Algemeen
Persoonlijk heb ik altijd gedacht dat er maar één Voorjaarszonnebloem was. Blijkt er ook nog een Weegbreezonnebloem (Doronicum plantagineum) te zijn. Het vervelende is dat verschillende sites er verschillende namen en meningen op na te houden. Maar er zijn wel degelijk verschillen. Samen met de Weegbreezonnebloem zijn dit de enige twee soorten Doronicum die in het wild voorkomen in Nederland.Alhoewel de Hartbladzonnebloem in het wild wel zeldzaam is. Meestal zie je hem dan ook aangeplant in een Heemtuin e.d. als een echte Stinsenplant. Hartbladzonnebloem bloeit dus al in mei tot en met Juni.
Verklaring Wetenschappelijke naam
Hoe komt een wetenschappelijke naam tot stand?
Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.
Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.
De officiële wetenschappelijke naam is Doronicum pardalianches L.
Deze verklaring vond ik op een diverse wiki-pagina's. Het oudste ondersteunende document is afkomstig van een middeleeuws gedicht vertaald door Olivier de La Haye ( Poème sur la Grande Peste ) uit 1425. Het zou een vertaling zijn uit een Arabische of Perzische bron . Deze aanduidingen verwezen waarschijnlijk naar de goudgele bloemen om de Perzische naam "daraniya" voor "goud" te rechtvaardigen. Het woord Doronicum werd vóór Carl von Linnaeus gebruikt om ten minste zes plantensoorten aan te duiden.
Een andere verklaring is dat Doronicum is afgeleid uit het Persisch en "gif" betekent. Niet dat de plant giftig is maar waar de plant voor komt panters weden vergiftigd.
De verklaring voor Pardalianches is als volgt. Het oudste bewijsstuk is een middeleeuwse gedicht vertaalt Olivier Haag ( Gedicht op de Grote Plaag ) 1425. Het zou een vertaling van een bron Arabisch of Perzisch . Hierin worden deze bloemen genoemd met Perzische naam "daraniya" en betekent "goud".
Een andere verklaring voor het woord Pardalianches is dat het albij Aristoteles "panterverstikkend” (Grieks: “pardalis = panter en agchein = wurgen”) betekende. Mogelijk is de stengelomvattende hartbladvorm daarvoor verantwoordelijk.
Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus. In 1753 beschreed hij voor het eerst Doronicum pardalianches in de publicatie Species Plantarum.
Meer
Zie ook de Nederlandse verklaring.
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De bloemen van Hartbladzonnebloem zijn tweeslachtig. Maar of zelfbestuiving daadwerkelijk plaats vindt is mij onbekend. De bestuiving vindt plaats door insecten (dag- en nachtvlinders). De bevruchte zaden vallen op de grond en worden vervolgens voornamelijk verspreid door insecten zoals bijv. mieren. Bij deze plantensoort komt ook een ander type verspreiding voor: zoochorie . De haakjes op de schutbladen van het omhulsel (indien aanwezig) blijven haken aan de haren van passerende dieren, waardoor de zaden van de plant zelfs over grote afstanden worden verspreid. Bovendien kan de wind, dankzij de pappus , de zaden zelfs kilometers ver meevoeren. Ook is vegetatieve voortplanting belangrijk voor deze plant. De plant vormt lange, ondergrondse, vlezige wortelstokken , min of meer donsachtig tot kaal, als overwinteringsorganen Deze uitlopers , soms eindigend met knoppen leiden zo tot vegetatieve vermeerdering , resulterend in de vorming van dichte begroeiingen.
