Parietaria judaica

Algemeen

Heel deftig gezegd is Glaskruid een urbane soort. In normale woorden: deze soort is gewoon in de stad te vinden (Urbane is afgeleid van het Latijnse Urbs wat "stad"betekent.) Het is een aparte gewaarwording om zo'n zeldzame plant in de stad te vinden. Want zowel Groot glaskruid als Klein glaskruid (Parietaria judaica) staan te boek als zeldzaam. De naam Groot is puur ter onderscheid. Er bestaat namelijk ook een Groot glaskruid (Parietaria officinalis).  Deze twee planten verschillen nauwelijks en zijn alleen te zien een in goede flora. Sterker nog, als Klein glaskruid op een plek gaat groeien waar meestal alleen Groot glaskruid voorkomt. Gaat Klein glaskruid qua vorm én grootte lijken op Groot glaskruid. De pollen van de plant wekken soms een allergische reactie op bij mensen die er gevoelig voor zijn.

Sterker nog, het stuifmeel van de Klein glaskruid is een van de belangrijkste oorzaken van luchtwegallergieën ( astma en rhinitis ) in het Middellandse Zeegebied, vooral tijdens de piekbloei in de lente en de herfst. Een onderzoek schatte dat de enorme populatie Glaskruiden (Klein- maar misschien ook Groot galskruid) in een Griekse stad in de lentemaanden wel 5,4 miljard stuifmeelkorrels per vierkante meter zou kunnen produceren, wat tot veel medische problemen leidt. De bijnaam "kleverig onkruid" is te danken aan de kleverige eigenschap van de bloemen en behaarde stengels. In tegenstelling tot sommige verwante soorten in de Urticaceae-familie, prikken de haren niet. Klein Glaskruid bloeit in Mei tot en met Oktober. Van dat bloeien moet men niet te veel voorstellen. Glaskruid is familie van de Brandnetels (Urticaceae) en zo bloeit hij dus ook. Samen met Groot glaskruid zijn dit de enige twee Glaskruid-soorten (Paritaria) die in Nederland in het wild voor komen.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Een wetenschappelijke naam word niet zomaar gegeven. Iedereen (wetenschappers, floristen, liefhebbers etc.) moet tenslotte weten dat het over dezelfde plant gaat. Botanische nomenclatuur is de formele naamgeving van planten. Deze wordt geregeld door de International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (ICN of ICNafp), een wetboek dat de wetenschappelijke namen van algen, schimmels en planten regelt.

Deze heet zo sinds het Internationaal Botanisch Congres in Melbourne in 2011, dat tot de naamswijziging besloot. Tot die tijd heette dit wetboek de International Code of Botanical Nomenclature (ICBN). In 1905 heeft het Internationaal Botanisch Congres van Wenen besloten om de publicatie van de eerste druk van Species plantarum te kiezen als het beginpunt van de moderne nomenclatuur voor planten. Dat betekent dat alle namen van vóór dit werk van Linnaeus niet meetellen, ook als die namen de vorm van een tweedelige naam hebben. Overige informatie staat op deze Wiki-pagina.

De officiële wetenschappelijke naam is Parietaria judaica L.

Parietaria komt van Paries (latijn) en betekent "muur". Dit omdat deze plant in staat is op een zeer droge muur goed te groeien.

Judica betekent “Palestina”. In deze streek noemt Carl Linnaeus in 1756 voor het eerst deze soort.

     

Meestal staat er achteraan de wetenschappelijke naam een afkorting. Dit is de afkorting van een wetenschapper/botanicus die deze plant deze plant heeft ontdekt/verzameld en tot details heeft beschreven. Soms staat er een tweede afkorting. Dan heeft een andere wetenschapper/botanist de plant nog beter  beschreven en iets gewijzigd. De eerste naam komt dan tussen haakjes te staan. In dit geval is dit L. Dit staat voor Carl Linnaeus. In 1763 publiceerde hij Parietaria judaica in de publicatie Species Plantarum (2e druk).

   

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring

Bevruchting en verspreiding

Eerst een grappig detail. Carl Linnaeus beschreef in zijn publicatie Species Plantarum het plantenrijk verdeeld op basis van het aantal meeldraden stempels in de bloem. Deze publicatie kwam voor het eerst uit in 1753. Pas 20 jaar! later in 1793 beschreef Christian Konrad Sprengel de daadwerkelijke functie van deze meeldraden en het belang hiervan i.c.m. insecten.

De meeste planten worden door insecten bestoven. Maar niet elke plant is geschikt voor elk insect. Hier is over nagedacht! Vingerhoedskruid is bijv. geschikt voor grote bijen e.d. Maar een hommel past nooit in een smalle kelkbuis van bijv. Blauw glidkruid. Elke plant is gebouwd voor bepaalde insecten. Planten met een groot bloem oppervlak zoals bijv. een Klaproos of Madeliefje.

Ook geur is belangrijk voor bestuivers. Denk maar aan de geur van Welriekende nachtorchis. Deze geur lokt Nachtvlinders naar de bloem. Ook Poelruit heeft bijv. een aparte geur die dan weer een specifiek soort bestuiver aan trekt. Sommige planten vinden wij als mensen niet echt prettig ruiken, insecten denken daar anders over. Varkenskers is daar een goed voorbeeld van.

Ook de kleur van de plant is belangrijk. Want wat wij waarnemen ziet een insect anders. Het menselijk oog ziet een deel van het lichtspectrum (tussen de 400 en 750nm) niet wat een insecten-oog wel ziet (tussen de 315 en 400nm). Onderstaande afbeelding geeft dit goed weer.

  

Juist dit stukje is voor bestuivers erg belangrijk. Wat wij zien als een twee egaal gekleurde bloemen die niet zoveel in kleur van elkaar verschillen ziet een insect als twee totaal andere bloemen. De kleuren geel en wit komen bij circa 58% van de inheemse plantensoorten voor.

UV-licht laat soms precies zien waar die lekkere nectar zich in de bloem bevindt middels honingmerken. Dit zijn specifieke vormen in het midden van de bloem, met donkere lijnen, vlekjes op de kroonbladen. Deze vormen worden in dit deel van het lichtspectrum zichtbaar waar wij egaal gekleurde kroonblaadjes zien. Deze honingmerken zijn soms zichtbaar. Kijk maar naar de gele ringen van Vergeet mij nietjes-soorten of de gele vlek in het hart van een Maartsviooltje. Maar het honingmerk van een Zonnebloem wordt pas zichtbaar in UV-licht.

De 'bloemen' (zoals gezegd indrukwekkend zijn ze niet) van Klein glaskruid zijn tweeslachtig of eenslachtig, maar wel aan de zelfde plant. De plant bloeit van mei tot oktober met witte of roze bloemen, die in dichte groepjes bij elkaar zitten. Van een groepje bloemen, in feite een dubbele schicht met één bloem tussen de twee schichten, is de ene bloem alleen vrouwelijk, terwijl alle andere bloemen tweeslachtig zijn. Ze zijn eerst in het vrouwelijk stadium. De veervormige stempel is dan ontvankelijk voor pollen of stuifmeel. Daarna komen die bloemen in het mannelijk stadium. Of zelfbestuiving daadwerkelijk plaats vindt is mij onbekend. Er is kruisbestuiving m.b.v. insecten maar welke dit zijn is mij ook onbekend. De bevruchte zaden vallen op de grond en worden verder verspreid door mieren. Dit gaat extra  goed daar de zaden beschikken over een mierenbroodje.

Namen in andere talen

  • Frysk: Lytse glêspoetser
  • English: Pellitory-of-the-wall
  • Français: Pariétaire de Judée
  • Deutsch: Mauer-Glaskraut
  • Espanõl: Hierba del muro
  • Italiano: Vetriola minore
  • Svenska: Grenig väggört
  • Norsk: Blidnesle 
  • Dansk: Nedliggende Springknap

Verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Pellitory-of-the-wall. Er bestaat ook een Eastern Pellitory-of-the-wall (Groot glaskruid). Dit is de Oostelijke variant van Glaskruid bedoeld. Deze komt van origine uit Zuidwest-Azië. Het Klein glaskruid (Parietaria judaica) komt uit het Middellandse zeegebied en de Verenigde staten. Pellitory is waarschijnlijk afgeleid van het eerste gedeelte van de wetenschappelijke naam, Parietaria. Of-the-wall betekent gewoon "van de muur" vanwege de bodem waar de plant graag groeit.

Voor de verspreiding van Klein glaskruid in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Pariétaire de Judée. Dit is de Franse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Mauer-Glaskraut. Dit betekent "muur glaskruid". Aangezien Glaskruid altijd op oude stadsmuren te vinden is is deze naam puur ter onderscheid van Groot glaskruid (Parietaria officinalis). Dit heet in Duitsland Aufrechtes Glaskraut.

De Spaanse naam is Hierba del muro. Dit betrekent "kruid van de muur".

In Spanje kent men minstens vier namen voor elke plant. De algemene volksnaam, de Catalaanse naam (Provincie in Noord+Oost Spanje tegen de Pyreneeën aan), de Gallische naam (provincie in Noord-West-Spanje) en de Baskische naam (provincie in West-Spanje tegen de Pyreneeën aan). Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Italiaanse naam is Vetriola minore. Vetriola komt van Vetriolo en betekent "zwavelzuur".  Vitriool is een verouderde synoniem voor zwavelzuur, die etymologisch teruggaan op het Latijnse vitreus (en het Laat-Latijnse vitreolus), dat zoveel betekent "als vervaardigd uit glas" (te vergelijken met het Engelse vitreous, dat "glasachtig" betekent). Het verwijst naar de glasachtige glans die zowel zuiver zwavelzuur als de ervan afgeleide minerale verbindingen, de sulfaten, gemeenschappelijk hebben. Tot een paar jaar geleden werd deze plant vaak gebruikt om de binnenkant van flessen en flacons schoon te maken dankzij de microscopische haren op de stengelbladeren. Minore betekent "kleinere". Dit is puur ter onderscheid. Het Groot glaskruid heet in Italië Vetriola comune.

Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. Er is een algemene volksnaam en ook nog een variatie of een volledige andere naam in een van de 17 provincies. Ik heb de meest voorkomende algemene naam gebruikt.

De Zweedse naam is Grenig väggört: Grenig betekent "vertakt". Dit is ter onderscheid. Het Groot glaskruid heet in Zweden Vanlig väggört. Vanlig betekent 'gemeenschappelijk/gewoon. Vägg betekent "muur" en Ört/eurt/urt is de Scandinavische term voor "kruid". Het woord Grenig is dus puur ter onderscheid.

Voor de verspreiding van Klein glaskruid in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Blidnesle. Dit betekent "zachte brandnetel".

De Deense naam is Nedliggende Springknap. Dit betekent "liggende springknop". Deze plant Deze plant onderscheidt zich met Groot glaskruid dat de gehele plant iets meer liggend is. Het woord Springknop is als volt te verklaren. De 4 opgerolde rijpe meeldraden springen uit het bloemdek en slingeren, net als bij de Brandnetels, hun pollen de lucht in. In Denemarken is het Klein glaskruid heel zeldzaam

Ecologie & Verspreiding

Ecologie

Bodem
Zonnige tot halfbeschaduwde plaatsen op matig droge tot vochtige, voedselrijke, met name stikstofrijke, doorlatende grond en op kalkrijke, stenige plaatsen.

Groeiplaats
Oude muren (bijv. ruïnes, kaden, kerken, kastelen en stadsmuren), rotsen, soms tussen straatstenen, onder heggen en in tuinen.

Verspreiding

Nederland
Zeldzaam in het rivierengebied, voornamelijk in stedelijke gebieden. Elders zeer zeldzaam.

Vlaanderen
Zeldzaam in stedelijke gebieden, langs rivieren en in het kustgebied.

Wallonië
Zeldzaam in de Kalkstreek.

Wereld
Het Middellandse-Zeegebied, Zuidwest-Azië en West-Europa. Noordelijk tot in Schotland.

Bron: Wilde-planten.nl / Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Blog

Op de site Stadsplanten staat een interessant artikel over deze plant.

Verspreiding Parietaria judaica

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's