Isatis tinctoria

Algemeen

Op het verspreidingskaartje is goed te zien dat de plant vroeger via de grote rivieren zich heeft uitgebreid. Hier boven is te lezen dat de plant vroeger (van ongeveer 1100 na Chr.) werd gebruikt als kleurstof. Kennelijk verspreid de plant zich niet makkelijk . Tegenwoordig is Wede een zeldzame soort maar staat niet op de Rode lijst. Voor een Kruisbloemige bloeit hij bijzonder kort, in Mei en Juni.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Isatia (Grieks) betekent "gladmaker". Wede werd gebruikt om de huid te effenen.

Tinctoris komt van Tinctum (Latijn) en betekent "verven". Het is een eigenlijk een oorspronkelijk bewoner van de Aziatische en oost-Europese steppe. Uit deze plant kan een blauwe kleurstof genaamd pastel (van het Occitaans woord, een streektaal in zuid-Frankrijk en grensgebieden,  pastel, pasta) worden gewonnen. Dit wedeblauw werd tot de komst van indigo in grote delen van Europa in de lakenindustrie gebruikt om wol blauw te verven. Ook werd volgens een bericht van Julius Caesar Wede door Britse krijgers (Picten) gebruikt om een angstaanjagend uiterlijk te krijgen.

Namen in andere talen

  • Engels: Woad
  • Frans: Dyers Pastel
  • Deutsch: Färber-Waid
  • Espanõl: Yerba Pastel
  • Italiaans: Glasto comune
  • Svenska: Fits
  • Norwegian: Vaid
  • Deens: wede

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Woad. Op deze Wikipediapagina vond ik de volgende verklaring. Julius Caesar vermelde (in De Bello Gallico) dat de Britten (Picten) hun lichaam blauw verfden m.b.v. Vitrum. Een woord wat vaak ruwweg vertaald wordt met "glas", maar ook vertaald werd met "woad".

Er zijn twee Franse namen:

  1. Pastel des Teinturiers. "pastel" komt van het Latijnse Pasta dat "deeg/voedsel" betekent. Want zodra de bladeren van Wede in molens werden verpletterd vormden zij een pastel dat vervolgens werd gefermenteerd en gedroogd tot pasta. Van deze pasta is de term van de kleurstof gekomen. Des teinturiers betekent "om mee te verven".
  2. guède vroeger vouède is afgeleid van een Germaanse  weed/wweit/waizda wat later door de Engelsen is gebruikt voor het woord Woad

De Duitse naam is Färber-Waid. Dit betekent "verf-waid". Zoals bij de Franse naam al is uitgelegd komt Waid waarscheinlijk uit het vroegere Germaans

De Zweedse/Noorse en Deense naam is min of meer gelijk, Vejde/Vaid/Farve-Vajd. Deze namen lijken allemaal op de Duits/Germaanse naam.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, open plaatsen op droge, matig voedselrijke, kalkrijke, vaak stenige grond (ook op leem en klei).

Groeiplaats
Waterkanten (hoge delen van oeverbeschoeiingen langs rivieren), braakliggende grond, steenpuinhellingen, ruigten (kalkrijke ruigten), rotsen, klippen, bermen en dijken.

Verspreiding

Nederland
Zeldzaam. Het meest langs de Rijn en Waal.

Vlaanderen
Niet in Vlaanderen.

Wallonië
Niet in Wallonië.

Wereld
In West-Azië en Zuid- en Oost-Europa. Elders ingeburgerd.

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Wede

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten