Galinsoga quadriradiata

Algemeen

Harig knopkruid is een echte stadsplant. Overal langs schuttingen, aan de rand van de stoep etc. is hij te vinden. De vergelijkbare soort Kaal knopkruid (Galinsoga parviflora) komt iets minder in de stad voor, alhoewel dit dus geen determinatie kenmerk is. Het verschil zit hem, natuurlijk, in de haren. Alhoewel het Kaal knopkruid wel degelijk haren heeft alleen zijn deze meer aangedrukt. Beide soorten zijn in de negentiende eeuw uit zuid-Amerika ingevoerd. Ze zijn dus invasief (ingevoerd) en komen nu in heel Europa voor. Maar ze zijn geen agressieve exoten. Harig knopkruid bloeit in Juni tot ver in de herfst.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Wetenschappelijke naam

 

Galinsoga komt van Ignacio Mariano de Galinsoga (1766-1797). Deze Spaanse arts aan het hof was ook beheerder van de botanische tuinen in Madrid. 

Quadriradiata komt van quadrirem (Latijn) en betekent "met vier rijen" wat zou duiden op vier straalbloemen. Echter Knopkruid heeft altijd vijf straalbloemen, dus waarom dit is weet ik niet en is ook nergens vermeld.

Namen in andere talen

  • English: Shaggy-soldier, Fringed quickweed
  • Français: Galinsoga ciliée
  • Deutsch: Behaartes Franzosenkraut
  • Espanõl:
  • Italiano: Galinsoga ispida
  • Svenska: Hårgängel
  • Norsk: Nesleskjelfrø
  • Dansk: Kirtel-Kortstråle

Verklaring buitenlandse namen

Er zijn twee Engelse namen:

  1. Shaggy-soldier: Shaggy betekent "harig/slordig. De naam Soldier wil waarschijnlijk zeggen dat deze plant mee is gekomen met soldaten (zie de Duitse verklaring). Het Shaggy gedeelte slaat op het harige karakter van deze Knopkruid.
  2. Fringed quickweed: Dit betekent "gewimperd snelkruid". De losstaande kroonbladen lijken wel iets op wimpers. Het woord snelkruid is als volgt uit te leggen. Het is een eenjarige plant die in een dag of drie van bloei tot zaad komt en zich daardoor nogal verspreidt. Een negen weken oude plant kan zeer veel bloemen tellen (wel meer dan duizend; drieduizend is wel eens geteld) en produceert pakweg 7000 zaden (gemiddeld 24 per bloemetje). De plant kan zijn levenscyclus in vijftig dagen voltooien. Per jaar zijn meerdere generaties mogelijk. Een zaadje houdt meer dan vijf jaar zijn kiemkracht.

De Franse naam is Galinsoga ciliée. Het is de Franse benaming voor de andere (oudere?) wetenschappelijke naam. Ciliata is Latijn en betekent "ooglid/wimper".

De Duitse naam is Behaartes Franzosenkraut. Dit betekent "behaard Fransozenkruid". Het behaarde slaat op het feit dat deze Galinsoga soort net iets hariger is dan het Kaal knopkruid (Galinsoga parviflora). De naam Fransozenkruid komt naar verluidt uit de eerste helft van de 19e eeuw zich tijdens de Franzosenkriege (verzamelnaam voor oorlogen in de 17e eeuw t/m begin 19e eeuw) toen de plant zich verspreidde. Er is rond 1799 in Bremen al met de plant geëxperimenteerd. Begin 19e eeuw liet de botanicus Carl Christian Gmelin de zaden van de plant uit Madrid overkomen. Hij zaaide deze uit in de botanische tuin van Karlsruh en van daar uit verspreidde het zaad zich verder.

De Italiaanse naam is Galinsoga ispida. Dit betekent "borstelige Galinsoga".

De Zweedse naam is Hårgängel. Hår betekent "harig".

Voor Gängel zijn meerder verklaringen. Maar geen van alle zijn eenduidig of logisch.

  • Gängel betekent "een gebogen constructie die een wieg/mand stevig maakt". Hiermee wordt het iets wat gebogen bloemhoofdje bedoeld, of de stengel?
  • Gängel komt van het werkwoord Gå, afkomstig van het Duitse werkwoord Gehen wat Gaan betekent".
  • Gängel komt van Gänglig". Het staat voor iemand die niet graag loopt/beweegt/sportief is en dus smalle ledematen heeft. Doelend op de stengel? 

De Noorse naam is Nesleskjelfrø. Nesle betekent "netel achtige plant". Erg duidelijk!  De plant schijnt ook te helpen bij brandnetel prikken als Hondsdraf of Weegbree niet bij de hand is. Skjelfrø betekent "zaden met schelpschubben" en de naam zegt iets over het uiterlijk van de zaden.

De Deense naam is  Kirtel-Kortstråle. Kirtel betekent "klier". Dit zou verwijzen naar de knop (totale bondige bloem). Kortstråle betekent "korte straalbloemen", een algemeen kenmerk voor veel composieten.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open plaatsen (pioniervegetatie) op droge tot vochtige, voedselrijke grond (zand, dalgrond en klei). Meestal op iets zwaardere grond dan Kaal knopkruid.

Groeiplaats
Moestuinen, akkers (hakvruchtakkers), plantsoenen, ruderale plaatsen, aan de voet van muren, tussen straatstenen en omgewerkte of pas aangelegde bermen.

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen, maar zeldzaam op de Waddeneilanden, in Zeeland, in het noordelijk zeekleigebied en in Flevoland. Voor het eerst gevonden in 1920.

Vlaanderen
Algemeen. Voor het eerst gevonden in 1921. De soort komt hier meer voor dan Kaal knopkruid.

Wallonië
Vrij algemeen, maar zeldzamer in de Ardennen.

Wereld
Oorspronkelijk uit Zuid- en Midden-Amerika. Tegenwoordig ook in een groot deel van Noord-Amerika, in West- en Midden-Europa en in sommige delen van Zuid- en Oost-Azië en Afrika. In Europa komt de soort voor sinds het midden van de 19e eeuw.

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Galinsoga quadriradiata

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's