Melampyrum pratense DSCF1738


Algemeen

Wat niet veel mensen weten is dat Hengel een halfparasiet is. De heeft groene blaadjes voor fotosynthese, maar water met nutriënten wordt door de wortels aftapt uit de wortels van andere planten. Met deze strategie kan hengel in een aantal weken volledig uitgroeien en ook in droge milieus voldoende water opnemen. Bekende gastplanten zijn eik, berk en bosbes. Wat overigens niet zo gek is want Hengel is een typische bosplant.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Melampyrum komt van melas (Grieks) en betekent "zwart", en van Pyros (Grieks) en betekent "koren". Dit alles omdat het zaad van deze plant op koren lijkt. Als je dit zaad droogt kleurt het zwart.

Pratense komt van Pratum (Latijn) en betekent weide. De naam is eigenlijk foutief want Hengel groeit voornamelijk in de bossen op zure zand- en leembodem.

Namen in andere talen

  • English: Common Cow-wheat
  • Français: Mélampyre des prés
  • Deutsch: Wiesen-Wachtelweizen
  • Espanõl: Trigo vacuno
  • Italiano: Melampiro dei boschi, Spigarola dei prati 
  • Svenska: Ängskovall
  • Norsk: Stormarimjelle
  • Dansk: Almindelig Kohvede

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Common Cow-wheat. Dit betekent "gewoon koe-kruid/tarwe". Naast het foute tweede deel van de wetenschappelijke naam is de naam Cow-wheat ook erg vreemd. Doordat deze plant voornamelijk in het bos voorkomt is de kans zeer klein dat Hengel ooit als veevoeder of tarwe is verbouwd. Lang geleden vonden sommige botanici de zaden zelfs lijken op tarwe andere weer niet. Ook circuleerde het verhaal dat juist koeien die gevoerd werden met deze plant melk produceerde die extra gele boter opleverde.

De Franse naam is Mélampyre des prés. Dit is de Franse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Wiesen-Wachtelweizen

De Spaanse naam is Trigo vacuno. Dit betekent letterlijk "tarwe rund", dus eigenlijk Cow-wheat zoals de Engelse naam.

De Italiaanse is Melampiro dei boschi. Dit betekent "melampyrum van het bos". Het is een combinatie van het eerste deel van de wetenschappelijke naam en de plek waar je deze plant kan vinden. Eigenlijk is dit de juiste naam voor Hengel in tegenstelling tot de wetenschappelijke naam.

De Zweedse naam is Ängskovall. Äng betekent "weide". Skovall is mij nog onbekend.

De Noorse naam is Stormarimjelle. Stor betekent "groot". Dit is puur ter onderscheid. Er bestaat bijv. ook Åkermarimjelle (Wilde weit). Het woord Mirimjelle is mij nog onbekend.

De Deense naam is Almindelig Kohvede. Almindelig betekent "algemeen". Kohvede betekent "koetarwe". Dit werd negatief bedoeld. Het vee (koeien) konden tijdens het grazen deze plant makkelijk verteren. Werd deze plant echter samen met het andere tarwe mee geoogst dan kreeg je "vervuild" graan waar een minder kwaliteit brood mee werd gebakken. Ook andere planten zoals Grote weegbree (Plantago major subsp. major), Grote ratelaar (Rhinanthus angustifolius) of bijv. Bolderik (Agrostemma githago) hadden dit zelfde effect.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Half tot licht beschaduwde plaatsen op droge tot matig vochtige, matig voedselarme, stikstofarme, zwak zure tot zure grond met een vrij slecht verterende strooisellaag (zand en leem, soms op veen). Hengel is een halfparasiet die als gastheer voornamelijk Zomereik en Ruwe en Zachte berk leeft, maar ook wel bosbessen.

Groeiplaats
Bossen (open plekken in loofbossen en langs bospaden), kapvlakten, bosranden, struwelen, houtwallen, zeeduinen (duinbos), grazige vegetaties onder bomen, beschaduwde bermen en heide.

Verspreiding

Nederland
Plaatselijk vrij algemeen in het oosten en midden van het land en vrij zeldzaam in Zuid-Limburg. Elders zeer zeldzaam, o.a. in de Hollandse duinen. Niet in Zeeland, het noordelijk zeekleigebied, op de Waddeneilanden en in Flevoland.

Vlaanderen
Vrij algemeen in de Kempen. Elders zeldzamer.

Wallonië
Vrij algemeen in de Ardennen. Elders zeldzamer.

Wereld
Europa, behalve in het meest zuidelijke deel. Ook niet op IJsland. Oostelijk tot in Midden-Siberië.

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Melampyrum pratense

 

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten