groot warkruid (Cuscuta europaea) - vrij zeldzaam
  • Hopwarkruid (Cuscuta lupuliformis) - zeldzaam
  • Klein warkruid (Cuscuta epithymum) - vrij zeldzaam
  • Oeverwarkruid (Cuscuta gronovii) - zeer zeldzaam
  • Veldwarkruid (Cuscuta campestris) - zeldzaam
  • Vlaswarkruid (Cuscuta epilinum) - verdwenen

Verklaring Wetenschappelijke naam

Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.

Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.

De officiële wetenschappelijke naam is Cuscuta europaea L.

De Latijnse naam cuscuta komt waarschijnlijk uit het Arabisch en is verwant aan het Griekse kadytas en betekent "parasietplant". Cuscuta is de naam die Rufinus, een botanicus uit de dertiende eeuw, waarschijnlijk aan deze plant gaf.

Europaea is Latijn en betekent "Europees' of 'van Europa". Mij is het onbekend waarom de plant Europaea heet want Groot warkruid komt veelvuldig buiten Europa voor. Misschien was de eerste waarneming wel in Europa.

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus. In 1753 beschreef hij Cuscuta europaea in de publicatie Species Plantarum.

     

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De kleine bloemetjes van Groot warkruid zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Zelbestuiving vindt daadwerkelijk plaats. De bloemen worden wel bestoven, Wespen , met name graafwespen , kunnen worden waargenomen die de plant bezoeken, maar dat is kennelijk niet genoeg. De bloemen van deze plant blijven gedeeltelijk gesloten, dit heet cleistogaam. De bestuiving vindt dan plaats in de bloem. Er vormt zich na bevruchting een doosvrucht die de vorm heeft van een peer met twee steeltjes. Na het openspringen van de vrucht zijn de zaden zichtbaar. De zaadverspreiding geschiedt door water ofwel doordat de vruchten met zaden gegeten worden als dieren van de waardplant eten en dan en passant ook wat van het Warkruid opeten. Via het darmkanaal komen de zaden dan op een andere plek terecht. De vruchtkapsels worden omsloten door het blijvende bloemmembraan en zijn daardoor uitzonderlijk licht. Dit maakt verspreiding door de wind mogelijk, waarbij de zaden als ballonnen meewaaien, en door het water.

Namen in andere talen

  • Frysk: 
  • English: Greater dodder
  • Français: Cuscute d'Europe
  • Deutsch: Nessel Seide
  • Espanõl: Cabello de monte 
  • Italiano: Cuscuta europea
  • Svenska: Nässelsnärja
  • Norsk: Neslesnyltetråd
  • Dansk: Nælde-Silke

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Greater dodder. Deze naam kot uit het oud-Engels (Middel Engels 1100-1500). Het is het meerfout van Dodd dat "een bundel draadjes" betekent. Zeer toepasselijk voor een plant die in Nederland soms Duivelsnaaigaren heet.!

Voor de verspreiding van Groot warkruid in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Cuscute d'Europe. Dit is de Franse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Nesssel Seide. Dit betekent (brand)netel zijde. Het woord (brand)netel slaat op het feit dat Groot warkruid parasiteert o.a. op Brandnetel-soorten. De dunne stengels van de plant en de (nauwelijks) aanwezigheid van stengelbladeren zorge er voor dat mensen Warkruid-soorten in planten gekscherend zijde noemde. Met name Wrkruid op Vlas (Linum usitatissimum) werd zo genoemd. Één soort Warkruid is ook Vlaswarkruid (Cuscuta epilinum). In Nederland, In Twente, Salland en de Graafschap Zutphen, kreeg de plant ook de bijnaam 'zijde'.

Voor de verspreiding van Groot warkruid in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse naam is Cabello de monte. Dit betekent "bos haar. Persoonlijk denk ik dat het woord bos niks met schaduw te maken heeft maar dat het hele woord moet gezien worden als een hele bos met haar. Dit zou beter kloppen. In Twente, Salland en de Graafschap Zutphen heet de plant Vrouwenhaar. Dit is natuurlijk een Nederlandse volksnaam, maar toch.

De Italiaanse naam is  Cuscuta europea. In Italië word de volledige wetenschappelijke naam aangehouden.

De Zweedse naam is Nässelsnärja. Vrij vertaald betekent dit "verstrikte brandnetel". Een mooie naam!

Voor de verspreiding van Groot warkruid in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Neslesnyltetråd. Dit betekent "brandneteldraad".

De Deense naam is Nælde-Silke. Dit betekent "brandnetel zijde". Dus hetzelfde als de Duitse naam.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige tot half beschaduwde plaatsen op vochtige tot natte, meestal zeer voedselrijke grond. Vooral op plekken waar 's winters plantaardig afval en/of aanspoelsel terecht komt (zand en stenige plaatsen).

Groeiplaats
Struwelen, bosranden, bossen (lichte oeverwalbossen), waterkanten (ruigten langs rivieroevers, met name op vloedmerk op de hogere oevers, die 's zomers uitdrogen), afgravingen en ruigten (natte ruigten en ruigten in grindgaten langs de Maas). De plant woekert het meest op Hop en Brandnetel, ook op andere planten zoals b.v. Boerenwormkruid, Haagwinde, Bijvoet, Hondsdraf en Walstro.

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen in het rivierengebied en plaatselijk in de Kempen en in het oosten van het land en vrij zeldzaam in Zuid-Limburg. Elders zeer zeldzaam.

Vlaanderen
Zeldzaam in de rivierdalen, maar in het Maasgebied plaatselijk vrij algemeen.

Wallonië
Vrij zeldzaam tot zeldzaam in de rivierdalen in het Maasgebied en in de Ardennen.

Wereld
Van Midden-Spanje, Midden-Engeland en Zuid-Scandinavië tot in de Himalaya en de koudste delen van Siberië.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Groot warkruid

Verspreiding Groot warkruid

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten