Epipactis helleborine

Algemeen

Naast de Brede orchis (Dactylorhiza majalis) is deze Wespenorchis niet bepaald zeldzaam. In tegenstelling tot de eerste ,die je nog wel eens in de wegberm ziet, hoef je voor deze Orchis de straat niet eens uit!! Je ziet hem vaak al in de voortuin. De enige soort waar je hem echt mee zou kunnen verwarren is de Moeras wespenorchis (Epipactis spalustre). Maar deze is veel zeldzamer (deze staat op de Rode lijst als gevoelig) en hij houd van natte voeten en is dan ook meestal alleen te vinden in een natuurgebied.  Hij is ook veel witter van kleur. De Brede wespenorchis bloeit vanaf Juli tot en met September.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Op deze site staan 15 soorten orchideeën. De meeste zijn, zoals hierboven genoemd, zeer zeldzaam tot zeldzaam. Sommige zijn zelfs algemeen. Zoals ook hierboven staat dat orchideeën vaak kruisen met andere soorten. Er ontstaan dan zogenaamde hybride soorten. Deze heb ik niet genoemd en de lijst is ook nog niet compleet. Als er soorten ontbreken hoor ik dit graag.

Omdat het niet altijd even makkelijk is een Orchis op naam te brengen staat er op de site van Floron een handige zoekkaart.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Er zijn twee verklaringen voor Epipactis:

  1. Epipactus zou afgeleid zijn Epipaktis (Grieks) waarmee  de Witte nieswortel (Veratrum album L.) bedoeld wordt.
  2. De naam Epipactis werd in 1775 door Johann Gottfried Zinn, een hoogleraar in de plantkunde aan de Georg-August-Universität Göttingen, aan dit geslacht toegekend.

Helleborine, het tweede soortaanduidende woord in de Latijnse naam van de Brede wespenorchis, betekent op Helleborus gelijkend en daarmee is de sierplant bedoeld die bij Dodoens Witten Helleborus of Wit Niescruyt heet en die nu de naam draagt van Witte nieswortel (Veratrum album L.).

Namen in andere talen

  • English: Broad Leaved Helleborine, Nodding Ladies' Tresses
  • Français: Epipactis à larges feuilles
  • Deutsch: Breitblättrige stendelwurz.
  • Espanõl: Heleborina de hojas anchas
  • Italiano: Elleborina comune
  • Svenska: Skogsknipprot
  • Norsk: Breiflangre
  • Dansk: Skov-Hullæbe

Verklaring Buitenlandse namen

Er zijn twee Engelse namen:

  1. Broad Leaved Helleborine: Broad betekent "breed". Leaved beteken "bebladerde" en Helleborine is de tweede wetenschappelijke naam.
  2. Nodding Ladies' Tresses: Nodding betekent "knikken". Ladies betekent "dames" en Tresses betekent "(haar) lokken". Als je deze woorden invoert in Google krijg je massaal resultaten van een hele andere Orchis familie, de Spiranthes. De bloemen hebben de neiging om de hoek naar beneden, vandaar de naam "knikken". Omdat de bloemen van deze Orchis naar beneden hangen is Nodding het juiste woord.  Het woord Dames en Lokken klinkt voor mij onlogisch en hoort inderdaad meer bij een Spiranthes waarbij de bloemen als een spiraal langs de steel zitten als de ouderwetse lange krullen van dames (heel lang geleden).

De Franse naam is Epipactis à larges feuilles. Epipactis is de eerste wetenschappelijke naam. À betekent "met". Larges betekent "grote" en Feuilles betekent "bladeren".

De Duitse naam is Breitblättrige Stendelwurz: Breitblättrige betekent "breedbladig". Stendelwurz is de algemene Duitse benaming voor een Wespenorchissoort (Epipactis).

De Spaanse naam is Heleborina de hojas anchas. Heleborina is weer het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam. De betekent "van". Hojas betekent "bladeren" en Anchas betekent "wijd/breed".

De Italiaanse is Elleborine commune. Elleborine is de Italiaanse benaming van wederom het tweede gedeelte van de wetenschappelijke naam. Het woord Commune betekent "gewoon". Dit dient ter onderscheid want Italie kent diverse ondersoorten, o.a. Elleborine helleborine subsp. latina, Elleborine helleborine subsp. moratoria, helleborine subsp. Epipactis di Tremols.  Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. De hier genoemde naam kan ook nog varianten hebben.

De Zweedse naam is Skogsknipprot. Dit woord bestaat uit drie delen. Skogs betekent "bos". Knipp komt van Knippe wat "bundel" betekent. Rot betekent "wortel". Dus eigenlijk een plant die graag in het bos groeit en een wortel als een "bundel" heeft. Een Epipactis groeit graag in de schaduw en de wortels van deze familie hebben geen knollen zoals bij andere orchissen.

De Noorse naam is Breiflangre. De echte betekenis van dit woord is mij nog onbekend. Misschien komt het van Bredflangre.

De Deense naam is Skov-Hullæbe. Skov betekent "bos". Dit slaat op het feit dat de plant eigenlijk schaduw minnend is maar bij het Algemene verhaal staat dat je hem tegenwoordig overal kan tegenkomen. Hullaebe bestaat uit twee delen. Hul betekent "hol" en Leabe betekent "lip". Dit heeft waarschijnlijk te maken met het uiterlijk van de plant alhoewel ik dit nergens heb gelezen.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Licht beschaduwde plaatsen op droge tot vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure tot kalkhoudende, goed doorluchte, humeuze grond (zand, leem, zavel en klei).

Groeiplaats
Bossen (loofbossen, naaldbossen, grienden, parkbossen, droge, voedselrijke bossen, bosrijke villawijken en langs bospaden en lanen), bosranden, struwelen, beschaduwde bermen, dijken, tuinen, recreatieterreinen, zeeduinen (langs duinpaden en in duinvalleien), langs spoorwegen, plantsoenen en geluidswallen. Brede wespenorchis groeit vaak op plekken die ingrijpend door de mens beïnvloed zijn, zoals b.v. langs boswegen door een menging van de bosgrond met zand, schelpgruis, steenslag of gruis en is ook regelmatig in bebouwde kommen aan te treffen.

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen, maar vrij zeldzaam in Drenthe en zeldzaam in zeeklei- en laagveengebieden.

Vlaanderen
Vrij algemeen, maar plaatselijk zeldzaam of ontbrekend (met name in de Polders).

Wallonië
Vrij algemeen tot vrij zeldzaam.

Wereld
In gebieden met een gematigd klimaat in Azië, Noordwest-Afrika en in bijna heel Europa. In Noorwegen tot voorbij de poolcirkel. Ingeburgerd in Noord-Amerika.

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Epipactis helleborine subsp. helleborine

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's