Ranunculus acris

Algemeen

Als je Boterbloem bij Google intypt blijkt dat er heel veel soorten zijn.

  • Akkerboterbloem (Ranunculus arvensis) - Zeer zeldzaam
  • Behaarde boterbloem (Ranunculus sardous) - Algemeen
  • Blaartrekkende boterbloem (Ranunculus secretaris) - Algemeen
  • Bosboterbloem (Ranunculus polyanthemos subsp. nemorosus) - Zeer zeldzaam
  • Egelboterbloem (Ranunculus flammula) - Algemeen
  • Grote boterbloem (Ranunculus lingua) - Algemeen
  • Gulden boterbloem (Ranunculus auricomus)  = Vrij zeldzaam
  • Kalkboterbloem (Ranunculus polyanthemos subsp. polyanthemoides) - Zeer zeldzaam
  • Knolboterbloem (Ranunculus bulbosus) - Algemeen
  • Kruipende boterbloem (Ranunculus repen) - Algemeen
  • Scherpe boterbloem (Ranunculus acris) - Algemeen

En als je Ranunculus (de familie waar de Boterbloem toe behoort) bij Google intypt krijg je nog eens 9 soorten:

  • Gewoon/vreemd speenkruid (Ranunculus ficaria) - Algemeen
  • Fijne/zilte/grote waterranonkel (Ranunculus aquatilis/peltatus) - Algemeen
  • Kleine waterranonkel (Ranunculus trichophyllus) - Zeldzaam
  • Klimopwaterranonkel (Ranunculus hederaceus) - Zeldzaam
  • Penseelbladige waterranonkel (Ranunculus penicillatus)  - Zeer zeldzaam
  • Stijve waterranonkel (Ranunculus circinatus) - Algemeen
  • Vlottende waterranonkel (Ranunculus fluitans) - Zeldzaam
  • Witte waterranonkel (Ranunculus ololeucos) - Zeldzaam
  • Zilte waterranonkel (Ranunculus baudotii) Zeldzaam

Een lange lijst dus!! Dit geeft aan dat als iemand zegt "ik zag een Boterbloem" dan moet het antwoord moet zijn. "Welke van de 11 soorten.  En ze lijken ook nog allemaal op elkaar. (althans een heleboel). Dus bijna overbodig om te zeggen dat een goede flora echt nodig is. Alle Ranunculus soorten zijn giftig voor vee, maar hun onaangename smaak zorgt dat het vee ze vanzelf laat staan. Vergiftiging kan wel optreden wanneer boterbloemen overvloedig voorkomen in reeds afgegraasde weiden waar weinig eetbaars overgebleven is. De Scherpe boterbloem is samen met de Kruipende boterbloem (Ranunculus repen) een van de eerste die bloeit. Namelijk in April al. Hij bloeit tot en met de herfst.

Op de website van Flora van Nederland is een Videodeterminatie van deze plant te zien.

Verklaring Wetenschappelijke naam

Ranunculus is het verkleinwoord van Rana (latijn) wat "kikker" betekent. De Ranonkels (familienaam) staan veelal langs de sloten en in vochtige weiden, de woonplaats van kikkers dus.

Acris is de genitief enkelvoud van Acer (Latijn) en betekent "scherp, snijdend" wat de Nederlandse naam en verklaring benadrukt. Deze heeft betrekking tot de smaak.

Namen in andere talen

  • English: Meadow Buttercup
  • Français: Renoncule âcre
  • Deutsch: Scharfer Hahnenfuß
  • Espanõl:
  • Italiano: Ranuncolo acre
  • Svenska: Vanlig smörblomma
  • Norsk: Engsoleie
  • Dansk: Bidende Ranunkel

verklaring Buitenlandse namen

De Engelse naam is Meadow Buttercup. Dit betekent "weide boterbloem". Alle leden van de Ranonkelfamilie (Ranunculaceae) heten in Engeland Buttercups net zoals het tweede deel van de Nederlandse naam. Deze Boterbloem heeft toevallig het voorvoegsel Weide gekregen. Volstrekt willekeurig want vele soorten Boterbloemen bloeien in de weideomgeving.

Voor de verspreiding van Ranunculus acris in Engeland zie deze kaart.

De Franse naam is Renoncule âcre. Dit is de Franse benaming voor de volledige wetenschappelijke naam.

De Duitse naam is Scharfer Hahnenfuß. Het Scherpe komt van het eerste deel van de Nederlandse naam. Hahnenfuß betekent "hanevoet/poot". Veel boterbloemen hebben ingesneden bladeren. Ze zijn soms zo diep ingesneden, dat de bladschijf uit verschillende los­se blaadjes is samengesteld. In dit typische boterbloemblad zag men vroeger enige gelijkenis met een vogelpoot, vandaar de volksnamen Kraaienpoot en Hanenvoet.

De Italiaanse naam is Ranuncolo comune. Dit betekent "gewone Ranonkel". Net zoals in Nederland zijn er vele soorten Rononkels in Italië dus het :gewoon" is puur ter onderscheid. Er is niet één specifieke Italiaanse naam voor een plant, dit verschilt per regio. De hier genoemde naam kan ook nog varianten hebben.

De Zweedse naam is Vanlig smörblomma. Vanlig betekent "gewoon" en Smörblomma betekent "boterbloem", dus "gewone boterbloem. Net zoals in Engeland heten alle leden van de Ranonkelfamilie (Ranculaceae) in Zweden Smörblomma en heeft deze soort het voorvoegsel Vanlig gekregen, volstrekt willekeurig.

Voor de verspreiding van Ranunculus acris in Zweden zie deze kaart.

De Noorse naam is Engsoleie. Dit betekent "weide boterbloem", net zoals de Engelse naam. Solei komt van Soleie wat Boterbloemfamilie betekent waar deze plant toe behoort. Maar wat Solei echt betekent is mij nog onbekend.

De Deense naam is Bidende Ranunkel. Dit betekent "bijtende ranonkel".

Ecologie & Verspreiding

Scherpe boterbloem staat op zonnige, vochtige, (zeer) voedselrijke, matig zure tot kalkhoudende en humeuze bodems bestaande uit vrijwel alle grondsoorten, waarbij de droogste, natste en voedselarmste standplaatsen gemeden worden. Ze verdraagt bemesting en beweiding goed, groeit in bermen en in vochtige, bemeste graslanden, in hooilanden en in uiterwaarden, aan slootkanten, langs bospaden en op kapvlakten, in duinvalleien en in leemgroeven. In blauwgraslanden geeft ze plekken aan waar hooi verbrand is of is blijven liggen; in zandgebieden zoals de Veluwe geeft Scherpe boterbloem de plaatsen aan waar leem aanwezig is. Het is van oorsprong een Europese plant (Nederland valt geheel binnen het areaal). De soort is zeer algemeen in heel Nederland. De bestuiving geschiedt normaal door insecten, wat voor deze Boterbloem ook noodzakelijk is omdat alleen kruisbestuiving voor een goede vruchtzetting zorgt. Vroeger werd ze aangewend bij huidziekten en gewrichtsontsteking en tegenwoordig nog altijd verwerkt in bepaalde homeopathische preparaten.

CC-BY-SA 3.0 René van Moorsel, 2015

Meer

Zie ook de Nederlandse verklaring.

Verspreiding Ranunculus acris

FLORON Verspreidingsatlas vaatplanten

Foto's