Algemeen
Straatwolfsmelk valt nauwelijks op. Je zou er zo voorbijlopen met de wetenschap 'zal wel Gewoon varkensgras (Polygonum aviculare) of iets dergelijks zijn. Tot je dichtbij kijkt. Dan vallen de kleine lancetvormige blaadjes met dat lange vlekje op de middennerf pas op. Ook zie je dan die mooie rode stengels met vele (afstaande) haren. En als je geluk hebt zie je bloemetjes. Deze schijnbloemen heten cyathia genaamd (enkelvoud cyathium). Zij omgeven zijn door geelgroene schutbladen (involucrum). Een cyathium bestaat uit een kopjesvormige bodem, gevormd door twee kelkbladen. Daarbinnen bevindt zich één vrouwelijke bloem, omringd door meerdere mannelijke bloemen die gereduceerd zijn tot één meeldraad. Een aantal honingklieren omgeeft dit geheel. Elke Wolfsmelk-soort heeft deze. Het is een manier om zo efficiënt mogelijk bestuivers aan te trekken. Een mooi plantje! Van origine komt Straatwolfsmelk uit Noord-Amerika de plant is ingeburgerd tussen 1975 en 1999. De kans dat je Straatwolfsmelk tegen komt is best groot, als je er tenminste oog voor hebt! De laatste tijd wordt de kans steeds groter. Het wordt warmer in Nederland en vakantiegangers nemen (per ongeluk) zaden mee uit het zuiden waar Straatwolfsmelk al veel voorkomt. Ook het aantal tuincentra, waar de plant meelift met andere potplanten is gegroeid in de loop der jaren. De meeste Wolfsmelk-soorten (Euphorbia) hebben melksap (dit heet latex) dat onder druk staat en bij beschadiging van de plant meteen uitvloeit. Het sap is meestal sterk tot dodelijk giftig en dient voor de plant als wondafdekking en bescherming tegen vraat. Toch had/heeft dit sap medicinale, culinaire en praktische toepassingen. Straatwolfsmelk bloeit in Juni tot en met September.
Er komen in Nederland minstens 9 soorten Wolfsmelk (Euphorbia) in het wild voor in Nederland:
- Cypres wolfsmelk (Euphorbia cyparissias) - vrij zeldzaam/verwilderd
- Heksenmelk (Euphorbia esula) - algemeen
- Kleine wolfsmelk (Euphorbia exigua) - vrij zeldzaam
- Kroontjeskruid (Euphorbia helioscopia) - algemeen
- Kruisbladige wolfsmelk (Euphorbia lathyris) - algemeen/verwilderd
- Moeraswolfsmelk (Euphorbia palustris) - zeldzaam/verwilderd
- Straatwolfsmelk (Euphorbia maculata) - algemeen/nieuwe plant
- Tuinwolfsmelk (Euphorbia peplus) - algemeen
- Zeewolfsmelk (Euphorbia paralias) - zeldzaam
Verklaring Wetenschappelijke naam
Hoe komt een wetenschappelijke naam tot stand?
Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.
Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.
De officiële wetenschappelijke naam is Euphorbia maculata L.
Er zijn twee verklaringen voor het woord Euphorbia:
- De naam Euphorbia komt van Euphorbios. Een Griekse lijfarts van koning Juba ll, koning van Mauretanië. Hij nam namelijk testen met Euphorbia-soorten om deze te toetsen als geneeskruid.
- Euphorbia is afgeleid van Eu (Latijn) en betekent "nu", en van Pherbo (Latijn) en betekent "vloeien". Dit omdat de plant bij aanraking melksap laat vloeien. Dit sap werd vroeger in gedroogde vorm gebruikt voor vele medicinale, culinaire en praktische toepassingen.
Maculata komt van macula (Latijn) en betekent "(lelijke) vlek", wat duidt op de vlekken op de bladeren.
Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus. In 1753 beschreef hij de soort als Euphorbia maculata in de publicatie Species Plantarum.

Meer
Zie ook de Nederlandse verklaring
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
Namen in andere talen
- Frysk: ?
- English: Spotted spurge
- Français: Euphorbe à feuilles tachées
- Deutsch: Gefleckte Zwergwolfsmilch
- Espanõl: ?
- Italiano: Euforbia maculata
- Svenska: Fläcktörel
- Norsk: Euphorbia maculata
- Dansk: Plet-Vortemælk
Verklaring Buitenlandse namen
De Engelse naam is Spotted spurge. Dit betekent "gevlekte spurge". Die verticale vlekjes zijn meestal te zien op de stengelbladeren maar ook heel vaak niet. Dus bij geen vlekjes altijd even verder kijken want het zou Geribde wolfsmelk (Euphorbia prostrata) kunnen zijn. e naam Spurge komt uit het Middel Engels/Oud Frans van het woord Espurge (Purgeren=Laxeren). De plant werd gebruikt als een purgeer/laxeermiddel, ondanks of dankzij de giftigheid.
Voor de verspreiding van Gevlekte wolfsmelk in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Euphorbe à feuilles tachées. Dit betekent Euphorbia met gevlekte bladeren. Dit is de wetenschappelijke soort-naam voor een Wolfsmelk-soort.
De Duitse naam is Gefleckte Zwergwolfsmilch. Dit betekent "gevlekte dwergwolfsmelk". Deze Wolsmelk heeft niet alleen gevlekte stengelblaadjes maar is ook nog eens heel klein, zoals beschreven in de paragraaf Algemeen. Alleen deGeribde wolfsmelk (Euphorbia prostrata) is zo klein. Maar de kans dat deze word waargenomen is erg klein. In veel landen zijn er (nog) nauwelijks waarnemingen
Voor de verspreiding van Gevlekte wolfsmelk in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is mij onbekend. Ik zie ook geen waarnemingen.
De Italiaanse naam is Euforbia maculata. Dit is de Italiaanse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.
De Zweedse naam is Fläcktörel. Dit betekent "gevlekte törel". De betekenis van Törel is mij nog onbekend.
Voor de verspreiding van Gevlekte wolfsmelk in Zweden zie deze kaart.
De Noorse naam is Euphorbia maculata. In Noorwegen is de wetenschappelijke naam aangehouden want er zijn geen waarnemingen.
De Deense naam is Plet-Vortemælk. Dit betekent ". Dit betekent "gevlekte-wrattenmelk". Het scherpe melksap had/heeft een gunstige werking bij genezing van wratten. In de paragaaf Algemeen staat hierover meer.
Ecologie & Verspreiding
Ecologie & verspreiding
Straatwolfsmelk is een nieuwkomer in het stedelijk gebied die haar optimum heeft tussen straatstenen (zoals de naam al aangeeft) en grindbedden. Ze komt voor in binnensteden op begraafplaatsen en langs het spoor op snelopwarmende stenige plaatsen. Deze van oorsprong Noord-Amerikaanse soort is in meerdere Europese landen al decennia ingeburgerd. In Nederland dateert de eerste vondst uit 1997. Mogelijk is ze vanuit tuincentra met plantgoed meegekomen en vandaar uit in de steden verwilderd. De verwachting is dat ze nog verder toe zal nemen. Straatwolfsmelk is de algemeenste van een aantal nauwverwante wolfsmelksoorten van het (onder)geslacht Chamaesyce. De soorten worden gekenmerkt door een (meestal) liggende groeiwijze, tegenoverstaande bladeren en de aanwezigheid van steunblaadjes. Straatwolfsmelk onderscheidt zich van andere 'Chamaesyce' soorten door de gelijkmatig behaarde vrucht en de (meestal aanwezige) vlek op het blad. Het is goed om te letten op de nauwverwante en te verwachtte soorten Euphorbia prostrata, humifusa en serpens. Straatwolfsmelk en overige 'Chaemcyse' zijn in tegenstelling tot andere wolfsmelk-soorten C4-planten, waarbij de vastlegging van kooldioxide in twee stappen plaats vindt in verschillende delen van de plant. Hierdoor kunnen deze planten efficiënter kooldioxide opnemen bij lagere concentraties bij het sluiten van de huidmondjes.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding Straatwolfsmelk

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten