Dactylorhiza majalis subs.praetermissa

Algemeen

De verschillen tussen de Rietorchis en Brede orchis (Dactylorhiza majazlis) zijn zo klein dat ik niet eens durf te beweren dat deze foto met zekerheid van een Rietorchis is. Buiten dat kruisen deze twee planten regelmatig zodat je ook weer hybride vormen krijgt met uiterlijke kenmerken van beide planten. Wel kan ik vertellen dat dit een van de meest voorkomende Orchissen is van Nederland. Hij staat werkelijk overal (als je althans in het westen van Nederland woont, zie het verspreidingskaartje). Zelfs in de wegbermen midden in de stad! Hij bloeit in Juni en Juli.

Op deze site staan 15 soorten orchideeën. De meeste zijn, zoals hierboven genoemd, zeer zeldzaam tot zeldzaam. Sommige zijn zelfs algemeen. Zoals ook hierboven staat dat orchideeën vaak kruisen met andere soorten. Er ontstaan dan zogenaamde hybride soorten. Deze heb ik niet genoemd en de lijst is ook nog niet compleet. Als er soorten ontbreken hoor ik dit graag.

Omdat het niet altijd even makkelijk is een Orchis op naam te brengen staat er op de site van Floron een handige zoekkaart.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Dactylorhiza komt van Daktylos (Grieks) en betekent "vinger" en van Rhiza (Grieks) en betekent "wortel". Dus een vingervormige wortel tegenover de twee gebruikelijke eivormige wortelknollen bij een Orchis.

Majalis (Latijn) betekent "in mei bloeiend", wat iets zegt over de bloeitijd.

Subs. is een afkorting en komt van Subspecies (Latijn) en betekent "ondersoort. Praetermissa komt van Preatermissus (Latijn) en betekent "over het hoofd gezien". Hiermee wordt bedoeld dat deze ondersoort een lange tijd niet is beoordeeld als echte soort.

Namen in andere talen

  • English: Southern Marsh-orchid
  • Français: Orchis négligé
  • Deutsch: Schilf-Knabenkraut
  • Espanõl:
  • Italiano:
  • Svenska:
  • Norsk: Marihand
  • Dansk: Gøgeurt

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Southern Marsh-orchid. Dit betekent "zuidelijke moeras orchis". Inderdaad komt deze Orchis het meest voor in de zuidelijke helft van Engeland. Maar aangezien deze planten (Dactiloryza orchissen) heel gemakkelijk kruisen is het zeer moeilijk een duidelijke inventarisatie te houden, want de verschillen tussen deze hybride vormen zijn heel klein.

De Franse naam is Orchis négligé

De Duitse naam is Schilf-Knabenkraut. Dit betekent "riet-kabenkruid". Het Riet wordt uitgelegd bij de Nederlandse naam. Alle Dactiloryza soorten heten in Duitsland Knabenkruid. Dactylorhiza komt van Daktylos (Grieks) en betekent "vinger" en van Rhiza (Grieks) en betekent "wortel". Dus een vingervormige wortel tegenover de twee gebruikelijke eivormige wortelknollen bij een Orchis.

De Zweedse naam is  Nycklar betekent "sleutels". Het is een algemene naam voor verschillende orchideeën in Zweden vanwege de vorm van bloeiwijze. Het grappige is dat Slanke sleutelbloem (Primula elatior), geen Orchidee trouwens, dezelfde naam in Nederland heeft gekregen. De oudste "Nycklarnaam" is Jungfru Marie Nycklar (Onze lieve vrouwe sleutels/Brede orchis). Anderen zijn later vernoemd. Sommige betreffen andere bijbelse persoonlijkheden zoals de Johannes Nycklar (Saint Johns keys/mannetjes Soldaatje) en Pers Nycklar (Sint Peter's sleutels/Vroege paarse Orchis/Mannetjesorchis).

De Noorse naam is Marihand. Maar dit is een algemene naam voor een Dactyloriza. De specefieke Noorse naam voor Rietorchis is mij nog onbekend. De naam Marihand komt van de vorm van de ondergrondse knollen van de plant die vertakt zijn en kunnen dan op handen lijken. Veel orchideeën in Noorwegen hebben deze knollen en deze bevatten voedingsstoffen. Een Orchis heeft bijna altijd twee knollen: De knol die is gevormd in de zomer en een knol van het vorige seizoen. Deze laatste word gebruikt om seizoensgebonden voeding van de plant binnen dat jaar te gebruiken om te groeien. De nieuwe knol is licht en fris en werd in het verleden in verband gebracht met de Maagd Maria. Vandaar de naam Marihand. De oude knol van vorig jaar is zwart en verschrompeld en werd geassocieerd met Satans hand. In Nederland is de naam Handekenskruid bekend, een Orchideeënfamilie (Dactylorhiza). Marihand is eigenlijk de light versie van de verklaring voor het woord Orchis . 

De Deense naam is Gøgeurt, maar dit is een algemene Deense naam voor Dactyloriza. De specefieke naam voor Rietorchis is mij nog onbekend. een Gøgeurt betsaat uit twee woorden, Gøg wat "koekoek" betekent. Dit geeft aan dat de plant vroeg bloeit (als de koekoek arriveert) t.o.v. andere Orchissen die vaak in Juni bloeien. Ört/eurt/urt is de Scandinavische term voor "kruid".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, zelden licht beschaduwde, vaak iets open plaatsen op vochtige tot natte, matig voedselrijke, zwak zure tot liefst kalkhoudende grond.

Groeiplaats
Grasland (moerassig grasland, hooiland, nat, licht bemest grasland, boezemhooiland en beekdalhooiland), bermen, langs spoorwegen (spoorbermen en langs greppels), zeeduinen (duinvalleien), moerassen (trilveen, begraasd of gemaaid rietland en brakwaterveen), waterkanten (langs kwelsloten), buitendijkse waarden, zandplaten, afgravingen (o.a. kleiputten) en opgespoten grond.

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen in laagveengebieden en in de Hollandse en Zeeuwse duinen. Elders zeldzamer.

Vlaanderen
Zeldzaam, maar plaatselijk in grote aantallen. De meeste groeiplaatsen in de duinen.

Wallonië
Zeldzaam tot zeer zeldzaam.

Wereld
West-Europa. Van Midden-Frankrijk en Noord-Italië tot in Noord-Engeland, West-Noorwegen en Noordoost-Jutland (Denemarken).

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Dactylorhiza majalis subs.praetermissa

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's