Myosotis sylvatica

Algemeen

Aan het Floron verspreidingskaartje is al te zien dat dit heel vaak een verwilderd Tuinvergeet-mij-nietje is. Deze hebben meer dan vijf kroonslippen en met min of meer gevulde bloemen. Dus een goede flora is hier zeker nodig om te zien of het een wild exemplaar is of een cultivar. Bosvergeet-mij-nietje bloeit in Mei tot en met Juli.

Er komen minstens 7 Vergeet-mij-nietjes (Myosotis) in het wild voor in Nederland:

De Determinatie hiervan is niet simpel. Een goede flora is in dit geval echt nodig.  Bekijk je deze plantjes van dichtbij (meestal met een loepje) dan valt meteen op dat ze zo vlakbij wel heel dicht behaard overkomen. Dit klopt want alle Vergeet-mij-nietjes behoren tot de Ruwbladigenfamilie (Boraginaceae).

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring wtenschappelijke naam

De officiële wetenschappelijke naam is Myosotis sylvatica Ehrh. ex Hoffm.

Myosotis komt van Myos (Grieks) en betekent "muis", en van Otis (Grieks) en betekent "oortjes". Beide omdat de bloem zachte beharing heeft en wat vorm betreft wel lijkt op een muizenoor.

Sylvatica komt van Silva (Latijn) en betekent "bos". Dit benadrukt weer de voorkeur voor de groeiplaats (in de schaduw, bijvoorbeeld onder bomen).

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit Ehrh. ex Hoffm.

Ehrh. staat voor Jakob Friedrich Ehrhart (4 november 1742 –  26 juni 1795). Hij was een Duits botanicus en mycoloog. Ehrhart was een leerling van Carl Linnaeus aan de Universiteit van Uppsala en werd later directeur van de botanische tuin van Hannover. In de periode 1780 tot 1793 schreef hij verscheidene belangrijke werken over plantkunde. Hoe hij de soort heeft beschreven is mij onbekend.

ex, een afkorting bij een auteurcitatie die aangeeft (in de plantkunde) dat de eerste auteur het taxon heeft beschreven, maar de tweede auteur de eerste geldige formele beschrijving heeft gegeven

Hoffm. staat voor Georg Franz Hoffmann  (13 januari 1760 - 17 maart 1826). Hij was een Duitse botanicus en lichenoloog . Tussen 1792 en 1803 was hij hoofd van de Plantkunde-afdeling en directeur van de Botanische Tuin van de Universiteit van Göttingen. Reeds een beroemde botanicus, in het bijzonder vanwege zijn werk aan korstmossen , vestigde hij zich in januari 1804 in Moskou en leidde hij de afdeling Plantkunde aan de Universiteit van Moskou, evenals de Botanische tuin.

Hoffmann beschreef in 1791 voor het eerst Myosotis sylvatica in de publicatie Deutschlands Flora oder Botanisches Taschenbuch.

      

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De mooie, best wel grote, helderblauwe bloemen van het Bosvergeet-mij-nietje zijn tweeslachtig (hermafrodiet). Zelfbestuiving vind ook daadwerkelijk plaats zoals te lezen is in het interessant stukje dat ik las ik op de website van waarnemingen.nl; De helmknopjes staan in de bloemkroonbuis samengebogen over de gelijktijdig rijpe stempel. Bezoekende insecten moeten hun slurf tussen de helmknopjes en de stempel door bewegen en raken daarbij met de ene zijde de stempel, met de andere de helmknopjes aan, zodat er kans is op kruisbestuiving. Aangezien zij echter meestal enige malen achtereen hun slurf in de bloemen steken, is er ook kans, als zij dit achtereenvolgens aan verschillende zijden doen, dat zij zelfbestuiving bewerken. Ook kan deze later spontaan plaats hebben, daar dan de eerst zijwaarts gerichte bloem rechtopstaand wordt en dus het neervallend stuifmeel op de stempel kan vallen. In de bloemen is nogal wat insectenbezoek waargenomen.

De bloemopening wordt vernauwd door vijf gele keelschubben, die dienen als barrière voor kleinere, niet-bestuivende bezoekers; deze keelschubben fungeren ook als nectargeleiders en, belangrijker nog, als schijnmeeldraden. De nectar is toegankelijk voor bijen , vlinders en langtongige vliegen , waaronder dansvliegen . Stempels en meeldraden bevinden zich op hetzelfde niveau, waardoor zelfbestuiving mogelijk is , zelfs vóór de bloei . Met een diameter van slechts 0,005 millimeter behoren de stuifmeelkorrels tot de kleinste in de inheemse flora. Verdere verspreiding van bevrucht zaad gaat via de wind. Soms ook m.b.v. dieren (in de vacht e.d.)

Namen in andere talen

  • English: Wood Forget-me-not
  • Français: Myosotis des forêts
  • Deutsch: Wald-Vergissmeinnicht
  • Espanõl: ?
  • Italiano:Nontiscordardimé dei boschi
  • Svenska: Skogsförgätmigej
  • Norsk: Skogminneblom
  • Dansk: Skovforglemmigej

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse, Franse en Duitse naam is gelijk, Wood Forget-me-not/Myosotis des forêts/Wald-Vergissmeinnicht. Dit betekent "bosvergeet-mij-nietje". Het is letterlijk de Nederlandse naam.

Voor de verspreiding van Bosvergeet-mij-nietje in Duitsland zie deze kaart.

Voor de verspreiding van Bosvergeet-mij-nietje in Engeland zie deze kaart.

De Spaanse naam is mij onbekend. Ik zie ook geen waarnemingen in Spanje.

De Italiaanse naam is Nontiscordardimé dei boschi. Dit betekent precies het zelfde als de volledige Nederlandse naam, "vergeet- mij-nietje van het bos".

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse, Noorse en Deense naam is nagenoeg gelijk, Skogsförgätmigej/Skogminneblom/Skovforglemmigej. Dit betekent alle ook "bosvergeet-mij-nietje".

Voor de verspreiding van Bosvergeet-mij-nietje in Zweden zie deze kaart.

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Half- tot licht beschaduwde, vrij open plaatsen op matig droge tot vochtige, matig voedselrijke, neutrale tot kalkhoudende grond met een goed verterende strooisellaag (zand, leem, zavel en mergel).

Groeiplaats
Bossen (vrij droge, voedselrijke bossen, lichte loofbossen, hellingbossen, parkbossen en langs bospaden), bosranden, kapvlakten, struwelen, bij buitenplaatsen, bermen, tuinen, plantsoenen, langs spoorwegen (spoorbermen) en waterkanten (beschaduwde beekoevers).

Verspreiding

Nederland
Vrij algemeen in Zuid-Limburg en zeldzaam in het zuidoosten van het land. Elders alleen verwilderd.

Vlaanderen
Vrij algemeen in de Leemstreek en de Voerstreek en vrij zeldzaam in het Maasgebied. Elders meestal alleen verwilderd.

Wallonië
Vrij algemeen in het Maasgebied en in de zuidelijke Ardennen. Elders vaak verwilderd.

Wereld
Gematigde en koudere streken in Europa, Azië en Noord-Afrika. het meest in gebergten in Midden- en Zuidwest-Azië en Zuid- en Midden-Europa. Noordwestelijk tot in Nederland en Groot-Britannië. Ingeburgerd in Noord-Amerika, kleine delen van Australië en in Nieuw-Zeeland.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Verspreiding Myosotis sylvatica

Verspreiding Bosvergeet-mij-nietje

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's