Humulus lupulus

Algemeen

Mijn persoonlijke ervaring met Hop is dat deze pas opvalt bij het zien van de typische Hopbellen. De bloeiperiode met mannelijk of vrouwelijke bloemen is best kort. De vrouwelijke bloemen zullen uiteindelijk uitgroeien tot die overbekende Hopbellen. Die hopbellen bestaan uit schubben. Deze beschermen de zaden tegen vraat van o.a insecten door de stof lupiline af te geven die niet echt lekker smaakt. Het blad van de plant verwissel je al snel met een of andere tuinstruik, braam of druif bijv. Dus zeker als de plant nog geen meters omhoog is, en nog geen hopbellen heeft (of alleen mannelijke bloemen!) geklommen valt hij niet op. Dat klimmen doet de plant niet zoals een wikke-soort (Vicia) door zich m.b.v. smalle stengels omhoog te wikkelen maar Hop heeft een soort tanden die lijken op scheermesprikkeldraad (zie foto's) Die 'stekels' zitten op de bladstengels en onderaan de bladnerven. Elke keer als een blad ergens aan blijft hangen kan de plant weer verder groeien. Het zou mij niks verbazen als de producenten van het scheermesprikkeldraad dit hebben afgekeken van de Hop.

     

De plant staat er natuurlijk om bekend dat het een van de hoofdingrediënten is van bier. Maar hoe werkt dit nu precies. Als de gekweekte hop, er bestaan wereldwijd wel honderden variëteiten, hopbellen (de vrouwelijke dus) heeft gevormd word de plant geoogst. Als deze hopbellen namelijk helemaal zijn volgroeid vormen zich aan de voet kliertjes gevuld met olieachtige stoffen, o.a. dus lupuline. Deze stof maakt het bier lang houdbaar een geeft het, afhankelijk van het brouwproces, die typische smaak van het bier.

Hop behoort tot dezelfde familie van planten zoals hennep en marihuana , genaamd Cannabaceae. De hopplant week ruim twintig miljoen jaar geleden af ​​van Cannabis sativa en is geëvolueerd tot driemaal de fysieke grootte. De hop en Cannabis sativa hebben naar schatting een overlap van ongeveer 73% in gnomische inhoud. Hop is ook een prima verfplant. Er worden dan takken met Hopbellen gebruikt. Afhankelijk van de gebruikte stoffen voor voorbeitsen, nabeitsen of ontwikkelen ontstaan verschillende tinten geel en bruin; aluin, ijzersulvaat en ammonia zij beitsmiddelen. Het voorbeitsen zorgt er voor dat de wol de kleur beter aantrekt. Nabeitsen en ontwikkelen in ammonia kan na keuze al dan niet worden toegepast: het geeft verschillende tinten. 

Otto Brunfels (1532), Hieronymus Bock (1539) en Leonhart Fuchs (1543), de grondleggers van de botanie , bespraken welke plantbeschrijvingen in de werken van oude auteurs ( Dioscorides en Plinius ) hop zouden kunnen vertegenwoordigen. Hieronymus Bock schreef in de 16e eeuw ook over de niet-medicinale toepassingen van hop . In de publicatie Pinax theatri botanici (1623) benoemde Caspar Bauhin hopsoorten volgens de regels van een binomiale nomenclatuur en maakte hij onderscheid tussen mannelijke en vrouwelijke planten ("Lupulus mas" en "Lupulus foemina").

    

Veel meer verhalen over deze plant (en natuurlijk andere planten) staan in het prachtige boek De Historia Naturalis door Marcel de Cleene (ISBN 978 90 5615 5117). Hop is de enige Humulus soort die in het wild voor komt in Nederland. Hop bloeit in Juli tot en met September.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.

Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.

De officiële wetenschappelijke naam is Humulus lupulus L.

De verklaring voor de wetenschappelijke naam Humulus  is net zoals de Nederlandse naam allerminst eenduidig. Het boek Planten en hun naam van H. Kleijn (1970) vat het als volgt samen. We moeten het waarschijnlijk niet bij Plinius zoeken, want hij schijnt de Hop niet te hebben gekend. Men veronderstelt dat de naam uit het Duits of Germaans is ontstaan en wel van humel of humela. Anderen menen denken dat de naam afkomstig is van humus: bodem, of humure: vochtig zijn, vanwege het groeien op vochtige plaatsen. Ook meent men dat de middeleeuwse naam van hümulus ontstaan zou kunnen zijn uit het Slavische chmeli, dat hop beduidt.

De soortnaam Lupulus , is een Latijnse term voor verkleinwoord van Lupus dat " wolf" betekent. Een term die door verschillende auteurs vóór Linnaeus werd aangenomen, waaronder Tournefort ( Elementen van de plantkunde , 1694) 15 . Plinius de Oudere citeert in zijn Natural History een plant die hij “ Lupus salictarius ” noemt, die hij als volgt beschrijft: “wanneer de plant tussen de wilgen groeit, wurgt hij ze tijdens het klimmen met zijn lichte omhelzingen, zoals de wolf dat doet met schapen”. Deze plant wordt door moderne auteurs vergeleken met hop.

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus. In 1753 beschreef hij Humulus lupulus in de publicatie Species Plantarum.

   

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring

Bevruchting en verspreiding

De 'bloemen' van Hop zijn of vrouwelijk of mannelijk, maar niet op dezelfde plant. Dit maakt zelfbestuiving onmogelijk. De bestuiving vindt plaats m.b.v. wind. Over insecten heb ik tot nu toe niks gelezen. De mannelijke bloemen hebben geen kroonbladen, terwijl de vrouwelijke bloemen kroonbladen hebben die de vrucht omhullen, zoals gezegd de hopbellen. Kliertjes in de buurt van de vruchten beschermen ze tegen vogelvraat, en de bittere stof schrikt zelfs vogels zoals mussen af. Als de rijpe bellen uiteenvallen kunnen de schutbladeren de zaden op de wind verspreiden.

Namen in andere talen

  • Frysk: Hopwynsels
  • English: Hop
  • Français: Houblon grimpant
  • Deutsch: Hopfen
  • Espanõl: El lúpulo
  • Italiano: Luppolo comune
  • Svenska: Humle
  • Norsk: Humle
  • Dansk: Humle

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Hop. Dit is dezelfde naam als de Nederlandse naam.

Voor de verspreiding van Hop in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Houblon grimpant. Dit betekent "klimhop".

De Duitse naam is Hopfen. Dit betekent ook "hop"

De Spaanse en Italiaanse naam is nagenoeg gelijk. El lúpulo/Luppolo comune. Dit betekent ook Hop/Gewone hop.

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse, Noorse en Deense naam is gelijk, Humle. Dit betekent "hommel". De typische hopbellen die ontstaan na de bloei van de vrouwelijke bloemen lijken wel iets op dit insect.

Voor de verspreiding van Hop in Zweden zie deze kaart.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige tot half beschaduwde plaatsen op vochtige tot vrij natte, voedselrijke, stikstofrijke, humeuze grond (lemig zand, leem, klei stenige plaatsen en soms op venige grond). Deze liaan kan vrij langdurige overstromingen vedrdragen.

Groeiplaats
Bossen (loofbossen, rivier- en beekbegeleidende bossen en moerasbossen), bosranden, heggen, struwelen, hakhout, boomwallen, tegen hekwerken, soms op muren klimmend, plantsoenen, langs spoorwegen (spoorbermen), zeeduinen en waterkanten (op steenglooiingen langs de grote rivieren).

Verspreiding

Nederland
Algemeen, maar zeldzaam in het noordelijk kleidistrict en in het Waddengebied.

Vlaanderen
Algemeen, maar zeldzaam in de Polders.

Wallonië
Algemeen, maar zeer zeldzaam in de Ardennen.

Wereld
Een groot deel van Europa en Azië, oostelijk tot in Centraal Siberië en Japan). Ook in Noord-Amerika.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Planten in het nieuws

Bijzondere waarneming: rupsen dagpauwoog op hop

Op hopbellen is het citroenlieveheersbeestje te vinden

Een interessant achtergrondverhaal over deze plant

Iets meer informatie over de plant.

Verspreiding Humulus lupulus

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Waardplant

Een waardplant is een plant waarop een bepaalde soort vlinder haar eitjes afzet. Dit is meestal de plant waarvan de rups van leeft, zodra die uit het ei is gekropen. Zo is het voortbestaan van die vlinder-soort meer gewaarborgd. Het is niet altijd zo dat die ene soort alleen op die ene plantensoort haar eitjes afzet. Soms spreidt de vlinder de kansen. Maar soms ook niet en is de vlinder volledig afhankelijk van die ene soort plant. Ook andere insecten, zoals zweefvliegen, bijen e.d., gebruiken bepaalde planten-soorten als waardplant en zijn hier deels of volledig afhankelijk van.

Hop is o.a. de waardplant voor Aardappelstengelboorder (Hydraecia micacea)

Bron: vlinderstichting.nl

Foto's