Leontodon hispidus

Algemeen

Op het eerste gezicht denk je al snel aan 'een' gele composiet, Gewoon biggenkruid (Hypochaeris radicata) of een Paardenbloem (Taraxacum officinale) of iets dergelijks. Maar bij een nadere blik (iets wat alle planten verdienen) zie je al snel de haren en na wat andere kenmerken trek je de conclusie, Ruige leeuwentand. Een prachtige plant! Hij is vrij zeldzaam maar wordt regelmatig ingezaaid en verwilderd zich vanaf dat gebied. Ruige leeuwentand bloeit in Juni tot en met de herfst.

Er komen minstens 3 soorten Leeuwentand (Leontodon/Scorzoneroides) in het wild voor in Nederland:

Verklaring Wetenschappelijke naam

Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.

Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.

De officiële wetenschappelijke naam is Leontodon hispidus L.

Leontodon is afgeleid van het Latijnse Leo dat "leeuw" en Dentis dat "tanden" betekent. Dit alles verwijst naar de Nederlandse naam Leeuwentand. De naam heeft alles te maken met het uiteinde van de kroonbladeren. Deze zijn aan het uiteinde getand.

Hispidus is Latijn en betekent "ruw/harig". De plant onderscheid zich van andere soorten doordat alle delen zijn bedekt met haren. Gaffelharen (haren met twee puntjes) en enkelvoudige haren op de stengelbladeren. Enkelvoudige haren op de stengel en stijve aanliggende borstelharen rondom de bloem.

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus. In 1753 beschreef hij de soort als Leontodon hispidus in de publicatie Species Plantarum.

     

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De bloemen van Ruige leeuwentand zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Of zelfbestuiving daawerkelijk plaats vind is mij onbekend. De bestuiving vindt plaats door insecten (dag- en nachtvlinders). Na bevruchting vallen op de grond en worden vervolgens voornamelijk verspreid door insecten zoals mieren. Bij dit type plant komt ook een ander type verspreiding. De haakjes op de schutbladen van het omhulsel haken zich vast aan de haren van passerende dieren, waardoor de zaden van de plant zelfs over grote afstanden worden verspreid. Windverspreiding speelt ook een rol. Dit gaat prima m.b.v. vruchtpluis (pappus). De plant is in staat tot vegetatieve vermeerdering.

Namen in andere talen

  • Frysk: ?
  • English: Rough hawkbit
  • Français: Liondent hispide
  • Deutsch: Steifhaariger Löwenzahn
  • Espanõl: ?
  • Italiano: Dente di leone comune
  • Svenska: sommarfibbla
  • Norsk: Lodneføllblom
  • Dansk: Stivhåret Borst

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Rough hawkbit. Dit betekent natuurlijk "ruwe leeuwentand". Het is de tegenhanger in Engeland van de Kleine leeuwentand (Leontodon saxatilis). Deze heet Lesser hawkbit.

Voor de verspreiding van Ruige leeuwentand in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Liondent hispide. Dit is de Franse benaming voor de volledige Liondent hispide naam.

De Duitse naam is Steifhaariger Löwenzahn. Dit betekent "stijfharige leeuwentand"..

Voor de verspreiding van Ruige leeuwentand in Duitsland zie deze kaart.

De Spaanse naam is mij onbekend.

De Italiaanse naam is Dente di leone comune. Dit betekent "gewone leeuwentand". 

Veel plantensoorten beginnen met de naam Gewoon/Gewone. Hiermee word vaak bedoelde 'de meest voorkomende'. Het betekent niet dat deze soort niet zeldzaam is. Dit is afhankelijk van de soort.  Ook vaak word met het woord Gewoon/Gewone onderscheid gemaakt tussen soorten uit het zelfde geslacht. Bijv. harige/glanzende/grote etc. Dit alles geldt ook voor het woord Vulgaris/Vulgare dat vaak aan het eind van een wetenschappelijke naam staat.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Sommarfibbla. Sommar betekent zomer. Waarom is mij onbekent want de meeste Leeuwentand-soorten zijn zomerbloeiers. Dus ter onderscheid is ook onlogisch. 

Het woord Fibbla is ook moeilijk. Op de Zweedse Wikipagina kwam ik de volgende definitie tegen; De naam fibbla (ouder: fibla ) is sinds 1638 schriftelijk vastgelegd. Carl von Linné sprak in 1745 over de bloemgroep. In sommige dialecten worden fibblors ook wel fibler genoemd . Het woord wordt door SAOB vergeleken met Noorse dialectwoorden voor weidewol ( fivel ) en paardenbloem ( fibl ); weidewol wordt in het IJslands fifa genoemd . Het woord is mogelijk verwant aan fjun en zou dan verwijzen naar het "wollige" zaadverspreidingsstadium van de bloemmand. Een plant uit de composietenfamilie (Asteraceae) heet in Zweden al snel Fibbla. Groot streepzaad (Crepis biennis) heet bijv. Skånefibbla

Voor de verspreiding van Ruige leeuwentand in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Lodneføllblom. Dit betekent "harige paardenbloem". Waarom is mij niet bekend.

De Deense naam is Stivhåret Borst. Dit betekent "stijfharige borstel". Veel Leeuwentand-soorten heten in Denemarken Borst. Dit vertaal   je inderdaad nmet "borstel'. Niet letterlijk gezien maar doelend op de getande kroonblaadjes van de bloem. Het Stijfharige slaat natuurlijk op de borstelharen rondom de buitenkant van de bloem.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige, vrij open plaatsen op matig droge tot vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, weinig of niet bemeste, humushoudende, basische en kalkrijke grond (mergel, löss, puin en lichte tot zandige klei, veel minder op zand).

Groeiplaats
Grasland (kalkgrasland), rivierdijken, uiterwaarden, afgravingen (leemgroeven), bermen en puin in de bergen.

Verspreiding

Nederland
Plaatselijk vrij algemeen in Zuid-Limburg en in het rivierengebied en zeer zeldzaam in Noord-Brabant en in het westen en noorden van het land.

Vlaanderen
Vrij algemeen langs de Maas. Elders vrij zeldzaam tot zeer zeldzaam. Sterk afgenomen.

Wallonië
Vrij algemeen. Het meest in de Kalkstreek en Lotharingen.

Wereld
In Zuidwest-Azië, op de Canarische eilanden en in Europa, behalve in het hoge noorden.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Ruige leeuwentand

Ruige leeuwentand

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's