Algemeen
Blauw kattenkruid is een typische tuinplant die voornamelijk word waargenomen als verwilderde plant in het plaatselijke gemeenteplantsoen e.d. Oorspronkelijk komt de plant uit de Kaukasus en Noord-Iran maar hier doet hij het prima. Gezien het grote aantal rode stippen (de gele zijn de ingezaaide planten) op het verspreidingskaartje komt Blauw kattenkruid steeds vaker voor in Nederland. Blauw kattenkruid bloeit in Juni tot en met Augustus.
Verklaring Wetenschappelijke naam
Hoe komt een wetenschappelijke naam tot stand?
Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.
Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.
De officiële wetenschappelijke naam is Nepeta racemosa Lam.
Het woord Nepata wordt voor het eerst aangetroffen in de geschriften van de Romeinse natuuronderzoeker Plinius de Oudere en is afgeleid van een oude Latijnse naam ( nepetum ), van pre-Indo-Europese oorsprong (mediterraan thema nepa ), voor een aromatische plant afkomstig uit Nepi ( Etrurië ).
Het woord Racemosa is Latijn en betekent "geklusterd". Dit slaat op de bloemen van de plant die in een tros aan de bloeistengel zitten. Dit is ook goed te zien na de bloei. Dan worden de 'geclusterde' kelkbuizen goed zichtbaar.
Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit Lam. Dit staat voor Chevalier de Lamarck. In 1785 beschreef hij Nepeta racemosa in de publicatie Encyclopédie méthodique.

Meer
Zie ook de Nederlandse verklaring
Bevruchting en verspreiding
Hoe bestuiven insecten bloemen?
Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.
De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.
Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.
Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.
Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.
UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.
De kleine bloemen scheiden weinig nectar af en worden slechts spaarzaam bezocht door kleine bijensoorten. Dit komt omdat de binnenkant van de bloem is omgeven door een ring van haren (een kenmerk dat veel lipbloemenplanten (Lamiaceae) gemeen hebben) en die dient om te voorkomen dat kleinere insecten die niet geschikt zijn voor bestuiving toegang krijgen. De bloem is wel speciaal ontworpen voor bestuivers. De onderlip is naar voren gebogen om als landingsplaats te dienen voor bestuivende insecten. Dit zijn vaak de soorten Diptera (waterbewonende insecten), Hymenoptera en, zeldzamer , Lepidoptera (vlinders). De meeste zaden worden door de wind verspreid . Zodra ze op de grond zijn gevallen, worden ze voornamelijk verspreid door insecten zoals mieren. De zaden beschikken over een mierenbroodje.
Namen in andere talen
- Frysk: ?
- English: Eastern cat-mint
- Français: Népéta de Mussin
- Deutsch: Trauben-Katzenminze
- Espanõl: ?
- Italiano: Erba gatta racemosa
- Svenska: Bergnepeta
- Norsk: Hagekattemynte
- Dansk: Ægte Blåkant
Verklaring Buitenlandse namen
De Engelse naam is Eastern cat-mint. Dit betekent letterlijk "Oosterlijke kattenmunt". Dit behoeft enige uitleg. Meestal word met Oosterlijk uit China, Japan e.d. bedoeld. Dit keer niet. Wat bij de paragraaf algemeen word gezegd, de plant komt van origine uit de Kaukasus en Noord-Iran. Dit is ook Oosterlijk. Dat de plant Munt word genoemd is niet toevallig. Één van de vergelijkbare soorten is een Munt (Mentha) soort. Een soort waar Blauw kattenkruid overigens absoluut geen deel van uitmaakt.
Voor de verspreiding van Blauw kattenkruid in Engeland zie deze kaart.
De Franse naam is Népéta de Mussin. Dit is een Franse benaming van een verwijzing naar Nepeta mussinii. Dit is een synoniem van de officiële wetenschappelijke naam. Nepata komt van de naam van het geslacht wordt voor het eerst aangetroffen in de geschriften van de Romeinse natuuronderzoeker Plinius de Oudere en is afgeleid van een oude Latijnse naam ( nepetum ), van pre-Indo-Europese oorsprong (mediterraan thema nepa ), voor een aromatische plant afkomstig uit Nepi ( Etrurië ). Aldus de Italiaanse Wikipagina. Over de soortnaam mussinii kon ik niks vinden, althans.........Ik kreeg een interessant AI resultaat; namelijk; De soortnaam *Nepeta mussinii* is vernoemd naar de Duitse botanicus Johann Heinrich Ludwig Müssin (1734–1805), wiens naam later werd aangepast tot "mussinii". Dit klonk veelbelovend! Maar helaas ik kon weer niks vinden. Dus waar AI het vandaan had?
De Duitse naam is Trauben-Katzenminze. Dit betekent "druiven kattenmunt". Waarom is mij nog onbekend.
Voor de verspreiding van Blauw kattenkruid in Duitsland zie deze kaart.
De Spaanse naam is mij onbekend.
De Italiaanse naam is Erba gatta racemosa. Dit betekent "kattenkruid Racemosa". Dit is de Italiaanse benaming voor de wetenschappelijke naam.
De Zweedse naam is Bergnepeta. Dit betekent "berg Nepeta". Dit is de enige buitenlandse naam die verwijst dat deze soort uit een bergachtige omgeving komt.
Voor de verspreiding van Blauw kattenkruid in Zweden zie deze kaart.
De Noorse naam is Hagekattemynte. Dit betekent "tuin kattenmunt". Deze naam verwijst naar het feit dat een Kattenkruid-soort altijd een tuinplant is en op een munt-soort lijkt.
De Deense naam is Ægte Blåkant. Dit betekent "echte blauwe rand". Het woord Rand kan ik niet thuis brengen. Moet je die rand zien in de bloem of word hier een borderrand bedoeld in de tuin?
Ecologie & Verspreiding
Ecologie
Bodem
Zonnige plaatsen op stenige grond.
Groeiplaats
Stenige plaatsen.
Verspreiding
Nederland
Verwilderd vanuit tuinen. Zeldzaam ingeburgerd.
Vlaanderen
Niet in Vlaanderen.
Wallonië
Niet in Wallonië.
Wereld
Oorspronkelijk uit uit de Kaukasus en Noord-Iran. Elders als tuinplant ingevoerd en verwilderd.
Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL
Verspreiding Blauw kattenkruid

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten
Foto's