Inula britannica

Algemeen

Als je deze plant ziet kun je er eigenlijk niet naast zitten.... zou je denken. De Engelse alant kan best groot zijn en is eigenlijk nauwelijks te verwarren met andere wilde planten. Goed hij lijkt op een uit de kluiten gewassen exemplaar van Heelblaadjes (Pulicaria dysenterica) maar is veel groter en grover. Één plant lijkt er wel op en dat is de cultivar Griekse alant (Inula helenium). Op papier zijn er verschillen maar in het veld is het niet makkelijk. Dus een goede flora is echt nodig. Engelse alant is inheems en veel zeldzamer dan Griekse alant en komt eigenlijk bijna alleen voor in het grote rivierengebied. Engelse alant bloeit in Juli tot en met September.

Er komen minstens 6 Alant-soorten (Inula) in het wild voor in Nederland:

  • Engelse alant (Inula britannica) - Vrij zeldzaam
  • Inula conyzae (Donderkruid) - Zeldzaam
  • Inula crithmoides (Zee-alant) - Zeer zeldzaam
  • Griekse alant (Inula helenium) - Vrij zeldzaam/Soms ingezaaid
  • Inula racemosa (Trosalant) - Zeldzaam
  • Inula salicina (Wilgalant) - Zeer zeldzaam (twee keer ingezaaid)

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.

Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.

De officiële wetenschappelijke naam is Inula britannica L.

De verklaring voor het woord Inula is moeilijk. Hij is van onzekere oorsprong en werd al door de Romeinen gebruikt. om de plant Inula campana (Veld-aluin) mee aan te duiden. Tegenwoordig is dat Elecampane (Inula helenium), een Alant-soort.

Britannaca is de verlatijnisering van Groot Brittanië/Engeland.

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus

In 1753 beschreef hij Inula britannica in de publicatie Species plantarum.

     

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De bloemen van Engelse alant zijn tweeslachtig (hermafrodiet) maar of zelfbestuiving plaats vind is mij onbekend. De bevruchting vindt voornamelijk plaats door de bestuiving van bloemen middels insecten.  Alhoewel op de kruipende wortels kunnen nieuwe planten gevormd worden. In Nederland vindt verspreiding vooral plaats doordat stromend water losgeslagen worteldelen verplaatst, de zaden blijken er weinig kiemkrachtig. Verspreiding via bevruchte zaden vindt dus minder plaats. Als dit wel zo is dan vallen de zaden op de grond en worden voornamelijk verspreid door insecten zoals mieren. Een ander type verspreiding is dat de haken van de schutbladen van het omhulsel (indien aanwezig) haken zich vast aan de haren van passerende dieren, die de zaden zo zelfs over lange afstanden meevoeren. Bovendien kan de wind, dankzij de het vruchtpluis (pappus), indien aanwezig, de zaden over meerdere kilometers verspreiden.

Namen in andere talen

  • Frysk: Wylde alant
  • English: Meadow fleabane
  • Français: Inule de Grande-Bretagne
  • Deutsch: Wiesen-Alant
  • Espanõl: Inula britannica
  • Italiano: Inula britannica
  • Svenska: Storkrisslor
  • Norsk: ?
  • Dansk: Soløje-Alant

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Meadow fleabane. Dit betekent "weide vlooien verderf/vergif". Het woord gewoon is zo om onderscheid te maken omdat er meer planten in Engeland deze naam hebben gekregen. Namelijk Vlooienverderf. Men verbrandde vroeger deze plant en de rook verdreef dan vlooien en andere insecten. Echter is deze naam bedoeld voor Heelblaadjes (Pulicaria dysenterica). De Engelse alant komt namelijk helemaal niet voor in Engeland. Dit staat beschreven in de paragraaf Verklaring Nederlandse naam. Ja er is één waarneming in het hoge noorden van Engeland na 2020.

Voor de verspreiding van Engelse alant in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Inule de Grande-Bretagne . Dit is de Franse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Wiesen-Alant. Dit betekent "weide-Alant". Eigenlijk word hier mee bedoeld dat deze plant geen specifieke eisen stelt aan de bodem.

Voor de verspreiding van Engelse alant in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse en Italiaanse naam is onbekend. De Engelse alant komt in deze landen niet voor en de volledige wetenschappelijke naam word hier aangehouden.

De Zweedse naam is onbekend. Er komen wel een variëteiten voor in Zweden met het woord Britannica, Pentanema britannica. Maar of deze hetzelfde is weet ik niet.

De Noorse naam is mij onbekend. Er zijn ook geen waarnemingen in Noorwegen

De Deense naam is Soløje-Alant. Dit betekent "zonne-oog Alant". Een erg leuke naam!

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, vaak vrij open plaatsen op natte, voedselrijke, vaak verstoorde grond. Vooral op plaatsen met een wisselvallige waterstand (zandige klei, zand en stenige plaatsen, zelden op veen).

Groeiplaats
Waterkanten (langs de rivieren tussen stenen van basaltglooiingen, beekoevers, matig beweide oevers van oude rivierarmen en wielen, frequent overstroomd grasland op zandige oevers, slootkanten, langs tichelgaten en langs Friese meren), natte ruigten, zandige plekken in uiterwaarden, grindbanken, rivierdijken, nat grasland, afgravingen (klei-, zand- en grindgaten), zeeduinen (duinvalleien en aan de rand van grotendeels door duinen omsloten strandvlakten) en langs spoorwegen (spoorwegterreinen).

Verspreiding

Nederland
Vrij zeldzaam in het rivierengebied en zeer zeldzaam op enkele Waddeneilanden en in stedelijke omgeving. Vroeger ook langs enkele meren in het zuiden en midden van Fryslân.

Vlaanderen
Zeer zeldzaam in het Maasgebied.

Wallonië
Mogelijk nog zeer zeldzaam in het Maasgebied en in de zuidelijke Ardennen.

Wereld
Gematigde en koudere streken in Azië en Europa, maar niet in de meest noordelijke en westelijke delen. Westelijk tot in Nederland en noordelijk tot in Zuid-Scandinavië. (Vrijwel) niet in Engeland, ondanks zijn naam.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Engelse alant

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten