Algemeen
Om al die Geranium-soorten te kunnen onderscheiden van elkaar staat op het forum van waarnemingen.nl een mooie foto van het type beharing op de bladsteel (dus niet de stengel of bloemsteel!) van 5 soorten naast elkaar. De bloeiwijze is voorzien van gesteelde klieren, die echter niet voorkomen dat kleine insecten erop kruipen. Kleine ooievaarsbek bloeit al in Mei tot en met de herfst.
Op de website van floravannderland staat dit duidelijke verhaal hoe nu eigenlijk de zaadverspreiding van een Ooievaars- en Reigersbeksoort gaat: Het mechanisme van zaadverspreiding bij deze Geranium-soorten is zeer opmerkelijk. Er ontstaat na bestuiving en bevruchting boven het vruchtbare bolvormige deel van het vruchtbeginsel een lang uitgegroeide snavel met een centrale spil, die nog verlengd is met de stijl met de vijfstempels. Wanneer nu de vrucht na rijping uitdroogt scheuren de repen (ook wel naalden genoemd) van de snavel met een deelvrucht los van de centrale middenzuil. Deze vruchten worden door de kracht van dat proces losgerukt en ze springen los en worden op die manier door de lucht verspreid. Het zaad in de dopvrucht is glad.
In 1700 publiceerde de Franse botanicus Joseph Pitton de Tournefort (5 juni 1656 - 28 december 1708) al een 3-delige boekenserie Institutiones Rei Herbariae met daarin een prachtige afbeelding van de bloem (delen) van deze plant.

Er komen in Nederland minstens 15 soorten geranium-soorten voor, want in deze familie vallen de ooievaarsbekken:
- Beemdooievaarsbek (Geranium pratense) - vrij zeldzaam maar vaak ingezaaid
- Bermooievaarsbek (Geranium pyrenaicum) - algemeen
- Bloedooievaarsbek (Geranium sanguineum) - algemeen maar verwilderde tuinplant
- Bosooievaarsbek (Geranium sylvaticum) - zeldzaam maar verwilderde tuinplant
- Donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum) - vrij zeldzaam maar vaak ingezaaid
- Fijne ooievaarsbek (Geranium columbinum) - zeldzaam
- Glanzige ooievaarsbek (Geranium lucidum) - algemeen
- Kleine ooievaarsbek (Geranium pusillum) - algemeen
- Klein robertskruid (Geranium purpureum) - zeldzaam
- Ronde ooievaarsbek (Geranium rotundifolium) - zeldzaam
- Robertskruid (Geranium robertianum) - algemeen
- Rotsooievaarsbek (Geranium macrorrhizum) - algemeen maar verwilderde tuinplant
- Roze ooievaarsbek (Geranium endressii) - algemeen maar verwilderde tuinplant
- Slipbladige ooievaarsbek (Geranium dissectum) - algemeen
- Zachte ooievaarsbek (Geranium molle) - algemeen
Verklaring Wetenschappelijke naam
Hoe komt een wetenschappelijke naam tot stand?
Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.
Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.
De officiële wetenschappelijke naam is Geranium pusillum L.
Geranium komt van Geranos (Grieks) en betekent "ooievaar/kraanvogel". Dit omdat de vrucht van deze plant op de snavel van een ooievaar/kraanvogel lijkt. Deze vrucht heet een splitvrucht en bevat vijf eenzadige deelvruchtjes. Bij uitdroging van de rijpe vrucht breekt de snavel open en worden de zaden in vijf richtingen geschoten, tot zes meter ver.
Pusillum betekent smal/klein.
Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus. In 1759 beschreef hij Geranium pusillum in de publicatie Systema Naturae ...Editio decima. Alhoewel volgens een Duitse Wiki-pagina werd de soort voor het eerst onderscheiden van verwante soorten door Johann Thal in 1571 als Geranium secundum minus.


Meer
Zie ook de Nederlandse verklaring
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De bloemen van Kleine ooievaarsbek zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Ondank dat de vrouwelijk en mannelijke delen niet gelijktijdig vruchtbaar zijn komt zelfbestuiving toch vaak voor. Dit heet licht protogynisch. Dit heeft kennenlijk o.a. te maken met de bloemopbouw. Maar er is wel degelijk kruisbestuiving door insectenbezoek. Zweefvliegen , kleine apoiden en graafwespen fungeren als bestuivers. De stengels zijn bezet met klierharen om kleine ongewenste insecten tegen te houden. Dit werkt niet altijd. Op de website van Flora van Nederland staat dit duidelijke verhaal hoe nu eigenlijk de zaadverspreiding van een Ooievaarsbek gaat; Het mechanisme van zaadverspreiding bij het geslacht Ooievaarsbek, en dus ook bij de Bermooievaarsbek, is zeer opmerkelijk. Er ontstaat na bestuiving en bevruchting boven het vruchtbare bolvormige deel van het vruchtbeginsel een lang uitgegroeide snavel met een centrale spil, die nog verlengd is met de stijl met de vijfstempels. Wanneer nu de vrucht na rijping uitdroogt scheuren de repen (ook wel naalden genoemd) van de snavel met een deelvrucht los van de centrale middenzuil. Deze vruchten, in het geval van Bermooievaarsbek, onbehaarde dopvruchten met een patroon van dwarsrichels worden door de kracht van dat proces losgerukt en ze springen los en worden op die manier door de lucht verspreid. Het zaad in de dopvrucht is glad. Dit is tevens de enige manier van verspreiding van de plant. De vruchtlichamen nemen ook gemakkelijk water op en hechten zich zeer goed aan dier en mens.
Namen in andere talen
- English: Small-flowered Crane's-bill
- Français: Géranium fluet
- Deutsch: Kleiner storchschnabel
- Espanõl:
- Italiano: Geranio minore
- Svenska:Sparnäva
- Norsk: Småstorkenebb
- Dansk: Liden storkenæb
Verklaring Buitenlandse namen
De Engels naam is Small-flowered Crane's-bill. Dit betekent "kleinbloemige kraanvogelsnavel". Kleinbloemig want het is een van de kleinere Ooievaarsbekken (de meeste bloemen zijn groter) in deze familie zoals genoemd bij de Nederlandse naam. Crane's-bill is het letterlijke woord voor Geranium. Deze naam wordt uitgelegd bij de wetenschappelijke naam.
Voor de verspreiding van Kleine ooievaarsbek in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Géranium fluet. Dit betekent "tengere/dunne geranium".
De Duitse naam is Kleiner storchschnabel. Storchschnabel bestaat uit twee delen Storch wat "Ooievaar" betekent en Schnabel wat "snavel" betekent. Dus "kleine ooievaarssnavel/bek".
De Spaanse naam is mij onbekend. Het aantal varianten is zo groot dat ik de meest gebruikte naam niet ken.
In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Italiaanse naam is Geranio minore. Dit is een combinatie tussen de wetenschappelijke naam en het woord "klein".
Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.
De Zweedse naam is Sparnäva. Spar betekent "zuinig/besparend". Verwijzend naar Klein? Misschien puur ter onderscheid van andere soorten Ooievaarsbekken. Näva betekent "snavel".
Voor de verspreiding van Kleine ooievaarsbek in Zweden zie deze kaart.
De Noorse en de Deense naam is nagenoeg gelijk. Småstorkenebb/Liden storkenæb. Dit betekent ook weer "kleine ooievaarsbek".
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Zonnige of soms half beschaduwde, open plaatsen op matig droge tot vochtige, matig voedselrijke tot voedselrijke, vaak bemeste en omgewerkte grond (zand, leem, zavel, klei en stenige plaatsen).
Groeiplaats
Omgewerkte grond, akkers (akkers en akkerranden), grasland (grasvelden en droog weiland), plantsoenen, zeeduinen, boomspiegels, braakliggende grond, ruderale plaatsen, ruigten (voedselrijke ruigten), onbelopen plaatsen tussen straatstenen, dijken, heggen, langs muren, bermen (omgewerkte en open plekken) en langs spoorwegen (spoordijken).
Verspreiding
Nederland
Vrij algemeen, maar zeldzamer in het noorden.
Vlaanderen
Algemeen.
Wallonië
Vrij algemeen, maar zeldzaam in de Ardennen.
Wereld
Een groot deel van Europa, maar weinig in de meeste randgebieden. Ook in Zuidwest-Azië tot de Himalaya. Ingeburgerd in Noord-Amerika en Chili.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding Geranium pusillum

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten