Dipsacus fullonum

Algemeen

De Grote kaardebol is een unieke plant. Er is geen enkele plant te vinden met een stekelige bol met bloemen erin. En deze bloemen bloeien dan ook nog eens in een baan vanuit het midden naar boven en naar beneden. De plant is zo stekelig en stevig dat je hem niet even met de hand afplukt. Dit in tegenstelling tot de Kleine kaardebol (Dipsacus pilosus). Deze heeft ook nog eens witte bloemen en staat te boek als een zeldzame soort. De Grote kaardebol komt bijna in heel Nederland voor maar laat het in het Oosten een beetje afweten. Hij bloeit in Juli tot en met September.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Dipsacus (Latijn) en betekent "drinkbeker/dorstlesser". De stevige stengelbladeren van de plant zijn aan de voet vergroeid en vormen zo een soort kom/trechter waarin regenwater wordt opgevangen. Er zijn verschillende theorieën waarom de plant het water vast houdt. Een van deze theorieën is dat de plant wellicht, gedeeltelijk, carnivoor is. De 'drinkbekers' zouden dienst doen als val. Kleine insecten die in het water terecht komen worden langzaam verteerd. Anders dan bij andere carnivoren (zoals bijv. Groot blaasjeskruid (Utricularia vulgaris)) planten heeft de kaardenbol geen enzymen die het afbraakproces versnellen en is de plant afhankelijk van het natuurlijk afbraakproces. Er is weinig onderzoek naar gedaan. Maar eentje is op deze site te vinden.

Fullonum komt van Fullo (latijn) en betekent "wolkammer". Dit omdat vroeger m.b.v. de gedroogde bloemhoofden de wol werd gekaard/gekamd.

Namen in andere talen

  • English: Wild teasel, Fuller's teasel
  • Français: Cardère sauvage
  • Deutsch: Wilde Karde
  • Espanõl: Cardencha
  • Italiano: Scardaccione selvatico 
  • Svenska: Kardvädd
  • Norsk: Kardeborre
  • Dansk: Gærde-Kartebolle

Verklaring Buitenlandse namen

Er zijn twee Engelse namen:

  1. Wild teasel/teazle: Eigenlijk is dit een kleine variant op de Nederlandse naam, "wilde kaardebol".
  2. Fuller's teasel: Dit is een combinatie van de tweede wetenschappelijke naam en de eerste Nederlandse naam.

De Franse naam is Cardère sauvage. Cardère betekent "gekaard" en Sauvage betekent  "wild", Wilde kaardebol dus.

De Duitse naam is Wilde Karde. Dit betekent ook "wilde kaardebol".

De Spaanse naam is Cardencha. Dit is een afgeleide van het Spaanse werkwoord Cardare wat natuurlijk ook "kaarden" betekent. Er zijn verschrikkelijk veel Spaanse volksnamen, afgeleid van dit werkwoord, voor deze plant.

De Zweedse naam is Kardvädd. Vädd is een Zweedse naam voor het geslacht Dipsacaceae (Kaardebol familie). De herkomst van de naam is onzeker.

De Noorse naam is Kardeborre. Dit betekent eigen ook "kaardebol" maar het heeft uitleg nodig. Kardeborre is een combinatie van het werkwoord "Karde", wat betekent "het kaarden van wol", en "Borre", Dit is eigenlijk de naam voor Arctium lappa (Grote klit en in het Engels Burdock). Hiermee wordt in het algemeen een bol met stekels mee bedoeld. Dus een klit om wol mee te kaarden.

De Deense naam is Gærde-Kartebolle. Gærde is een bouwwerk dat twee gebieden van elkaar scheidt (dit kan een tuin, begraafplaats of bijv. een weiland zijn). Gærde wordt ook gewoon vertaald als hek, dus een minder massief bouwwerk. Beide betekenissen geven nog geen echte verklaring, die is onbekend. Vrij gedacht kan het natuurlijk zijn dat de plant een erfafscheiding zou kunnen zijn. Kartebolle betekent gewoon "kaardebol".

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open plaatsen op vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke, humushoudende, basische en meestal kalkhoudende grond (klei en mergel, ook wel op stenige plaatsen en zand).

Groeiplaats
Dijken (rivieren en kanalen), ruigten (kalkrijke ruigten), pioniervegetaties, braakliggende grond, bermen (verstoorde plaatsen), langs spoorwegen (spoorbermen en spoorwegterreinen), haventerreinen, industrieterreinen, plantsoenen, afgravingen (zandgroeven) en kapvlakten.

Verspreiding

Nederland
Plaatselijk vrij algemeen in Zuid-Limburg, het rivierengebied en in Zeeland. Elders vrij zeldzaam tot zeldzaam.

Vlaanderen
Vrij algemeen in het kustgebied (het meest in de Polders), het Maasgebied en de Leemstreek. Elders zeldzamer.

Wallonië
Algemeen in Lotharingen en de Kalkstreek (de zuidelijke Ardennen). Elders zeldzamer.

Wereld
Zuid-, West- en Midden-Europa, Zuidwest-Azië, Noordwest-Afrika en Noord-Amerika. Elders soms ingeburgerd.

Meer

href="images/kaardebol3.jpg">

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Dipsacus fullonum

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's